Ο Νύσσης Άγιος Γρηγόριος-Αποκατάσταση των πάντων

   

Εισαγωγικά

Ο άγιος Γρηγόριος Νύσσης, το άνθος αυτό της Ορθοδοξίας, ο ποιητής των άρθρων της Β΄ Οικουμενικής Συνόδου, ο φιλόσοφος-Πατέρας της Εκκλησίας, ο συγγραφέας πλήθους θεολογικών έργων, διατύπωσε σε κάποια από τα έργα του, μια θεωρία, αντίβαρο σε εκείνη του αγίου Αυγουστίνου, περί του απόλυτου προορισμού, τη θεωρία της αποκατάστασης των πάντων, η οποία σε γενικές γραμμές μιλάει για την με την πάροδο του μέλλοντος (και άληκτου) αιώνος, καταστροφή κάθε είδους κακού, την εξαφάνιση του Σατανά, την εξαφάνιση κάθε οδύνης, το τέλος της Κόλασης και τελικά την εις το αρχαίον κάλλος αποκατάσταση των πάντων, δικαίων και αδίκων με μια ουσιώδη διαφορά. Οι μεν δίκαιοι θα μετέχουν του θείου φωτός, δηλ. της θ. μακαριότητας, οι δε άδικοι θα μετέχουν του θείου πυρός («πυρ καταναλίσκον») αποκλεισμένοι όμως της θ. μακαριότητας και μη δυνάμενοι ποτέ να δουν το πρόσωπο του Θεού.
Η θεωρία αυτή βρήκε πολλούς υποστηρικτές, ακόμη και αγίους, αλλά και πολλούς αντιπάλους, οι οποίοι στηρίζονται αυστηρά στη Γραφή και μόνον. Η Εκκλησία κράτησε μέχρι τώρα ουδέτερη στάση, μη δεχόμενη τη θεωρία αυτή ως δόγμα της και προσθήκη στη διδασκαλία της, αλλά και μη καταδικάζοντας την. Έτσι, μέχρι σήμερα παραμένει, ως ένα θεολογούμενο και συζητούμενο πρόβλημα.

Gregory_of_Nyssa

Το ότι η σωτηρία είναι θεραπεία και η παραδείσια ζωή σ’ όλες της τις φάσεις τρυφή στη μέθεξη του Θεού, φιλία, κοινωνικότητα και αγάπη, προξένησε στην ορθόδοξη παράδοση ένα ρήγμα, ένα θεολογούμενο που αντιτίθεται στον απόλυτο προορισμό της δυτικής θεολογίας: πρόκειται για την αποκατάσταση των πάντων, μια διδασκαλία που την εκπροσωπούν κυρίως ο Ωριγένης, ο Γρηγόριος Νύσσης και ο Μάξιμος Ομολογητής. Εξάπαντος δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι στη Δύση, ως κατάληξη του νομικού πνεύματος έχουμε τον απόλυτο προορισμό, ενώ στην Ανατολή ως κατάληξη της ιαματικής σωτηρίας έχουμε την αποκατάσταση των πάντων, ως θεολογούμενο και όχι ως δόγμα. Διαφορετικά πράγματα θα ήταν αδιανόητο να περιμένει κανείς. Γι’ αυτό η αποκατάσταση είναι αξιοπρόσεκτη, από ορθόδοξη άποψη, μόνο για τις θεολογικές και σωτηριολογικές προϋποθέσεις, και καταλήγει όχι σε δόγμα αλλά σε θεολογούμενο. Η αποκατάσταση των πάντων κατά κανένα τρόπο, δεν συγκρούεται με τη διδασκαλία για την αιώνια κόλαση. Άλλο αιωνιότητα του Θεού και άλλο αιωνιότητα των κτισμάτων. Τα κτίσματα έχουν αρχή γένεσης και μπορούν να είναι ατελεύτητα, επειδή το θέλει ο Θεός χωρίς καμιά κτιστή αναγκαιότητα. Έτσι, οφείλουμε να καταλάβουμε καλά τη διάκριση κτιστού-ακτίστου της πατερικής θεολογίας. Όμως δεν είναι μπορετό και νοητό να αποδίδουμε στα κτίσματα τις ιδιότητες του φύσει άναρχου και ατελεύτητου Θεού. Η ορθόδοξη θεολογία οφείλει να εξάρει τις σωστές αφετηρίες και προϋποθέσεις αυτής της αποκατάστασης:

1/ η σωτηρία είναι θεραπεία των τραυμάτων του κατ’ εικόνα Θεού, 2/ η αθανασία είναι αποτέλεσμα της μέθεξης στις θείες ενέργειες, 3/ η τελείωση φθάνει στα όρια της θέωσης, 4/ η παραδείσια ζωή είναι φιλία, έρωτας και κοινωνία με το Θεό, 5/ η κόλαση είναι ακριβώς το αντίθετο, «αμεθεξία», «ακοινωνησία», αφιλία και ανέραστη ζωή, 6/ βασικό ρόλο ως προς την αποδοχή μόνο της δωρεάς του Θεού διαδραματίζει το αυτεξούσιο, 7/ το κακό είναι μη όν, είναι παρυπόσταση.

Ο άγιος Γρηγόριος ο Νύσσης, ο Μεγάλος αυτός Πατέρας της Εκκλησίας (335-390) είναι, μετά τον Ωριγένη, ο κυριότερος ίσως υποστηρικτής της ιδέας, ότι τελικά θα σωθούν οι πάντες. Έχει ονομαστεί όχι άδικα «το άνθος της ορθοδοξίας». Από τη στιγμή που σε ηλικία 35 ετών χειροτονήθηκε επίσκοπος το 372 και μέχρι το θανατό του, ήταν μαζί με τον Δίδυμο της Αλεξάνδρειας και τον Διόδωρο της Ταρσού εντελώς ανεμπόδιστοι εκφραστές του Ουνιβερσαλισμού (ουνιβερσαλισμός = ολοκρατία, καθολικότητα, από το universalis = καθολικός. Είναι κάθε θεωρία, που θεωρεί την πραγματικότητα ως ένα μοναδικό όλο και αντιτίθεται στον ατομικισμό). Ο Γρηγόριος (όπως και όλη η οικογένειά του και κυρίως ο αδελφός του Μ. Βασίλειος) θεωρούσε τον Ωριγένη ως πνευματικό του πατέρα και διδάσκαλο.

Ο μεγάλος Δυτικός θεολόγος και ιστορικός William Barclay (Why I am a convinced Universalist, William Barclay: A Spiritual Autobiography, σελ. 65-67, William B Eerdmans Publishing Company, Grand Rapids, 1977) γράφει τα εξής για τον μεγάλο αυτόν πατέρα της Εκκλησίας: «Ο Γρηγόριος Νύσσης έδωσε τρεις λόγους για την πίστη του στην Αποκατάσταση. Πρώτα, επικαλέστηκε τον χαρακτήρα του Θεού. ‘Όντας Αγαθός, ο Θεός έχει έλεος για τον αμαρτωλό άνθρωπο, όντας Σοφός, δεν αγνοεί τα μέσα, που χρειάζονται για να τον αποκαταστήσει. Δεύτερον, δήλωσε ότι πίστευε στην Αποκατάσταση, επειδή αναγνώρισε το πρόβλημα του κακού, το οποίο μην έχοντας δική του ύπαρξη, καθότι είναι αρνητικό, δεν είναι δυνατόν να υπάρχει για πάντα, κάποτε, θα πάψει να υπάρχει. Τρίτον, πίστευε στην ευεργετική φύση της τιμωρίας. Αναγνώρισε ότι η κάθε Θεϊκή τιμωρία έχει διορθωτικό σκοπό»

Αν και η ιδέα ότι τελικά θα σωθεί ακόμα και ο Σατανάς θεωρούνταν την εποχή του επικίνδυνη, ως «εξωτερική» διδασκαλία, ο Γρηγόριος Νύσσης δε δίστασε να γράψει, ότι ο Χριστός ελευθερώνει όχι μόνο όλους τους ανθρώπους από την κακία αλλά θεραπεύει ακόμα και τον ίδιο τον «εφευρετή» της κακίας «τον τε άνθρωπον τες κακίας ελεύθερον και αυτόν τον τες κακίας ευρετήν ιώμενος» (1). Κανένας δεν τόλμησε να τον «επιτιμήσει» για την μαρτυρία του αυτή.

Στο έργο που έγραψε ο Νύσσης επάνω στο Άσμα Ασμάτων, διαβάζουμε: «Οι πάντες θα κοιτάξουν προς τον ίδιο σκοπό, και θα καταστραφεί το κάθε είδους κακό. Ο Θεός θα είναι τα πάντα εν πάσι, και οι πάντες θα είναι ενωμένοι σε κοινωνία με το Θεό». Σχολιάζοντας τον Ουνιβερσαλισμό του Απ. Παύλου ο «υπερ-ορθόδοξος» Γρηγόριος έγραψε και τα εξής: «Τί εννοεί ο Απ. Παύλος; Εννοεί ότι μία μέρα η φύση του κακού θα εξαφανιστεί εντελώς, και ότι η θεϊκή και αθάνατη καλοσύνη θα αγκαλιάσει όλα τα λογικά κτίσματα, ώστε από όλα όσα δημιουργήθηκαν από τον Θεό, να μην είναι ούτε ένα εξόριστο από τη βασιλεία Του, όταν όλο το κακό …διαλυθεί και καταναλωθεί μέσα στο καθαρτήριο πυρ». Επίσης γράφει: «Αυτό είναι και το τέλος (ο τελικός σκοπός) της ελπίδας μας, ότι τίποτα δε θα παραμείνει ενάντιο στο καλό, αλλά η θεϊκή ζωή, διαπερνώντας τα πάντα, θα καταστρέψει εντελώς τον θάνατο…έχοντας πρώτα καταστρέψει την αμαρτία…κ.λπ.» (2).

Ο Νύσσης ακολούθησε το παράδειγμα των προγενέστερων Ουνιβερσαλιστών πατέρων όταν με τη σειρά του ερμήνευσε το κλασσικό εδάφιο Κορινθ. Α΄ 15. 28 με παρόμοιο τρόπο: «Είναι φανερό ότι ο Θεός θα είναι αληθινά ‘εν πάσι’ όταν δε θα υπάρχει καθόλου το κακό, όταν κάθε δημιούργημα θα βρίσκεται σε αρμονία, και κάθε γλώσσα θα ομολογεί ότι ο Ιησούς Χριστός είναι Κύριος, όταν κάθε κτίσμα θα έχει γίνει ένα σώμα. Τώρα, όπως έχω πει και άλλες φορές, το σώμα του Χριστού είναι όλη η ανθρωπότητα (κυριολεκτώ. ‘πάσα η ανθρώπινη φύσις’)» (3).

Όσον αφορά το νόημα της «υποταγής» των πάντων στον Χριστό, ο Νύσσης αναφέρθηκε έμμεσα στον Ωριγένη, ο οποίος είχε ερμηνεύσει την «υποταγή» κάτω από το φως του Ψαλμού 61. 2 «δεν θα υποταχθεί η ψυχή μου στον Θεό;», ταυτίζοντας με αυτόν τον τρόπο την «υποταγή» των πάντων με την σωτηρία τους. Ο Νύσσης συμφώνησε με τον Ωριγένη: «Το σημάδι της υποταγής στον Θεό είναι η σωτηρία όπως έχουμε μάθει». Η φράση «όπως έχουμε μάθει» φυσικά αναφερόταν στην ερμηνεία του Ωριγένη. Σε άλλο σημείο των γραπτών του ο Νύσσης προσθέτει: «Σχετικά με τον σκοπό της σωτηρίας έχει ειπωθεί ότι ο Μονογενής Υιός του Θεού υποτάσσεται στον Πατέρα με τον ίδιο τρόπο, που η σωτηρία του Θεού εξασφαλίζεται για τους ανθρώπους», και «η υποταγή μας έχει να κάνει με την βασιλεία, την αφθαρσία και την μακαριότητα που κατοικεί μέσα μας. Αυτή είναι η έννοια του Απ. Παύλου σχετικά με την υποταγή στον Θεό».

Αξιοσημείωτη είναι και η αναφορά του Νύσσης στην συμβολική σημασία της όγδοης ημέρας (Κυριακής), ως ημέρας ανάστασης, κατά την οποία θα ελευθερωθεί ολόκληρη η κτίση από την φθορά, ενώ με παρόμοιο τρόπο αντιλήφθηκε τον συμβολισμό της όγδοης ημέρας και ο Γρηγόριος ο Θεολόγος. Όπως γράφει ο David A. Salomon: «Ο Γρηγόριος ο Θεολόγος, βλέπει την όγδοη ημέρα ως την οκτάδα του Πάσχα, όταν όλη η κτίση, τόσο η πνευματική όσο και η υλική, θα αποκατασταθεί εντελώς… Αξίζει να σημειωθεί ότι ο Γρηγόριος ο Θεολόγος αναφέρει την λέξη αποκατάσταση (των πάντων), ένα θέμα το οποίο αγαπούσε πολύ ο φίλος του Γρηγόριος Νύσσης. Παρόλο που ο Νύσσης δεν συμπεριλαμβάνει την λέξη αποκατάσταση στην εισαγωγή στο έργο του σχετικά με τον έκτο Ψαλμό, το μήνυμά της είναι πασιφανές….. Παρόλο λοιπόν που λείπει η λέξη αποκατάσταση, η έννοιά της σχετικά με την όγδοη ημέρα είναι ξεκάθαρη. Αργότερα, στο ίδιο έργο συναντάμε την λέξη αυτή αναφορικά με την εξαφάνιση του κακού» (4) Ο Νύσσης γράφει ότι η προσωρινή παρουσία του κακού, το οποίο φυτρώνει σαν μία ταραχοποιό ρίζα: «θα παρέλθει και θα εξαφανιστεί στην αποκατάσταση των πάντων»

Ο Γρηγόριος δεν μπορούσε να διανοηθεί την ύπαρξη της αμαρτίας εις την αιωνιότητα. Σε σχόλιά του επάνω στους Ψαλμούς του Δαβίδ γράφει: «Στην αποκατάσταση των πάντων στην αγαθοσύνη, η αμαρτία θα εξαφανιστεί εντελώς και δε θα μείνει ούτε ένα ίχνος της» Και πάλι στα σχόλιά του για τους Ψαλμούς: «Ούτε η αμαρτία υπήρχε αιώνια ούτε θα υπάρχει αιώνια». Η φρασεολογία του Γρηγορίου φανερώνει ότι ακόμα και στις μέρες του, οι επίμαχες φράσεις «αιώνια κόλαση», «αιώνια τιμωρία», «αιώνιο πυρ», «αιώνια κρίση», κλπ., δεν είχαν την έννοια κάποιας αμετάκλητης κατάστασης «χωρίς τέλος». Γράφει: «Οποιοσδήποτε αναλογιστεί τη θεϊκή δύναμη μπορεί να καταλάβει εύκολα, ότι ο Θεός μπορεί στο τέλος να αποκαταστήσει μέσω της αιώνιας τιμωρίας και των εξαγνιστικών παθών ακόμα και εκείνους που βρέθηκαν στα έσχατα της κακίας». Και πάλι επάνω στους Ψαλμούς γράφει «Η ψυχή που είναι ενωμένη με την αμαρτία πρέπει να δοθεί στο πυρ, ώστε ότι είναι αφύσικο και ακάθαρτο να αφαιρεθεί, και να καταναλωθεί από το αιώνιο πυρ».

Με ποιόν πρέπει να συμφωνήσουμε, με τον Αυγουστίνο που δίδαξε ότι η αιώνια τιμωρία δεν θα έχει τέλος ή με τον Γρηγόριο Νύσσης που δίδαξε ότι η αιώνια τιμωρία θα εκπληρωθεί και θα λήξει με την τελική σωτηρία των αμαρτωλών; Και οι δύο ήταν μεγάλοι πατέρες της αρχαίας εκκλησίας, ο ένας της Δύσης και ο άλλος της Ανατολής. Και οι δύο ανακηρύχθηκαν άγιοι. Και οι δύο όμως δεν μπορεί να είχαν δίκιο. Πιστεύουμε, ότι ο Γρηγόριος Νύσσης είχε πιό ανεπτυγμένη θεολογία και από ότι φαίνεται γνώριζε καλύτερα τι εστί Θεός και αφουγκραζόταν την καρδιά του Χριστού.

Σε ένα εκτενές έργο (40 κεφάλαια) που ετοίμασε με σκοπό να κατηχήσει τους μαθητές θεολογίας σχετικά με την αρμονία του Χριστιανισμού με τα ένστικτα της ανθρώπινης καρδιάς, ο Γρηγόριος αντηχεί και πάλι τα λόγια του Ωριγένη καθώς γράφει για: «την εξολόθρευση του κακού, την αποκατάσταση των πάντων και για την τελική αποκατάσταση των πονηρών ανθρώπων και πνευμάτων στην μακαριότητα της ένωσης με τον Θεό, ώστε ο Θεός να είναι ‘τα πάντα εν πάσι’, αγκαλιάζοντας τα πάντα όσα είναι δημιουργημένα με συνείδηση και με λογική» (5)

Όπως και όλοι οι υπόλοιποι Ουνιβερσαλιστές έτσι και ο Γρηγόριος δίδασκε, ότι εάν δεν θεραπευθεί η ψυχή του ανθρώπου από την αμαρτία σε αυτήν τη ζωή, «θα θεραπευθεί στην άλλη ζωή». Δίδαξε επίσης: «Όταν ο θάνατος πλησιάσει τη ζωή, το σκοτάδι το φως, και το φθαρτό το άφθαρτο, τότε το κατώτερο (θάνατος, σκοτάδι, φθαρτό) καταργείται και εξαφανίζεται, και αυτό που καίγεται οφελείται, όπως όταν οφελείται το χρυσάφι όταν καθαρίζεται από τη φωτιά…..με τον ίδιο τρόπο, κατά τη διάρκεια των μεγάλων κύκλων του χρόνου, όταν η κακιά φύση…..αφαιρεθεί, τότε ολόκληρη η κτίση θα δοξολογήσει με μία φωνή, και θα ευχαριστήσουν το Θεό, τόσο εκείνοι που τιμωρήθηκαν όσο και εκείνοι που δε χρειάστηκαν την καθαρτήρια τιμωρία». Τα διασωθέντα έργα του Νύσσης είναι γεμάτα από παρόμοιες αναφορές στην Αποκατάσταση.

Ο Ουνιβερσαλισμός του Νύσσης ενοχλεί ιδιαίτερα τους υποστηρικτές του δόγματος της κόλασης, ακριβώς επειδή ο Πατέρας αυτός θεωρείται τόσο ορθόδοξος και κατέχει τέτοια περίοπτη θέση στον κατάλογο των αγίων, που είναι υπεράνω κάθε κατηγορίας για αίρεση. Τόση ήταν η ενόχληση που προκαλούσε και τόση η απήχηση του Ουνιβερσαλισμού του Γρηγορίου ακόμα και στο σκοτάδι του 8ου αιώνα, που ο τότε επίσκοπος ΚΠόλεως Γερμανός Α΄ (730 μ.Χ.) πρότεινε τη θεωρία, ότι τα αποσπάσματα στα έργα του Γρηγορίου, που διδάσκουν Ουνιβερσαλισμό ήταν νόθα και τα είχαν προσθέσει αιρετικοί. Κανένας σοβαρός ιστορικός δεν υποστηρίζει όμως κάτι τέτοιο. Ο Ουνιβερσαλισμός είναι αναπόσπαστο στοιχείο στο όλο θεολογικό σύστημα του Γρηγορίου (όπως και στου Ωριγένη) και είναι αδύνατο να αφαιρεθούν οι τόσες πολλές αναφορές επάνω στο θέμα αυτό. Εάν αφαιρεθούν δεν θα μείνει τίποτα! Ένας πολέμιος του Ουνιβερσαλισμού μάλιστα, ο ιστορικός Daille χαρακτήρισε τη θεωρία του Γερμανού ως «την ύστατη και απελπισμένη προσπάθεια ορισμένων, που με ανόητο τρόπο θεωρούν τους αρχαίους πατέρες ως αλάθητους, επειδή ολόκληρες οι ομιλίες του Γρηγορίου Νύσσης είναι τόσο βαθειά μολυσμένες με την αιρετική αυτή διδασκαλία (Ουνιβερσαλισμό), που αποκλείεται να την πρόσθεσε κάποιος άλλος, εκτός από τον ίδιο τον συγγραφέα» (6). Όλοι οι μεγάλοι ιστορικοί της Εκκλησίας, ακόμα και οι πιο «ορθόδοξοι» αναγνωρίζουν τον Ουνιβερσαλισμό του Γρηγορίου Νύσσης.

Εάν τα γραπτά του Γρηγορίου Νύσσης (ή άλλου Πατέρα) αλλοιωθήκαν ή ακρωτηριάσθηκαν, σίγουρα θα ισχύει το αντίθετο και θα αφαιρέθηκαν αντί να προστέθηκαν αποσπάσματα που διακηρύττουν τον Ουνιβερσαλισμό. Η ιστορία (και οι πηγές της), όπως όλοι γνωρίζουμε, γράφεται από τους νικητές, και στην περίπτωση του Ουνιβερσαλισμού, η ιδέα αυτή δεν άρεσε καθόλου στους εκάστοτε εξουσιομανείς ηγέτες της Εκκλησίας, ιδιαίτερα μετά την εποχή του Ιουστινιανού.

Το 381 μ.Χ στην ΚΠολη, ο Γρηγόριος Νύσσης ήταν ουσιαστικά ο πνευματικός ηγέτης της ομώνυμης Οικουμενικής Συνόδου, όπου και συνέταξε τα άρθρα, που προστέθηκαν στο σύμβολο της Νίκαιας. Σίγουρα ο έκδηλος Ουνιβερσαλισμός του Νύσσης δεν ενοχλούσε κανένα μέλος της Συνόδου, τα περισσότερα μέλη της οποίας (συμπεριλαμβανομένου και του «προέδρου» Γρηγόριου Θεολόγου), ίσως και να συμμερίζονταν τις απόψεις του.

Τα περί της αποκαταστάσεως, δηλ. της επαναφοράς των πάντων στην ορθή ως προς τον Θεό σχέση, όπως υπήρχε προ της πτώσεως, δηλ. την αποκατάσταση στην προπτωτική κατάσταση, βρίσκουμε στην Κ.Δ.: «ον δει ουρανόν μεν δέξασθαι άχρι χρόνων αποκαταστάσεως πάντων ων ελάλησεν ο Θεός δια στόματος πάντων αγίων αυτού προφητών απ’ αιώνος» (Πρ. 3. 21). Οι χρόνοι αυτοί συμπίπτουν προς τους χρόνους εσχατολογικής αποκαταστάσεως της βασιλείας του Ισραήλ, αλλά δεν περιλαμβάνουν μόνον τον Ισραήλ. Βέβαια, από το ανωτέρω χωρίο δεν καταφαίνεται, αν η αποκατάσταση των πάντων θα πρέπει να νοηθεί ωριγενικώς ή όχι. Η αποκατάσταση των πάντων δηλούται επίσης και στα χωρία: «Ηλίας μεν έρχεται πρώτον και αποκαταστήσει πάντα» (Μτ. 16. 11), «Ηλίας μεν ελθών πρώτον αποκαθιστά πάντα» (Μκ. 9. 12), όπου εκεί η αποκατάσταση αφορά τον ηθικό τομέα. Κάτι παρόμοιο βρίσκουμε και στον Μαλαχία: «Εγώ θα σας στείλω τον Ηλία τον προφήτη, προτού έρθει η μεγάλη και φοβερή ημέρα, που εγώ ο Κύριος θα επιφέρω την τιμωρία μου» (3. 21).

Επομένως, κατά τους θεολόγους της αποκατάστασης των πάντων, δηλαδή τον Ωριγένη (με την κακόδοξη πλευρά), τον Γρηγόριο Νύσσης, τον Γρηγόριο Θεολόγο, τον Δίδυμο τον Τυφλό (Α. Θεοδώρου), αλλά και το Μάξιμο Ομολογητή (Ν. Ματσούκας), λόγου χάρη (από την μη κακόδοξη πλευρά), ο Θεός τη παρατάσσει των αιώνων καταργεί τη μνήμη του κακού. Ο Μάξιμος  Ομολογητής μάλιστα διασαφηνίζει τούτο το δόγμα λέγοντας ότι τούτη η αποκατάσταση στην αρχαία τάξη θα γίνει με την επίγνωση και όχι με τη μέθεξη Θεού. Μένει να εξεταστεί τι είναι αυτή η επίγνωση. Το σίγουρο είναι ότι οι κολασμένοι με τον Σατανά χάνουν τη μνήμη του κακού -επομένως την οδύνη– όμως δεν θεώνονται! Και όταν λέμε σίγουρο, εννούμε τη διδασκαλία του Μάξιμου Ομολογητή, πάντοτε όμως υπό τις τόσο ρωμαλέες προϋποθέσεις της Ορθόδοξης θεολογίας, οι οποίες με τον τρόπο αυτό τωόντι καθιστούν αυτή τη θεολογία αντιμανιχαϊκή και αντιδιαρχική, καθαρά και ξάστερα βιβλική.

Έτσι, μόνο ο τριαδικός Θεός είναι ο μοναδικός τόπος αγαθού. Εξ ου ο εξοβελισμός της ουτοπίας, της οποίας τη θέση παίρνει η αγαθοτοπία. Και μόνο με τούτη τη διάσταση μπορούμε να πούμε κυριολεκτικά ότι ο Θεός είναι η αγάπη, και εξάπαντος ευκολότερα νικάμε την εγωκεντρικότητα, καταλαβαίνοντας καλύτερη τη ρήση του Ελύτη: «Ανθ’ ημών η αγάπη». Σημειώνεται, ότι η κακή εκδοχή του Ωριγένη, περί της αποκατάστασης των πάντων, καταδικάστηκε από την Ε΄ και ΣΤ’ (ως προς το πρόσωπο και τα συγγράμματα) και Ζ΄ Οικουμενική Σύνοδο (ως προς τα συγγράμματα και όχι ως προς το πρόσωπο), πλην όμως η καλή εκδοχή του Νύσσης δεν κατηγορήθηκε από καμία Οικουμενική Σύνοδο, αλλά ούτε και από μεμονωμένους Πατέρες, όπως π.χ. τον Μ. Φώτιο, που αναφέρεται σε πλανεμένες απόψεις αγίων ονομαστικά, πλην όμως δεν αναφέρει τον Νύσσης Γρηγόριο. Συγκεκριμένα: Ο Μ. Φώτιος σε μια επιστολή του στον πάπα Νικόλαο δηλώνει απερίφραστα, ότι πολλοί Πατέρες, όπως ο Διονύσιος Αλεξανδρείας, ο Μεθόδιος και ο Ειρηναίος, διετύπωσαν εσφαλμένες απόψεις και συμπληρώνει: «Εμείς δε επειδή προσέξαμε ότι μερικοί άλλοι από τους μακαρίους Πατέρες και διδασκάλους μας πλανήθηκαν σε πολλά σημεία της ακριβούς ερμηνείας των ορθών δογμάτων, τους μεν ισχυρισμούς τους δεν τους αποδεχόμεθα ως προσθήκη στη διδασκαλία της Εκκλησίας, αλλά τα ίδια τα πρόσωπά τους τα ασπαζόμεθα με τιμή» (Μ. Φωτίου, Επιστολαί 1 (ΚΔ΄), Migne 102, 813).

Ωριγένης. (Κατά Κέλσου 5, 15 PG 11, 1204Α):  «Ότι δε ουχ ως μάγειρόν φαμεν το πυρ επιφέρειν τον Θεόν αλλ’ ως Θεόν ευργέτην των χρηζόντων πόνου και πυρός, μαρτυρήσει και ο προφήτης Ησαΐας, εν ω γέγραπται λελέχθαι προς τι έθνος αμαρτωλών. ότι έχει άνθρακας πυρός καθίσαι επ’ αυτοίς. ούτοι έσονταί σου βοήθεια». «Το πυρ καθάρσιον επάγεται τω κόσμω, εικός δ’ ότι και εκάστω των δεομένων της δια του πυρός δίκης άμα και ιατρείας».

(Περί αρχών 2, 10, 8): «Γίνεται νεκρών ανάστασις και γίνεται κόλασις, αλλ’ ουκ απέραντος. Κολαζομένου γαρ του σώματος κατά μικρόν καθαίρεται η ψυχή και ούτως αποκαθίσταται εις την αρχαίαν τάξιν….. Και αποκατασταθήσονται ασεβείς τε και δαίμονες εις την προτέραν τάξιν».

Γρηγόριος Νύσσης. (Περί ψυχής και αναστάσεως PG 6, 100Α): «Χρη γαρ πάντη και πάντως εξαιρεθήναί ποτε το κακόν εκ του όντος, και όπερ εν τοις φθάσασιν είρηται, το όντως μη ον μηδ’ είναι όλως». (104A-C): «….. Ο δε πάντα γινόμενος και εν πάσι γίνεται. Εν τούτω δε μοι δοκεί τον παντελή της κακίας αφανισμόν δογματίζειν ο λόγος. Ει γαρ εν πάσι τοις ούσιν ο Θεός εσταί, η κακία δηλαδή εν τοις ούσιν ουκ έστιν».

Μάξιμος Ομολογητής. (Πεύσεις και αποκρίσεις και ερωτήσεις PG 90, 796C): «τρεις αποκαταστάσεις οίδεν η Εκκλησία. Μίαν με την εκάστου κατά τον αρετής λόγον. εν η αποκαθίσταται, τον επ’ αυτών λόγον της αρετής εκπληρώσας. Δευτέραν δε, την της όλης φύσεως εν τη αναστάσει. Την εις αφθαρσίαν και αθανασίαν αποκατάστασιν. Τρίτην δε η και μάλιστα κατακέχρηται εν τοις εαυτού λόγοις ο Νύσσης Γρηγόριος, έστιν αύτη, η των ψυχικών δυνάμεων τη αμαρτία υποπεσουσών, εις όπερ εκτίσθησαν πάλιν αποκατάστασιν. Δει γαρ, ώσπερ την όλην φύσιν εν τη αναστάσει της σαρκός αφθαρσίαν χρόνω ελπιζομένω απολαβείν. ούτω και τας παρατραπείσας της ψυχής δυνάμεις, τη παρατάσσει των αιώνων αποβαλείν τας εντεθείσας αυτή της κακίας μνήμας. και περάσασαν τους πάντας αιώνας, και μη ευρίσκουσαν στάσιν, εις τον Θεόν ελθείν τον μη έχοντα πέρας. Και ούτως τη επιγνώσει ου τη μεθέξει των αγαθών απολαβείν τας δυνάμεις, και εις το αρχαίον αποκαταστήναι και δειχθήναι τον δημιουργόν αναίτιον της αμαρτίας».

Στο μοναδικό τόπο αγαθού, που είναι ο Θεός σε ολάκερη τη δημιουργία, «σημαίνεται και η Εκκλησία εν τοις μυστηρίοις» κατά το Νικόλαο Καβάσιλα (ερμηνεία της θ. λειτουργίας, PG 150, 452 CD). Η αγαθοτοπία ανακεφαλαιώνει τα πάντα στο σώμα του Χριστού, και έτσι η Εκκλησία γίνεται κάτι μεγάλο ή καλύτερα διευρύνεται στα όρια της κτίσης, καθώς μετέχει στη δόξα της βασιλείας του Θεού. και πάλιν οφείλει κανείς να τονίσει ότι για το Σατανά και τους δαίμονες τελικά δεν μένει χώρος. Είναι σίγουρος ο εξαφανισμός τους στην εσχατολογική διάσταση του μέλλοντος. Και μάλιστα κάθε στιγμή, κάθε μέρα ο πεπληρωμένος με αγιοσύνη βλέπει πραγματικά τούτο τον εσχατολογικό μηδενισμό του Σατανά, ο οποίος άλλωστε στα μάτια του αγίου σ’ όλη τη συνεχιζόμενη διαδρομή φαίνεται να χάνει τη δύναμή του, κι’ ας αποθρασύνονται οι σατανόμορφοι άνθρωποι. Άλλωστε παραμένει αμέριστη η αγάπη, ακόμη και προς τα διαμονισμένα πλάσματα, εφ’ όσον κυριαρχεί η αγάπη και μια τέτοια αγάπη ελπίζει σταθερά να σβήσει η μνήμη του κακού. Είναι χαρακτηριστική η διατύπωση του αγίου Ιωάννη Σιναϊτη: «Ο όντως ερών αεί το του φιλουμένου πρόσωπον φαντάζεται, και τούτο ένδον ενηδόνως περιπτύσσεται ο τοιούτος» (PG 88, 1156C).

Αλλά και στις μέρες μας ένας μεγάλος θεολόγος, ο π. Γ. Φλωρόφσκυ καταγράφει: «Κόλαση αιώνια δεν μπορεί να υπάρχει, γιατί αυτό θα ήταν ο θρίαμβος του Σατανά!».

Από την άλλη πλευρά θα αντιτείνει κανείς, ότι «εν τω Άδη ουκ έστι μετάνοια» και τούτο θα στηριχθεί στα χωρία: «εν δε τω άδη τις εξομολογήσεταί σοι;» (Ψαλμ. 6. 6) και «και καθ΄ όσον απόκειται τοις ανθρώποις άπαξ αποθανείν, μετά δε τούτο κρίσις» (Εβρ. 9. 27).

Οι φερόμενες ως απειλές του παντοκράτορα Θεού, οι οποίες παρουσιάζονται ως φοβερές, θα τις εξουδετερώσει τελικά η ανυπολόγιστη φιλανθρωπία Του. Άλλωστε και μετά τα λόγια του Δαβίδ, έγινε οπωσδήποτε μετάνοια στον Άδη. Εννοείται η μετάνοια εκείνων που πίστεψαν εκεί, όταν κατέβηκε ο Κύριος για να τους σώσει. Αλλά και στον Άδη δεν τους έσωσε όλους ο Ζωοδότης Χριστός. Έσωσε μόνον όσους πίστεψαν.

Αυτό δεν σημαίνει ότι καταργείται η προφητεία. Απλά αποδεικνύεται ότι ο πανάγαθος Θεός νικιέται από την αγάπη Του στον άνθρωπο. Το ίδιο έγινε και με τον προφητικό λόγο του Ιωνά: «και ήρξατο Ιωνάς του εισελθείν εις την πόλιν ωσεί πορείαν ημέρας μιάς και εκήρυξεν και είπεν. Έτι τρεις ημέραι και Νινευή καταστραφήσεται» (Ιων. 3. 4). Και όμως δεν καταστράφηκε, γιατί η αγαθότητα του Θεού νίκησε τη δικαιοσύνη Του. Και στον Εζεκία είπε με το στόμα του προφήτη Ησαΐα: «Εν ταις ημέραις εκείναις ηρρώστησεν Εζεκίας εις θάνατον και εισήλθεν προς αυτόν Ησαΐας υιός Αμώς ο προφήτης και είπεν προς αυτόν. Τάδε λέγει Κύριος. Έντειλαι τω οίκω σου, ότι αποθνήσκεις συ και ου ζήση» (Βασιλ. Δ΄ 20. 1). Και όμως δεν πέθανε. Στον Αχαάβ, πάλι έστειλε τον προφήτη Ηλία για να τον προειδοποιήσει: «τάδε λέγει Κύριος. Ιδού εγώ επάγω επί σε κακά και εκκαύσω οπίσω σου και εξολοθρεύσω του Αχαάβ ουρούντα προς τοίχον και συνεχόμενον και εγκαταλελειμμένον εν Ισραήλ» (Βασιλ. Γ΄ 20. 21). Και δεν τα πραγματοποίησε. Το εξηγεί παρακάτω: «Εώρακας ως κατενύγη Αχαάβ από προσώπου μου; ουκ επάξω την κακίαν εν ταις ημέραις αυτού, αλλ’ εν ταις ημέραις του υιού αυτού επάξω την κακίαν» (Βασιλ. Γ΄ 20. 29). Βέβαια, και στις τρεις αυτές περιπτώσεις, έχουμε μια ιδιότυπη μετάνοια, άγνωστη στην Κ.Δ. αλλά πολύ γνωστή στην Π.Δ. Η μετάνοια έρχεται μετά από μια απειλή, απειλή καταστροφής, όπως και γενικότερα η Πίστη, όπου είναι εδώ εξαναγκαστική. Στην Κ.Δ. ισχύει το «όστις θέλει οπίσω μου ελθείν……….» (άγνωστο στην Π.Δ. όπου ισχύει το «όστις θέλει ή δεν θέλει……….»), η δε μετάνοια είναι μια συντριβή ψυχής, ένας κλαυθμός για τον πρότερο μη έντιμο βίο, χωρίς τη φοβέρα της απειλής και βέβαια ακολουθεί μια εθελούσια αποκατάσταση του δούλου (της Π.Δ.) σε υιό και κληρονόμο της βασιλείας (στην Κ.Δ.).

Σ΄ όλες αυτές τις περιπτώσεις η αγαθότητά Του νίκησε την απόφασή Του και αυτό θα γίνεται μέχρι τη συντέλεια του κόσμου, τότε που θα τελειώσει το πανηγύρι, τότε που δεν θα είναι καιρός για βοήθεια, αλλά κάθε άνθρωπος θα βρεθεί μόνος του με το φορτίο του.

Αλλά και μετά δεν παύει η εκδήλωση της αγαθότητας του Κυρίου. Αν δεν ήτανε έτσι, δεν θα έδινε το δικαίωμα της μνημόνευσης των νεκρών στη θ. λειτουργία, καθώς και στα μνημόσυνα. Αν όλα αυτά ήταν μια κοροϊδία δίχως και κέρδος και ωφέλεια, οπωσδήποτε σε κάποιον από τους πολλούς προγενέστερους θεοφόρους αγίους, πατριάρχες, πατέρες και διδασκάλους θα ερχόταν η φώτιση να σταματήσει η πλάνη.

            Μετά από όλα αυτά θα ρωτήσει κάποιος: «αν είναι έτσι, όλοι θα σωθούν και κανένας δεν θα κολαστεί». Μακάρι να γινόταν κάτι τέτοιο. Είναι η επιθυμία του πανάγαθου Κυρίου. Λέγει ο Ιω. Χρυσόστομος: «Αν δεν πρόλαβες να τακτοποιήσεις όλα τα ζητήματα της ψυχής σου, όσο ζούσες, τότε, έστω και στα τελευταία σου, άφησε εντολή στους δικούς σου να στείλουν μαζί σου τα υπάρχοντά σου, όταν πεθάνεις, να σε βοηθήσουν δηλαδή με αγαθοεργίες, ελεημοσύνες και προσφορές. Έτσι θα κάνεις το Λυτρωτή να σε αντιμετωπίσει με επιείκεια, γιατί αυτά τα δέχεται με ευχαρίστηση».

Αυτό βέβαια λίγοι το κάνουν και σε λίγες περιπτώσεις, σύμφωνα με το λόγο του Κυρίου: «Κύριε, ει ολίγοι οι σωζόμενοι; ο δε είπε προς αυτούς. αγωνίζεσθε εισελθείν δια της στενής πύλης. ότι πολλοί, λέγω υμίν, ζητήσουσιν εισελθείν και ουκ ισχύσουσιν» (Λουκ. 13. 23-24). Αλλά και πάλιν ο π. Γ. Φλωρόφσκυ διερωτάται: «Δηλαδή, στον μέλλοντα αιώνα, ο άνθρωπος παύει να έχει προσωπικότητα;».

Γνωρίζοντας λοιπόν, ότι είναι πολύ δύσκολο να βρεθούν άνθρωποι σ’ αυτή την πρώτη κατηγορία των σωζομένων, οδεύουμε αναγκαστικά στη δεύτερη κατηγορία, σύμφωνα με τη διδασκαλία των Αποστόλων και των Πατέρων. Έτσι, με την αγαθότητα του Θεού και οι νεκροί ωφελούνται και η φιλανθρωπία αυξάνεται και η ελπίδα της Ανάστασης επιβεβαιώνεται και η προσευχή στο Θεό δυναμώνει και η αγαθοεργία στους πτωχούς απλώνεται.

Οι θεοφόροι Πατέρες λέγουν, ότι οι πράξεις των ανθρώπων στην ύστατη πνοή τους δοκιμάζονται σαν σε ζυγαριά. Και εάν η δεξιά πλάστιγγα είναι πιο πάνω από την αριστερή, είναι ολοφάνερο πως ο ετοιμοθάνατος θα παραδώσει την ψυχή του στους αγίους αγγέλους. Αν πάλι και οι δυο πλάστιγγες είναι ίσες, νικάει οπωσδήποτε η φιλανθρωπία του Θεού. Μα και εάν ακόμη η ζυγαριά γείρει λίγο προς τα αριστερά, η ευσπλαχνία του Θεού θα αναπληρώσει όσο χρειάζεται, σύμφωνα με την ευχή: «Η θεία χάρις, η τα ασθενή θεραπεύουσα και τα ελλείποντα αναπληρούσα…..».

Αυτές είναι οι τρεις θείες κρίσεις του Κυρίου: η πρώτη είναι η δίκαιη, η δεύτερη είναι η φιλάνθρωπη, η τρίτη είναι η υπεράγαθη. Μετά από αυτές έρχεται η τέταρτη, όταν οι εφάμαρτες πράξεις είναι βαρύτατες και κυριαρχεί η πώρωση, για την οποία ο ίδιος ο Κύριος λυπάται: «….. συλλυπούμενος επί τη πωρώσει της καρδίας αυτών» (Μάρκ. 3. 5). Οι τοιούτοι έχουν αποξενωθεί από τον Θεόν: «εσκοτισμένοι τη διανοία, όντες απηλλοτριωμένοι της ζωής του Θεού δια την άγνοιαν την ούσαν εν αυτοίς δια την πώρωσιν της καρδίας αυτών» (Εφεσ. 4. 18). Αυτοί δεν πρόκειται να εισέλθουν στην Βασιλεία των Ουρανών, θα παραμένουν στον Άδη και η τιμωρία τους θα είναι να μην μπορούν να ιδούν το πρόσωπο του Θεού και να είναι αποκλεισμένοι από την θεία μακαριότητα.

ΠΗΓΕΣ

– J.W. HANSON Universalism: The Prevailing Doctrine of the Christian Church During Its First Five-HundredYears

Ο Χάνσον βρήκε το υλικό σχετικά με τον Γρηγόριο Νύσσης και την οικογενειά του κυρίως από τα έργα «Our Holy Father Gregory, Bishop of Nyssa’s Thoughts concerning the Life of the Blessed Macrina, his Sister, to the Monk Olympius;» και «Dialogue Concerning Life and Resurrection, with the Opinions of his Sister Macrina;» Leipsic, 1858. Βλέπε επίσης και Πατρολογία Migne τομ. XLVI

«Dialogue Concerning Life and Resurrection, with the Opinions of his Sister Macrina;» Leipsic, 1858, πηγή: Universalism The Prevailing Doctrine Of The Christian Church During Its First Five Hundred Years By J.W. HANSON.

1. Gregory of Nyssa, Catechetical Orations, πηγή: Χάνσον, βλέπε Universalism The Prevailing Doctrine Of The Christian Church During Its First Five Hundred Years

2. Gregory of Nyssa, Life and Resurrection and Letter to the Monk Olympius, πηγή: Χάνσον

3. Cat. Orat. ch. 26, Migne, Tract. Filius subjicietur, on I Cor. xv:28, πηγή: Χάνσον

4. On the Sixth Psalm, Concerning the Octave by Gregory of Nyssa, © David A. Salomon and Richard Mc Cambly, 1996-2000.

5. Gregory of Nyssa, «Sermo Catecheticus Magnus» πηγή: Χάνσον

6. De Usu Patrum, lib. II, cap. 4. πηγή: Χάνσον

– Θ.Η.Ε. Λήμμα: Αποκατάστασις. Α. Θεοδώρου

– ΜΑΤΣΟΥΚΑΣ Ν.  1/ Δογματική και Συμβολική Θεολογία Β΄ 2/ Ο Σατανάς

– Ν. ΜΠΑΛΛΑΣ: Η αποκατάσταση των πάντων

–  ΜΠΡΟΥΣΑΛΗ ΠΑΓΚΡΑΤΙΟΥ, Αρχιμανδρίτη, : Σχολιασμός έργων του Γρηγορίου Νύσσης:

1/ Η υποταγή του Υιού στον πατέρα. Το πρόβλημα του κακού, σελ. 78-92.

2/ Η προσδοκία μας (λόγος προς τους πενθούντας. Η αποκατάσταση των πάντων, σελ. 149-151, όπου μεταξύ άλλων καταγράφονται: Ο Γρηγόριος συχνά στο «Λόγο» του αναφέρεται στην επάνοδο του ανθρώπου στην αρχαία μακαριότητα. Η επάνοδος αυτή αποτελεί την κεντρική θέση στη γνωστή διδασκαλία για την αποκατάσταση των πάντων. Σύμφωνα με αυτή το απολυτρωτικό έργο του Χριστού αποσκοπεί στην αποκατάσταση της ηθικής τάξης, που διασαλεύτηκε από την αμαρτία. Στην αποκατάσταση αυτή δε θα εξαιρεθεί κι αυτός ο Σατανάς (Μ. 45. 68). Πρώτος ο Κλήμης ο Αλεξανδρέας διατύπωσε τη διδασκαλία αυτή και την ανέπτυξε πλατύτερα ο Ωριγένης. «Τα περί της αποκαταστάσεως των πάντων διδάγματα του Ωριγένους εύρον απήχησιν και εν τω θεολογικώ συστήματι του ετέρου επιφανούς θεολόγου της Αλεξανδρινής Σχολής, Γρηγορίου του Νύσσης» (Ανδρέα Θεοδώρου. Η περί της αποκαταστάσεως των πάντων ιδέα, σελ. 48). ……………..Γράφοντας «κατάλληλον» (Μ. 45. 92) εννοεί το «καθάρσιον πυρ»….. χωρίς όμως και να δίνει περισσότερες εξηγήσεις γι’ αυτό…..Θα πρέπει να υπογραμμίσουμε, ότι η διδασκαλία του Γρηγορίου για την αποκατάσταση των πάντων είναι διατυπωμένη κατά την πιο ήπια μορφή της σε σύγκριση με εκείνη του Ωριγένη. Παρά ταύτα η Εκκλησία δεν την έχει υιοθετήσει. Την έχει απορρίψει ως δόγμα της, γιατί αντιβαίνει σε πλείστα όσα Γραφικά χωρία που μιλούν για τιμωρία αιώνια των αμαρτωλών, όπως στο Ματθ. 25. 46».

3/ Περί Χριστιανικής τελειότητας. Εισαγωγή. Το πρόβλημα του κακού, σελ. 12-17.

4/ Περί κατασκευής του ανθρώπου. Εισαγωγή. Η αποκατάσταση των πάντων, σελ. 26-35.

Ι. ΚΑΡΔΑΣΗΣ  

Advertisements

20 thoughts on “Ο Νύσσης Άγιος Γρηγόριος-Αποκατάσταση των πάντων

  1. Πάτερ Δημήτριε, ως κληρικός έχετε πρώτιστα ποιμαντική ευθύνη έναντι των αναγνωστών για τα έργα που αναρτάτε στην ιστοσελίδα σας. Η Εκκλησία έχει απορρίψει συνοδικώς, με την 5η Οικουμενική Σύνοδο, την ιδέα του τέλους της Κολάσεως, ενώ ο άγιος Μάξιμος καθόλου δεν υποστηρίζει την νομικιστική ιδέα της έκτισης ποινής εκ μέρους όσων δεν αξιώθηκαν της Βασιλείας των Ουρανών. Αντίθετα, η συνολική παράδοση της Εκκλησίας είναι αντίθετη σε μία τέτοια «αποκατάσταση», ενώ η αμφίσημη υποστήριξή της από τον άγιο Γρηγόριο Νύσσης δεν μπορεί να βρει καθολική υποστήριξη. Ο άγιος Αυγουστίνος δεν διατύπωσε εν αγνοία του ετερόδοξες διδασκαλίες; Πώς ο κ. Καρδάσης υποστηρίζει, κρίνοντας από τη μη επικριτική στάση του αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου, ότι ίσως ο άγιος Γρηγόριος (ο Θεολόγος) συμμεριζόταν τη συγκεκριμένη ιδέα του Νύσσης; Ο κ. Καρδάσης είναι προφανώς υποστηρικτής της θεολογίας περί «αποκατάστασης», η οποία φαίνεται να ταιριάζει στην συγκρητιστική και «πολιτικώς ορθή» εποχή μας. Γι’ αυτό και προχωρεί σε διάφορες ακροβασίες και αυθαίρετα συμπεράσματα, όπως έχω διαπιστώσει ότι πράττει και σε άλλα του κείμενα. Εσείς συμμερίζεστε την άποψή του; Γιατί δεν παραθέτετε κείμενο του Ναυπάκτου Ιεροθέου, στη «Ζωή μετά τον θάνατο», ο οποίος αποπειράται να δώσει ορθόδοξη ερμηνεία στον Νύσσης; Αν δεν συμφωνείτε με τον κ. Καρδάση, πώς παραθέτετε αμφιβόλου ορθοδοξίας κείμενα όντας κληρικός και μάλιστα κληρικός με ιεραποστολικό προσανατολισμό, για τον οποίο είστε αξιέπαινος;

  2. Aγαπητέ εν Χριστώ αδελφέ.Χρόνια πολλά.Καλή και ευλογημένη χρονιά.
    Ευχαριστώ για την αποστολή του σχολίου σας,το οποίο ,όπως αποδεικνύεται,το δημοσίευσα σαν αρχή ενός γόνιμου θεολογικού προβληματισμού, για το θέμα .Δεν μπορώ όμως να ερμηνεύσω την ένταση που φαίνεται να κρύβεται πίσω από τα γραφόμενά σας.
    Βέβαια η διατήρηση εκ μέρους σας της ανωνυμίας (ονοματεπώνυμο) δημιουργεί κάποιο πρόβλημα,αλλά το προσπερνάω προς το παρόν και σημειώνω τα εξής.
    Α.Δεν θα σταθώ στα υπονοούμενα που αφορούν το πρόσωπό μου.Απλά σας παραπέμπω, σαν απάντησή μου,στο Γεροντικό στα ΝΑΙ και στα ΟΧΙ του αββά Αγάθωνα.
    Β.Το ιστολόγιο από τον τίτλο του ακόμα (ΘΗΣΑΥΡΟΣ ΓΝΩΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΥΣΕΒΕΙΑΣ) δίνει την δυνατότητα δημοσίευσης κειμένων που προάγουν και την γνώση,ως Κατηχητική γνώση και την ευσέβεια,όπως την διδάσκει η Ορθόδοξη Εκκλησία.
    Γ.Τον κύριο Ιωάννη .Καρδάση (ΙΚ) τον γνωρίζω και προσωπικά και από τα βιβλία του και την αρθρογραφία του στο διαδίκτυο (και όχι μόνο) και αποτελεί ιδιαίτερη τιμή για μένα να δημοσιεύω άρθρα του, τα οποία ομολογουμένως χαρακτηρίζονται από την πρωτοτυπία τους και την πληρότητά τους.Ο ίδιος είναι ένας Ορθόδοξος θεολογικός ερευνητής και αρθρογράφος και μακάρι να είχαμε και άλλους σαν και αυτόν.Θα είχε πάει πολύ μπροστά και η Θεολογική έρευνα και ο θεολογικός προβληματισμός.
    Δ.Ο τρόπος παρουσίασης του θέματος από τον κύριο ΙΚ με βρίσκει απόλυτα σύμφωνο.Αν εσείς έχετε διαφορετική άποψη σας παρακαλώ να μας καταθέσετε γραπτά και επώνυμα τα επιχειρήματά σας σε ένα άλλο άρθρο-αντίλογο,στο οποίο δεσμεύομαι να δημοσιεύσω στο ιστολόγιο.
    Ε.Την άποψη του Σεβ.Μητροπολίτη Ναυπάκτου για το συγκεκριμένο θέμα την γνωρίζω και όταν μελλοντικά την δημοσιεύσω θα έχουμε ίσως την ευκαιρία να πούμε περισσότερα.Αλλά πλέον μόνο διάλογος επώνυμος.Η ανωνυμία τότε ας ξεχαστεί.
    ΣΤ. Όπως όφειλα ,γνωστοποίησα το σχόλιό σας στον κύριο ΙΚ και ο οποίος μου έστειλε ως απάντηση το παρακάτω μήνυμα και το οποίο δημοσιεύω στην συνέχεια.

    —————————————————–
    Σεβαστέ π. Δημήτριε

    Είναι γεγονός, ότι αναμέναμε επίθέσεις από τους πολεμίους της θεωρίας του αγίου Γρηγορίου περί της αποκατάστασης των πάντων και τούτο διότι τις είχαμε ήδη υποστεί πριν καν δημοσιεύσουμε το παρόν, από αγαπητούς αδελφούς, με τους οποίους είχαμε συζητήσει το θέμα.
    Πλην όμως; εντυπωσιαστήκαμε από τη σφοδρότατη επίθεση στο πρόσωπό μας, από τον αγαπητό κληρικό, κατηγορώντας μας ως «συγκρητιστή», που ταιριάζει με την «πολιτικώς ορθή» εποχή μας (κάτι που δεν κατανοούμε). Μήπως ίσως θέλει να μας απευθύνει και τον ψόγο του «νεοεποχίτη;». Τώρα, αν τα παρατιθέμενα κείμενα είναι η όχι «αμφιβόλου ορθοδοξίας», ποιός είναι «ο κριτής της Οικουμένης», που θα τα κρίνει; Φαίνεται ότι ο αγαπητός κληρικός δεν δέχεται τον διάλογο, δεν παραθέτει κανένα στοιχείο και απορρίπτει κάτι που αρκετοί το συζητούν, αλλά φαίνεται ότι ούτος δεν άπτεται τούτου, «ίνα μη μιανθεί και ίνα φάγει το Πάσχα».
    Ας είναι όμως. Θα προσπαθήσουμε να απαντήσουμε, όχι ως οπαδοί της θεωρίας αυτής, αλλά αντικειμενικά, καθότι ούτε βέβαια φτάνουμε να γίνουμε οπαδοί της αντίθετης Σχολής του Γερμανού Α΄ και έμμεσα ίσως να χαρακτηρίσουμε τον άγιο, ως αιρετικό (άπαγε της βλασφημίας).
    Η θεωρία της αποκατάστασης των πάντων αρχικά ξεκίνησε από τον Κλήμη Αλεξανδρέα, δάσκαλο του Ωριγένη, μετά αναπτύχθηκε από τον Ωριγένη, δάσκαλο του Νύσσης (αλλά και του Μ. Βασιλείου ή όχι;) και αναπτύχθηκε σε ηπιότερο βαθμό από τον Νύσσης και βρήκε υποστηρικτές, τους Διόδωρο Ταρσού, Δίδυμο Τυφλό, Μοψουεστίας Θεόδωρο και Μάξιμο Ομολογητή. Ο Γρηγόριος ο Θεολόγος, γνωρίζοντας τη θεωρία, δεν αντετάχθη. Στις μέρες μας υποστηρίχτηκε από τον π. Γ. Φλωρόφσκυ, τον Μπερντιάγεβ, αλλά και τον Ντοστογιέβσκυ και άλλους.
    Η Ε΄ Οικουμενική καταδίκασε το πρόσωπο και τα συγγράμματα του Ωριγένη (Η Ζ΄ μόνο τα συγγράμματα), που αφορούσαν την προϋπαρξη των ψυχών, την ανάσταση και την αποκατάσταση των πάντων, που συνδέεται βέβαια με την προϋπαρξη των ψυχών. Η αποκατάσταση του Νύσσης δεν συνδέεται με προϋπαρξη ψυχών, γι’ αυτό και δεν καταδικάστηκε από καμία Σύνοδο. Εδώ βέβαια ανακύπτει ένα ερώτημα για τον Ωριγένη. Καλά, κανένας πατέρας της Εκκλησίας των Α΄, Β΄, Γ΄και Δ΄ Οικουμενικών Συνόδων δεν βρέθηκε να προσέξει τις πλάνες του Ωριγένη και μόνον οι πατέρες της Ε΄ το αντελήφθησαν; Ή ίσως το αντελήφθησαν 10 χρόνια αργότερα από το διάταγμα του Ιουστινιανού Α΄, που τον καταδίκαζε και τελικά πιέστηκαν και προσφέρθηκε ως αντάλλαγμα στους Μονοφυσίτες;
    Πάντως, ακόμη και τα περί προϋπαρξης των ψυχών, δικαιολογεί ο καθ. Ανδρούτσος στη Δογματική του: «Δεν δικαιούμαστε να κατηγορήσουμε τον Ωριγένη για τη λαθεμένη αυτή γνώμη του, εφόσον και σήμερα δεν έχει λυθεί το πρόβλημα της δημιουργίας των ψυχών» (σελ. 134). Δηλ. και η δημιουργία των ψυχών είναι θεολογούμενο; Ώρα είναι να χαρακτηριστεί και ο Ανδρούτσος «νεοταξίτης»!
    Η θέση του ωριγενιστή Μπερδιάγεφ είναι γνωστή, αλλά είναι γνωστή και η θέση του ορθοδοξώτατου Ντοστογιέφσκυ, περί της αποκατάστασης, όπως εκφράζεται στο έργο του «Έγκλημα και τιμωρία», στον περίφημο μονόλογο του Μαρμελάντοφ; (αν χρειαστεί μπορεί να δημοσιευθεί).
    Η ηπιότερη θεωρία του Νύσσης περί της αποκατάστασης των πάντων (από εκείνη του Ωριγένη) δεν καταδικάστηκε συνοδικά από την Εκκλησία, ούτε από μεμονωμένους πατέρες. Εξ άλλου αναφέραμε, ότι η Εκκλησία δεν απεδέχθη, ως δόγμα, ούτε ως διδασκαλία της, τη θεωρία του και έτσι παρέμεινε, ως ένα θεολογούμενο, ως ένα θέμα συζήτησης.
    Μήπως, όμως απαγορεύεται να αναφέρεται ακόμη και σαν θέμα συζήτησης; Μήπως ο Νύσσης είναι ανατρεπτικός ή ένας επαναστάτης; Ώρα είναι να τον χαρακτηρίσουμε έτσι, αναφέροντας, για παράδειγμα, μια άλλη γνώμη του (ίσως λιγότερο γνωστή) και αυτή είναι η σύστασή του προς τους πιστούς να μην σπεύδουν να πάνε να προσκυνήσουν τον Πανάγιο Τάφο, στα Ιεροσόλυμα, στο βιβλίο του: «Περί των απιόντων εις τα Ιεροσόλυμα». Εκεί μεταξύ των άλλων γράφει: «Έπειτα και ει ην πλείων η χάρις εν τοις κατά Ιεροσόλυμα τόποις, ουκ αν επεχωρίαζε τοις εκεί ζώσιν η αμαρτία. Νυν μέντοι ουκ έστιν ακαθαρσίας είδος ο μη τολμάται παρ’ αυτοίς, και πορνείαι και μοιχείαι και κλοπαί και ειδωλολατρείαι και φαρμακείαι και φθόνοι και φόνοι και μάλιστα γε το τοιούτον επιχωριάζει κακόν, ώστε μηδαμού τοιαύτην ετοιμότητα είναι προς το φονεύειν όσην εν τοις τόποις εκείνοις, θηρίων δίκην τω αίματι των ομοφύλων επιτρεχόντων αλλήλοις ψυχρού κέρδους χάριν, όπου τοίνυν ταύτα γίνεται, ποίαν απόδειξιν έχει το πλείονα χάριν είναι εν τοις τόποις εκείνοις;». Δηλ. ο Νύσσης μας συμβουλεύει να μην πλησιάζουμε στα Ιεροσόλυμα, γιατί είναι τόπος ακαθαρσίας; Και αυτά το 400. Άραγε, το 2000 καθάρισε ο τόπος; Ή όταν μας συμβουλεύει να μην βαπτίζουμε τα βρέφη κάτω των 3 ετών στο «περί των νηπίων των προ ώρας αφαρπαζομένων» καινοτομεί;. Μήπως τελικά θα πρέπει να διαβάσουμε προσεκτικά τα συγγράμματα του Νύσσης και να διαπιστώσουμε ποιά είναι ορθόδοξα ή όχι; Μήπως τα μη ορθόδοξα είναι εκείνα που δεν συμφωνούν με τη δική μας άποψη και όχι με τη θέση της Εκκλησίας;
    Βέβαια τα πυρά έπιασαν και εσάς π. Δημήτριε, που θα πρέπει να είστε πιο προσεκτικός λογοκριτής και να μη δημοσιεύετε κείμενα μη αρεστά σε ορισμένους, πολέμιους κάποιων απόψεων και να δημοσιεύετε μόνον τα κείμενα που είναι αρεστά και παρουσιάζουν τα πάντα, ως καλώς καμωμένα. Άραγε εκεί υπάγονται και κείμενα, που παρουσιάζουν απόψεις και θέσεις άλλων προς διάλογο; Μήπως ορισμένα κείμενα είναι ακατάλληλα, για τους «ασθενείς τη πίστει»;
    Τελικά, μήπως δεν φταίει ο φονιάς, αλλά αυτός που είδε το φονιά και πρέπει να του τεθεί φίμωτρο;

    Με σεβασμό
    ΙΚ.
    —————————————-
    Σας ευχαριστώ όλους
    Με εκτίμηση
    π.Δημήτριος Αθανασίου

  3. Σεβαστέ πάτερ Δημήτριε, δεν έγραψα αυτά που έγραψα για να σας ελέγξω και αν φάνηκε κάτι τέτοιο ειλικρινέστατα συγγνώμη. Γνωρίζω το ορθόδοξο πνεύμα του ιστολογίου σας, άλλωστε.
    Η ένστασή μου έγκειται στο γεγονός ότι η προβολή του θέματος «αποκατάσταση των πάντων» και μάλιστα με τρόπο που φαίνεται ο γράφων να συμφωνεί μαζί του, εμμέσως πλην σαφώς, δεν βοηθά πνευματικά τους πιστούς και τούτο το λέγω κρίνοντας από συζητήσεις με ανθρώπους που πιστεύουν στην αποκατάσταση και είναι πραγματικά «μπλεγμένοι». Και εδώ τίθεται ένα άλλο μεγάλο ερώτημα: Γιατί κανείς από τους νεότερους αγίους της Εκκλησίας μας δεν μίλησε για κάτι τέτοιο, αλλά όλοι μίλησαν για σωτηρία και απώλεια της ψυχής; Επικαλούμαι εδώ τον όσιο Πορφύριο, τους γέροντες Παϊσιο και Σωφρόνιο και τόσους άλλους. Μήπως ο λόγος είναι η απόρριψη αυτής της δοξασίας από τη συνείδηση της Εκκλησίας; Δεν ομιλούμε για «συμφωνία των Πατέρων» μήπως; Ή συμφωνία είναι να προϋποθέτουμε τη συμφωνία άλλων Πατέρων με τη συγκεκριμένη άποψη του Νύσσης ex silentio; Δηλαδή, αφού δεν τον αντιμάχονται, άρα συμφωνούν μαζί του; Μήπως μεγαλοποιούμε τελικά την άποψη αυτή του Νύσσης, που μπορεί και να πέρασε απαρατήρητη, αφού όλη η πατερική φιλολογία (και ο ίδιος ο Κύριος!) μιλάει για αιωνιότητα του χωρισμού του αμετανόητου ανθρώπου από τον Θεό; Και γιατί τότε δεν καταδικάστηκε ο άγιος Αναστάσιος ο Σιναϊτης (7ος αι.), ο οποίος γράφει ξεκάθαρα ότι οι ψυχές μετά θάνατον και μέχρι την Ανάσταση των Νεκρών πέφτουν σε λήθαργο και δεν αισθάνονται και αμφισβητεί ακόμα και την εμφάνιση τεθνεώτων σε συγγενείς τους;
    Θα σας δώσω ένα παράδειγμα για το λανθασμένο αυτής της συλλογιστικής: Γνωρίζω κληρικούς που δεν είναι οικουμενιστές, αλλά δεν ομιλούν κατά του οικουμενισμού. Τότε, μήπως είναι κρυπτο-οικουμενιστές; Μερικοί ζηλωτές, όποιον κληρικό δεν καταφέρεται κατά του οικουμενισμού, τον θεωρούν κρυπτο-οικουμενιστή. Καταλαβαίνετε ότι αυτή η συλλογιστική σφάλλει. Δεν επιχειρώ να πείσω τον κ. Καρδάση, διότι γνωρίζω ότι δύσκολα πείθεται, επιχειρώ όμως να προβληματίσω τους αναγνώστες του ιστολογίου σας.
    Επειδή το διαδίκτυο δίνει τη δυνατότητα ανωνυμίας, το χρησιμοποίησα. Πιστέψτε με, υπάρχουν σοβαροί λόγοι για τους οποίους το επέλεξα. «Γίνεσθε φρόνιμοι ως οι όφεις και ακέραιοι ως αι περιστεραί». Μπορείτε όμως, αν θέλετε, να θέτετε ως προϋπόθεση δημοσίευσης σχολίου την επωνυμία του σχολιαστή. Και τότε θα το σεβαστώ και θα πράξω ανάλογα. Επειδή όμως θέλω να είμαι και ακέραιος ως περιστερά, στο προσωπικό σας ηλεκτρονικό ταχυδρομείο π. Δημήτριε θα στείλω τώρα αμέσως τα στοιχεία μου. Παρακαλώ, όμως, θερμά να μην δημοσιοποιηθούν.
    Και τούτο το σχόλιο, το αφήνω στη διακριτική σας ευχέρεια αν θα το δημοσιεύσετε ή όχι.

  4. Σεβαστέ π. Δημήτριε

    Το ότι το θέμα της «αποκατάστασης των πάντων» πιθανόν να μη βοηθάει πνευματικά τους πιστούς, ήδη το ανέφερα σε προηγούμενο μήνυμα, όπου ομιλώ, για τους ασθενείς στην πίστη, όπου δεν επιτρέπεται ούτε καλημέρα να λένε σε αιρετικούς, αλλά που στους δυνατούς στη πίστη, όχι μόνο επιτρέπεται, αλλά όπου μπορεί ακόμη να γίνουν και φιλικές επικοινωνίες, προς δόξαν Θεού!
    Βέβαια οι νεότεροι άγιοι της Εκκλησίας μας μίλησαν για σωτηρία και απώλεια της ψυχής, αλλά υπάρχει κανένας που να αντέδρασε στη θέση του Νύσσης; Μήπως κανείς από του παλαιούς αγίους αντέδρασε; Δεν γνωρίζουμε τέτοια αντίδραση, ούτε από μεμονωμένους αγίους, ούτε από την Εκκλησία δια συνοδικής διαγνώμης. Κανείς δεν τόλμησε να κατηγορήσει τον Νύσσης, ακόμη και όταν πρότεινε να προσευχόμαστε για τη σωτηρία του Σατανά!
    Όσον αφορά τον άγιο Αθανάσιο Σιναϊτη δεν γνωρίζουμε άλλον άγιο να συγκατένευσε, όπως έχουμε στον Νύσσης, όπου συγκατένευσε ο άγιος Μάξιμος.
    Η συλλογιστική περί κρυπτο-οικουμενιστών και σιγονταρο-οικουμενιστών είναι συλλογιστική των αποτειχισμένων, που δεν κάνουν τίποτε άλλο παρά να βρίζουν από φυλακής πρωϊας μέχρι νυκτός τον Βαρθολομαίο, ως αρχιαιρεσιάρχη, τον Ιερώνυμο ως αιρετικό, γιατί μνημονεύει Βαρθολομαίο και πάει λέγοντας. Έτσι, σύμπασα η Ορθοδοξία είναι αιρετική, ενώ Ορθόδοξοι είναι μόνο δυο: Ο Ράσκας Αρτέμιος και ο π. Ευθύμιος Τρικαμηνάς και όσοι λαϊκοί τους ακολουθούν. Είναι αυτή εκκλησιαστική λογική;
    Από την άλλη, το ex silentio τι θέλει να μας πει. Ότι ό,τι είναι θεολογούμενο και δεν βοηθάει στη σωτηρία πρέπει να αποσιωπάται; Επ’ αυτού προσθέτω ένα σχόλιό μου προς ανώνυμο επί του θέματος αυτού, σε άλλο ιστολόγιο:

    Αγαπητέ αδελφέ
    Πρέπει να ξεκαθαρίσουμε κάποια πράγματα:
    Ανέφερα, ότι το θέμα της αποκατάστασης των πάντων δεν αποτελεί δόγμα της Εκκλησίας μας, ούτε προσθήκη στη διδασκαλία της, αλλά είναι θέμα θεολογούμενο, δηλ. συζητήσιμο.
    Και απαντάς: «τα θεολογούμενα θα μας σώσουν;». Δηλ. δεν θέλεις ούτε καν να τα συζητάς;
    Και βέβαια, τα θεολογούμενα δεν μας σώνουν, αλλά ούτε και τα δόγματα μας σώνουν. Τίποτε δεν μας σώνει, παρά το έλεος του Θεού.
    Αλλά, υπάρχουν και άλλα θεολογούμενα. Ούτε και αυτά τα συζητάς;
    Παράδειγμα: Δεν σε ενδιαφέρει η δημιουργία των ψυχών; Λέγει ο καθ. Ανδρούτσος στη Δογματική του (σελ. 134): «ακόμη και σήμερα δεν έχει λυθεί το θέμα της δημιουργίας των ψυχών». Αφού λοιπόν δεν έχει καταστεί δόγμα της Εκκλησίας, να μη το συζητάμε;
    Άλλο παράδειγμα: Το θέμα της πανταχού παρουσίας του Χριστού σωματικώς. Δεν έχει αποφανθεί συνοδικά η Εκκλησία, ούτε και μεμονωμένοι πατέρες. Ο Χριστός είναι πανταχού παρών σωματικώς;
    ΝΑΙ, λέγει ο καθ. Ρωμανίδης
    ΟΧΙ, λέγει ο καθ. Τσελλεγγίδης
    Αυτοί γιατί το συζητούν, αφού δεν αποτελεί θέμα σωτηρίας;
    Εσύ τι πιστεύεις ή δεν το συζητάς;
    ΙΚ

    Για τα υπόλοιπα δεν υπάρχει περαιτέρω παράθεση στοιχείων, σε όσα έχουν ήδη κατατεθεί. Εξάλλου η στάση της Ανατολής στα θεολογικά θέματα είναι γνωστή:
    Ο πολύς Ράνσιμαν αναφέρει στο βιβλίο του «Δύση και Ανατολή σε Σχίσμα», ότι οι Ανατολικές επαρχίες της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας είχαν πολύ υψηλότερο μορφωτικό επίπεδο από τις αντίστοιχες Δυτικές, γι’ αυτό στην Ανατολή παρουσιάσθηκαν οι περισσότερες αιρέσεις, γιατί υπήρχαν εκεί ατέρμονοι διαπληκτισμοί ακόμη και στο που θα μπεί το κόμμα σε μια πρόταση! Αντίθετα, στη Δύση, όπου το μορφωτικό επίπεδο ήταν χαμηλό ευδοκίμησε η παραδοχή σε οτιδήποτε θέμα, χωρίς καμία συζήτηση. Έτσι, φθάσανε εκεί στη θεοποίηση και του Πάπα, χωρίς καμία συζήτηση.
    Φυσικό λοιπόν είναι να αναπτύσσεται διαφωνία, στην Ανατολή, για οτιδήποτε γραφεί ή ειπωθεί, όπου πλειστάκις μπορεί να φθάνει ακόμη και το μένος!

    Με σεβασμό
    ΙΚ

  5. Πάτερ ηλικρινώς συγχαρητήρια για την δημοσίευση του συγκεκριμένου άρθρου, και ομολογώ πως προσωπικά συμφωνώ απόλυτα και εγώ με αυτά, και με την θεωρία της αποκατάστασης των πάντων, όπως την διατύπωσε ο Γρ. Νύσσης, και δεν σας κρύβω πως συγκινήθηκα κι ολας καπως. Απο μικρός ειχα και εγω τις αμφιβολίες μου για την αιωνια κόλαση και πυρά, και τορα ερχοντε οι πατερες να μας επιβαιβεώσουν. Αλλωστε κι όλας αυτο που ειναι και το πιο αξιόπιστο και ασφαλές, ειναι η ευχή και συμβουλή της ιδιας μας της μανας που μας αγαπα οσο τιποτ` αλλο, που πάντα λεει και θα λεει, παιδί μου δέν υπάρχει κόλαση. Μήν περνουμε ετσι στα αψηφιστα λογια αγαπημενων μας προσώπον. Ξερουν πολύ καλα αυτο που λένε. Και σας συγχαίρω για το θάρος σας και την ευθύτητα σας να τα πήτε έτσι τα πραματα οπως ειναι, και έτσι πρεπει να λεγοντε, για να νικιετε ο αποτερος εχθρος η απογνωση και αμφιβολια. Και σας ομολογω επεισις πως μολις γυρησα απο εναν Μέγα Αρχιερατικο και κατανυκτηκό Εσπερινό, και εκεινη την στιγμη ειχα ακριβώς αυτήν την αισθηση, και τις σκεψεις, οτι τελικά δεν υπάρχει κόλαση. Και καθε φορα που κοινωνάω, οσο αμαρτωλος και νά μαι, νιόθω παντα αυτήν την αίσθηση, παλι και παλι οτι δεν είναι δυνατον να υπάρχει κόλαση! Και κατι επεισης που με λυπει πατερ μου ειναι που ακουω απο ορθοδοξους πνευματικούς να μιλάνε και για το χαραγμα. Κατι εντελως ανοητο τελικα. Το χαραγμα ουσιαστικα σαν πρακτικη, πιθανων να εχει επιπτωσεις το πολυ στην υγεια ισως του σωματος, πουθενα παρα πανω φυσικα. Και ειναι αυτονοητο αυτο, επιτελους ας σταματησουμε με αυτη την ανοησια, με το χαραγμα, δεν εχει κανενα νοημα απολυτως. Περετερω να κοιταξουμε να ζουμε τα μυστιρια, την θεια κοινωνια θέλω να πω συγκεκριμενα, και να μαστε παντα ηλικρινής και με διαθεση να διορθωνομαστε. Τιποτ αλλο. 🙂

    • ΚΥΡΙΕ ΛΑΖΑΡΙΔΗ ΔΙΑΒΑΣΑΤΕ ΟΛΟ ΤΟ ΑΡΘΡΟ Ή ΤΟ ΠΑΡΑΤΗΣΑΤΕ ΣΤΗ ΜΕΣΗ ;
      ΣΑΣ ΡΩΤΩ ΓΙΑΤΙ ΑΝ ΔΙΑΒΑΣΑΤΕ ΟΛΟ ΤΟ ΑΡΘΡΟ, ΘΑ ΔΙΑΒΑΣΑΤΕ ΑΣΦΑΛΩΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΦΡΑΣΗ, ΜΕ ΤΑ ΕΝΤΟΝΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ… ΚΑΙ ΝΑΙ ΣΑΣ ΔΙΑΒΕΒΑΙΩΝΩ ΠΩΣ ΑΥΤΟ ΕΙΝΑΙ Η ΚΟΛΑΣΗ…
      ΚΑΙ Ο ΠΑΡΑΔΕΙΣΟΣ ΕΙΝΑΙ Η ΣΧΕΣΗ… Η ΑΓΑΠΗ ΜΕ ΤΟΝ ΘΕΟ, ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ ΟΛΟΙ ΜΑΣ ΝΑ ΕΧΟΥΜΕ ΚΑΙ ΑΥΤΗ ΤΗΝ ΣΧΕΣΗ ΠΡΕΠΕΙ ΑΠΑΝΤΕΣ ΝΑ ΤΗΝ ΧΤΙΣΟΥΝ ΑΠΟ ΤΩΡΑ… ΠΡΙΝ ΝΑ ΦΥΓΟΥΝ ΑΠΟ ΑΥΤΗ ΤΗΝ ΖΩΗ…

  6. Παράθεμα: Ο Νύσσης Άγιος Γρηγόριος – Αποκατάσταση των πάντων « ΑΒΕΡΩΦ

  7. Διαβάστε και τα σχόλιά μου στο http://kyprianoscy.blogspot.gr/2014/09/blog-post_48.html
    όπου κάνω διάλογο με το ιστολόγιο αυτό του κ. Κυπρ.Χριστοδουλίδη

    Πάντως δεν θεωρώ ότι οι παλαιοημερολογίτες όλοι είναι μονολιθικά κατά της αποκαταστάσεως
    πάντων του Γρηγορίου Νύσσης,και μάλιστα μη λέγοντας ότι είναι κακοδοξία του,λόγω άγνοιας
    για το τί έλεγε…όπως κάνει ο κ. Χριστοδουλίδης

  8. ΙΚ
    Ανέφερα, ότι το θέμα της αποκατάστασης των πάντων δεν αποτελεί δόγμα της Εκκλησίας μας, ούτε προσθήκη στη διδασκαλία της, αλλά είναι θέμα θεολογούμενο, δηλ. συζητήσιμο.

    κχ
    Άρθρο 7 : Καὶ πάλιν ἐρχόμενον μετὰ δόξης κρῖναι ζῶντας καὶ νεκρούς, οὗ τῆς βασιλείας οὐκ ἔσται τέλος.

    Αν επρόκειτο να αποκατασταθούν οι πάντες, δεν θα υπήρχε ουδείς λόγος «κρῖναι ζῶντας καὶ νεκρούς», όπως και το «πάλιν ἐρχόμενον». Τι λέγει όμως ; Άλλοι θα πορευθούν σε ανάσταση ζωής, έτεροι σε ανάσταση κρίσεως.

    28 μὴ θαυμάζετε τοῦτο· ὅτι ἔρχεται ὥρα ἐν ᾗ πάντες οἱ ἐν τοῖς μνημείοις ἀκούσονται τῆς φωνῆς αὐτοῦ, 29 καὶ ἐκπορεύσονται οἱ τὰ ἀγαθὰ ποιήσαντες εἰς ἀνάστασιν ζωῆς, οἱ δὲ τὰ φαῦλα πράξαντες εἰς ἀνάστασιν κρίσεως (Ιν. ε΄)

    Ανάσταση ζωής, είναι η ζωή που ζήσαμε έχοντας ενυπόστατη την πίστη των ελπιζομένων ( ελπιζομένων υπόσταση και όχι η νεοορθόδοξη πίστη ίσον εμπιστοσύνη ), αλλά και με έλεγχο των ου βλεπομένων βάσει του Ορθόδοξου Δόγματος. Συνετάγη εκ Πνεύματος Αγίου υπό των θεοφόρων πατέρων.

    Αντιθέτως, ανάσταση κρίσεως είναι η κρίση, που θα υποστούν όλοι όσοι επιδιώκουν να ανατρέψουν το «ου δικαιωθήσεται ενώπιόν σου – εν. τον Θεό – πας ζων», ώστε αυτοί να δικαιωθούν και όχι ο Θεός. Είναι εκείνοι που επιμένουν να νικήσουν τον άγιο Θεό «εν τω κρίνεσθαί σε» ( : όπως αν δικαιωθείς – ο Θεός – εν τοις λόγοις σου και νικήσεις εν τω κρίναισθαί σε ).

    Η δογματική αλήθεια, η αλήθεια του Δόγματος, είναι αυτή που είναι. Όποιος θέλει το πιστεύει, όποιος θέλει δεν το πιστεύει. Το δέχεται, αλλά μας προσκομίζει «τα θεολογούμενα» προκειμένου αυτά να τον δικαιώσουν και δι΄ αυτού να δικαιωθεί «πας ζων». Δηλαδή ο Ωριγένης και δι΄ αυτών οι σημερινοί οικουμενιστές : Νενικήκαμεν !

    26 καὶ ἐπὶ πᾶσι τούτοις μεταξὺ ἡμῶν καὶ ὑμῶν χάσμα μέγα ἐστήρικται, ὅπως οἱ θέλοντες διαβῆναι ἔνθεν πρὸς ὑμᾶς μὴ δύνωνται, μηδὲ οἱ ἐκεῖθεν πρὸς ἡμᾶς διαπερῶσιν. (Λκ. ις΄).

  9. http://kyprianoscy.blogspot.gr/2014/09/blog-post_48.html
    Βλέπε Σχόλιο της ανάρτησης 27 Σεπτ. 2014 κας. Ε. Β.

    ΕΒ
    Αγαπητέ κ.Κυπριανέ, εξορκίζω σε εις το όνομα του Θεού του ζώντος ειπέ μοι … κλπ.

    κχ
    63 … καὶ ἀποκριθεὶς ὁ ἀρχιερεὺς εἶπεν αὐτῷ· ἐξορκίζω σε κατὰ τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος ἵνα ἡμῖν εἴπῃς εἰ σὺ εἶ ὁ Χριστὸς ὁ υἱὸς τοῦ Θεοῦ

    Επειδή το θέμα είναι σοβαρό
    Επειδή υπάρχει σήμερα τεράστια σύγχυση λόγω κυριαρχίας και παγκόσμιας επικράτησης μιας αίρεσης, όπως αυτής του ουνιβερσαλισμού (παρένθεση, σιωνισμού, οικουμενισμού ή ωριγενισμού, είναι το ίδιο), ρίζες της οποίας είναι ο Δυτικός – και μυστικιστικός, δηλ. αποκρυφιστικός – Χριστιανισμός, δεν διστάζω καθόλου να σου πώ ότι, ναι, η δοξασία (γνώμη) αυτή του αγ. Γρηγορίου είναι λάθος, με την σοβαρή επιφύλαξη και αυστηρή προϋπόθεση, αν αυτά που γράφει ο άγιος Γρηγόριος τα αποδίδει ορθά ο κύριος Καρδάσης.

    Σου είπα, ότι δεν μπορώ να έχω ολοκληρωμένη γνώμη, επειδή δεν έχω διαβάσει πλήρως τον αγ. Γρηγόριο και ειδικά, το υπό συζήτηση θέμα.

    Τέλος, επειδή το ερώτημα, όπως το έθεσες, είχαν στο παρελθόν θέσει και άλλοι, η καλύτερη απάντηση είναι : «λέγει αὐτῷ ὁ ᾿Ιησοῦς· σὺ εἶπας· πλὴν λέγω ὑμῖν, ἀπ᾿ ἄρτι ὄψεσθε τὸν υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου καθήμενον ἐκ δεξιῶν τῆς δυνάμεως καὶ ἐρχόμενον ἐπὶ τῶν νεφελῶν τοῦ οὐρανοῦ.»

    Κατά τη γνώμη μου, αυτό δηλώνεται με το έβδομο άρθρο του Συμβόλου Πίστεως :
    «Καὶ πάλιν ἐρχόμενον μετὰ δόξης κρῖναι ζῶντας καὶ νεκρούς, οὗ τῆς βασιλείας οὐκ ἔσται τέλος»

    Η Κρίσις θα είναι αναπόφευκτη, αμετάκλητη, και ας μη δίνουμε εμείς – ως προς την ερμηνεία της λέξης «κρίση» και «αιώνιος» – ερμηνείες που μας συμφέρουν και καθυσηχάζουν τη συνείδηση. Οι σιωνιστές (οικουμενιστές ή ωριγενιστές) έχουν βάλει στόχο να ανατρέψουν τα πάντα, στο όνομα της νέας θρησκείας που ετοιμάζουν, βλαστημώντας ασίγαστα – άρα και ασυγχώρητα – είναι η μόνη βλασφημία που δεν εξαλείφεται – κατά του παναγίου Πνεύματος.

  10. IK
    Το θέμα της πανταχού παρουσίας του Χριστού σωματικώς. Δεν έχει αποφανθεί συνοδικά η Εκκλησία, ούτε και μεμονωμένοι πατέρες. Ο Χριστός είναι πανταχού παρών σωματικώς;
    ΝΑΙ, λέγει ο καθ. Ρωμανίδης
    ΟΧΙ, λέγει ο καθ. Τσελλεγγίδης

    κχ
    Ο π. Ρωμανίδης ήταν σαν την καλή αγελάδα. Δίνει πολύ γάλα, και μετά κλωτσάει την καρδάρα. Πάει τοι γάλα. Είπε να σταματήσουμε να ασχολούμαστε με τα θρησκευτικά, καθόσον η θρησκεία είναι νευροβιολογική ασθένεια. Πάντως από Ιατρική, με αυτό το «νευροβιολογική» πτυχίο δεν θα έπαιρνε. Δεν ξέρω τι θα λέγανε οι φωστήρες επί των θεολογικών, αλλά άσχετοι επί των ιατρικών.

    Τώρα, ως προς την πανταχού παρουσία σωματικώς του Χριστού – θεολογούμενο κι αυτό ! – τι να πει κανείς ;

    7 ἀλλ’ ἐγὼ τὴν ἀλήθειαν λέγω ὑμῖν· συμφέρει ὑμῖν ἵνα ἐγὼ ἀπέλθω. ἐὰν γὰρ ἐγὼ μὴ ἀπέλθω, ὁ παράκλητος οὐκ ἐλεύσεται πρὸς ὑμᾶς· ἐὰν δὲ πορευθῶ, πέμψω αὐτὸν πρὸς ὑμᾶς·

    13 ὅταν δὲ ἔλθῃ ἐκεῖνος, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, ὁδηγήσει ὑμᾶς εἰς πᾶσαν τὴν ἀλήθειαν· οὐ γὰρ λαλήσει ἀφ’ ἑαυτοῦ, ἀλλ’ ὅσα ἂν ἀκούσῃ λαλήσει, καὶ τὰ ἐρχόμενα ἀναγγελεῖ ὑμῖν.

    Σημείωση κχ. Και πόθεν ακούσει; Όθεν ήκουσε και ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός : » 15 [οὐκέτι ὑμᾶς λέγω δούλους, ὅτι ὁ δοῦλος οὐκ οἶδε τί ποιεῖ αὐτοῦ ὁ κύριος· ὑμᾶς δὲ εἴρηκα φίλους], ὅτι πάντα ἃ ἤκουσα παρὰ τοῦ πατρός μου ἐγνώρισα ὑμῖν.

    23 … ἀμὴν ἀμὴν λέγω ὑμῖν ὅτι ὅσα ἂν αἰτήσητε τὸν πατέρα ἐν τῷ ὀνόματί μου, δώσει ὑμῖν.

    Τα ανωτέρω από το κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο. Και από τον απ. Παύλο στην 1Κρ. τι γράφει ;

    «οὐδεὶς δύναται εἰπεῖν Κύριον ᾿Ιησοῦν εἰ μὴ ἐν Πνεύματι ῾Αγίῳ»
    Το προσέξατε ; Κύριον Ιησούν γράφει και όχι Χριστόν. Την σωματική παρουσία δηλώνει το Ιησούν, αυτή όμως αφορά στον Κύριο ή το Κύριο και ζωοποιό Άγιον Πνεύμα (μια η θεότης), το διά των αγίων του Θεού εκφερόμενο και σωματικώς – δηλ. παρ΄ ημίν – διαμένων εις τους αιώνας των αιώνων.

    Ποιος λοιπόν βρίσκεται (σημ. το «σωματικώς» ταιριάζει γάντι στο φιλιόκβε με τον Πάπα ) πανταχού παρών και πόσο μάλλον πνευματικώς ;

    Αυτές τα (παρα)θεολογικά (παρα)ληρήμματα, τα δήθεν θεολογούμενα, όποιος τα ασπάζεται, να πάει και να τα πει σε άλλους. Σε όσους θέλουν να καταργήσουν το Ορθόδοξο Δόγμα και να κάνουν άγιο τον Ωριγένη. Σημείωση κχ : Πϊσω του παραμονεύει ο Πάπας, γενικότερα το φιλιόκβε.

  11. Και μια τελευταία σημείωση

    Οι σιωνιστές (ωριγενιστές, οικουμενιστές και τώρα ουνιβερσαλιστές) έχουν την αφορμή για το λεγόμενο, και από αυτούς υποστηριζόμενο, ότι «όλες οι θρησκείες κρύβουν μέσα τους στοιχεία αλήθειας». Και τούτο, διότι η Χριστιανοσύνη έκανε δεκτά πολλά σοφά των αρχαίων Ελλήνων φιλοσόφων.

    Θα πρέπει όμως να λάβουμε σοβαρά υπόψη την «εις Άδου κάθοδο» του Κυρίου. Ενδεχομένως, πολλοί εξ αυτών πίστεψαν και σώθηκαν. Κατά τη γνώμη μου, αυτός είναι ο λόγος, όταν εμείς οι Ορθόδοξοι Έλληνες αναφερόμαστε στους αρχαίους, να μιλούμε πλέον για πατέρες και όχι προγόνους.

    Αν, τώρα, πολλοί και πολλά των αλλων θρησκειών έχουν κοινά σημεία με τη Χριστιανική Θρησκεία, το λιγότερο που θα περίμενε κανείς, θα ήταν κι αυτοί να είχαν αποδεχθεί την Χριστιανοσύνη. Τόση αιώνες πέρασαν από τότε και τα αποτελέσματα είναι πενιχρά. Σημειώνω, δεν αναφέρομαι στους μισσιονάριους των παπικών και των προτεσταντών με τις γνωστές ιεραποστολές. Ποιος υψηλόβαθμος άλλης Θρησκείας – ας πάρουμε παράδειγμα τον πολυδιαφημιζόμενο Γκάντι ή ακόμη κι αυτόν τον Δαλάι Λάμα – δέχτηκε ποτέ να εγκαταλείψει τα «πιστεύω» του και να δώσει το παράδειγμα στους παραπαίοντες ομόθρησκους και ομόπιστους ; Ουδείς, όπως ουδείς Πάπας ή αγγλικανός (προτεστάντης γενικότερα) Bishop, Archbishop κλπ., δέχτηκε να ομολογήσει το πλανημένο δόγμα του και οι ελάχιστες εξεραίσεις δεν κάνουν τον, θεμελιώδη για τις περιπτώσεις αυτές, κανόνα.

  12. Αζαρίας
    Γιατί κανείς από τους νεότερους αγίους της Εκκλησίας μας δεν μίλησε για κάτι τέτοιο, αλλά όλοι μίλησαν για σωτηρία και απώλεια της ψυχής ; Επικαλούμαι εδώ τον όσιο Πορφύριο, τους γέροντες Παϊσιο και Σωφρόνιο και τόσους άλλους. Μήπως ο λόγος είναι η απόρριψη αυτής της δοξασίας από τη συνείδηση της Εκκλησίας ; Μήπως δεν ομιλούμε για “συμφωνία των Πατέρων” ; Ή συμφωνία είναι να προϋποθέτουμε τη συμφωνία άλλων Πατέρων με τη συγκεκριμένη άποψη του Νύσσης ex silentio; Δηλαδή, αφού δεν τον αντιμάχονται, άρα συμφωνούν μαζί του ;

    κχ
    Κατ΄ αρχήν, θέτω υπόψη του αναγνώστη αυτό που γράφει ο π. Αζαρίας, ειδικά τη «συμφωνία πατέρων», με σκοπό να προσθέσω το εξής. Αν έχω λάθος, ας με διορθώσει.

    Η λεγόμενη συμφωνία πατέρων είναι κατά τη γνώμη μου, πρώτον, αγιογραφική και δεύτερον δογματική. Λύση στο θέμα της αποκατάστασης πάντων δίνει και η Αποκάλυψη του Ιωάννου. Δεν θέλω, για να μη γράφω πολλά, να δώσω παραπομπές εδαφίων. Οι ουνιβερσαλιστές τις γνωρίζουν, όπως ο π. Αζαρίας – δεν είναι – και ο π. Δημήτριος Αθανασίου (fdathanasiou). Ελπίζω να μην είναι και αυτός.

    Και ας πάμε στον κ. ΙΚ και το αν είναι, ή όχι, αμφιβόλου ορθοδοξίας όσα γράφει περί της αποκατάστασης των πάντων. Του απαντώ, φροντίζω να καταθέτω εδάφια της Αγίας Γραφής και όχι συμπερασματικές κρίσεις επί των γραφομένων από πατέρες της Εκκλησίας. Όπου, εκτός των ( αναιτίως, ή αυθαιρέτως, με ερωτηματικό ) υπαρχουσών αντιφάσεων, θα τις δούμε παρακάτω, μας ερωτά «ποιός είναι ο κριτής της Οικουμένης, που θα κρίνει αν τα παρατιθέμενα κείμενα είναι η όχι “αμφιβόλου ορθοδοξίας ;”». Και γράφει …

    – Ο Γρηγόριος δεν μπορούσε να διανοηθεί την ύπαρξη της αμαρτίας εις την αιωνιότητα ( … ) « … η αμαρτία θα εξαφανιστεί εντελώς και δε θα μείνει ούτε ένα ίχνος της» ( … ) «Ούτε η αμαρτία υπήρχε αιώνια ούτε θα υπάρχει αιώνια». Η φρασεολογία του Γρηγορίου φανερώνει ότι ακόμα και στις μέρες του, οι επίμαχες φράσεις «αιώνια κόλαση», «αιώνια τιμωρία», «αιώνιο πυρ», «αιώνια κρίση», κλπ., δεν είχαν την έννοια κάποιας αμετάκλητης κατάστασης «χωρίς τέλος».

    … Επικαλούμενος, δε, πάλι τον αγ, Γρηγόριο Νύσσης, διαβάζουμε :

    – «Η ψυχή που είναι ενωμένη με την αμαρτία πρέπει να δοθεί στο πυρ, ώστε ό,τι είναι αφύσικο και ακάθαρτο να αφαιρεθεί, και να καταναλωθεί από το αιώνιο πυρ».

    Απορούμε. Δηλαδή, το αιώνιο πυρ θα διατηρείται, ενώ είναι αδιανόητη η αμαρτία στην αιωνιότητα, δεν θα υπάρχει ούτε αιώνια κόλαση, ούτε αιώνια τιμωρία, πυρ ή κρίση. Μα, τότε, για ποιο λόγο να έχουμε το αιώνιο πυρ ; Πώς εξηγείται ;

    Εκτός αυτού όμως έχουμε κάτι ακόμη από τον κ. ΙΚ :

    – » Σε άλλο σημείο των γραπτών του ο Νύσσης προσθέτει: «Σχετικά με τον σκοπό της σωτηρίας έχει ειπωθεί ότι ο Μονογενής Υιός του Θεού υποτάσσεται στον Πατέρα με τον ίδιο τρόπο, που η σωτηρία του Θεού εξασφαλίζεται για τους ανθρώπους», και «η υποταγή μας έχει να κάνει με την βασιλεία, την αφθαρσία και την μακαριότητα που κατοικεί μέσα μας. Αυτή είναι η έννοια του Απ. Παύλου σχετικά με την υποταγή στον Θεό»».

    Έχει όμως φροντίσει να μας προϊδεάσει με την πλήρη συμφωνία αγ. Γρηγορίου και Ωριγένη :

    – Όσον αφορά το νόημα της «υποταγής» των πάντων στον Χριστό, ο Νύσσης αναφέρθηκε έμμεσα στον Ωριγένη ( … ) Ο Νύσσης συμφώνησε με τον Ωριγένη: «Το σημάδι της υποταγής στον Θεό είναι η σωτηρία όπως έχουμε μάθει». Η φράση «όπως έχουμε μάθει» φυσικά αναφερόταν στην ερμηνεία του Ωριγένη.

    Αγνοεί, παραβλέπει ή δεν θέλει να μας πει, ότι ο μονογενής υιός υποτάσσεται στον Θεό πατέρα κατά την ανθρωπότητα, όχι όμως και κατά την θεότητα . Κατά τον συντάκτη (ΙΚ) της αποκατάστασης των πάντων αυτό δεν «το είχε μάθει» ο αγ. Γρηγόριος. Μου φαίνεται, πολύ κακό κάνει στον άγιο ο κ. ΙΚ.

    Δεν απομένει παρά ο τελευταίος λόγος περί Μνημοσύνων. Ελπίζω, άλλοι αρμοδιότεροι από εμένα να απαντήσουν, όσον αφορά στη σχέση τους με την αποκατάσταση των πάντων.

  13. To καλύτερο χωρίο για τους έχοντας τη γνώμη της απολύτου ατελευτήτου,παντοτινής
    Κολάσεως,και όχι της λίαν μακραίωνος :
    «καὶ ἀπελεύσονται οὗτοι εἰς κόλασιν αἰώνιον, οἱ δὲ δίκαιοι εἰς ζωὴν αἰώνιον» (Ματθ.25.46).
    Αντίλογος : Το πρώτο «αιώνιον» ερμηνεύεται «λίαν μακραίωνα»,ενώ το δεύτερο «αιώνιον»
    ερμηνεύεται ως «απολύτως ατελεύτητον,παντοτινή».

  14. «ΚΑΙ ΑΠΕΛΕΥCΟΝΤΑΙ ΟΥΤΟΙ ΕΙC ΚΟΛΑCΙΝ ΑΙΩΝΙΟΝ,
    ΟΙ ΔΕ ΔΙΚΑΙΟΙ ΕΙC ΖΩΗΝ ΑΙΩΝΙΟΝ» (Ματθ.25.46).
    Μήπως και εδώ,και στις δύο περιπτώσεις μάλιστα,το
    «αιώνιον» σημαίνει λίαν μακραίων,αλλά χρονικώς
    πεπερασμένος και όχι ες αεί,χρονικώς άπειρος· τής δε
    αιωνίου ζωής τελειωμένης και περατωμένης διά της θεοενώσεως ;;;

  15. Άμεση αποκατάσταση του Ωριγένους από την επίσημη Εκκλησία. Υπήρξε ο πρώτος σοβαρός εκκλησιαστικός θεολόγος και δογματολόγος. όλοι οι μεγάλοι πατέρες της Εκκλησίας όπως ο Μ.Αθανάσιος , ο Μ.Βασίλειος , ο Γρηγόριος Ναζιανζού , ο Γρηγόριος Νύσσης , ο Γρηγόριος Νεοκαισαρείας κ.ά. επηρεάστηκαν ποικιλοτρόπως από τα έργα του. Επίσης ο ίδιος ήταν ένα από τα πιο ασκητικά πρότυπα της Εκκλησίας του 3ου αιώνα μ..Χ. Και αυτόν τον άνθρωπο που έδωσε τη ζωή του για το Χριστό μέσω διωγμών και μαρτυρίων , που ασκήτεψε , που συνέγραψε πραγματικά ογκώδες έργο , που αποτέλεσε και συνεχίζει να αποτελεί πηγή εμπνεύσεως για θεολόγους του τότε και του σήμερα , τον καταδίκασαν κάποιοι επειδή κάποιοι άλλοι τράβηξαν στα άκρα κάποιες διδασκαλίες του κα ιτις ξεχείλωσαν. Δε ντρέπεστε λίγο; Τελικά καλύτερα αφορισμένος και στην άκρη. Να σε μελετούν λίγοι , καλοί και ταπεινοί. Μεγάλε Ωριγένη! Το πνεύμα σου καθοδηγει μέχρι και σήμερα πολλούς πιστούς. Αιώνια η μνήμη σου!

  16. Παράθεμα: Θα είναι αιώνια η κόλαση για τους κολασμένους μετά την Δευτέρα Παρουσία; | orthodoxia.online

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s