Η έκθεση της ελληνικής επιτροπής για τα σχολικά βιβλία των Σκοπίων

Στο ΕΘΝΟΣ της Κυριακής και στο ethnos.gr δημοσιεύθηκε το παρακάτω άρθρο από τον πρόεδρο της διαβόητης Επιτροπής του Κοτζιά που δημιουργήθηκε για να εξετάσει τα σχολικά εγχειρίδια των Σκοπίων. Για την «περίεργη» (για να το εκφράσουμε ευγενικά) αυτήν επιτροπή και το παρασκήνιο υπάρχουν πολλές λεπτομέρειες εδώ:
https://ethnologic.blogspot.com/2018/10/blog-post_10.html
ΔΕΕ
Γράφει ο Σπυρίδων Σφέτας
Καθηγητής Νεότερης και Σύγχρονης Βαλκανικής Ιστορίας του ΑΠΘ, επικεφαλής διαπραγματευτής στην Επιτροπή για τα Σχολικά Εγχειρίδια
Η  άμισθη Επιτροπή για τα σχολικά εγχειρίδια , για τη οποία ακούστηκαν   τόσες ανυπόστατες συκοφαντίες, έδωσε με ακλόνητα επιχειρήματα  και μετά από μαραθώνιες  διενέξεις το σύγχρονο Μακεδονικό Αγώνα με τους ιστορικούς της γειτονικής χώρας.
Επιτεύχθηκε συμφωνία για σημαντικά  θέματα που αφορούν την Ελλάδα, με γνώμονα πάντα  την επίκληση άρθρων της Συμφωνίας των Πρεσπών.
1) Έγινε αποδεκτό  μετά από διήμερη μάχη στα Σκόπια  ότι ως   Σλάβοι  δεν έχουν καμιά σχέση με τους  Αρχαίους Μακεδόνες, ότι  η  Αρχαία Μακεδονική  Ιστορία και ο πολιτισμός  ήταν τμήμα του αρχαίου   Ελληνικού Πολιτισμού που είχε επίδραση στον παγκόσμιο πολιτισμό,  ότι είναι ανάγκη να αναιρεθεί η  θέση  τους που παρουσιάζει  την  Αρχαία Μακεδονική ιδιαιτερότητα ως αντιτιθέμενη στον Ελληνισμό, ότι οι διαφορές εντοπίζονται στις πολιτικές δομές ( σταθερά μοναρχία στη Μακεδονία) . Επειδή η Συμφωνία προβλέπει ότι κάθε αλλαγή  πρέπει να στηρίζεται σε πηγές (evidence), η Επιτροπή   συγκέντρωσε όλα τα σχετικά χωρία από τους Αρχαίους συγγραφείς (Ηρόδοτο, Θουκυδίδη, Ισοκράτη, Πολύβιο, ακόμα και τους Φιλιππικούς του Δημοσθένη, ερμηνευόμενους  στο ανάλογο πολιτικό πλαίσιο της εποχής ) και τα υπέβαλε με τις αναλυτικές της παρατηρήσεις  και σε αγγλική ή γαλλική  μετάφραση.
Η ελληνική επιτροπή δεν είδε αρνητικά την πρόταση  της άλλης πλευράς να ληφθεί υπόψη ότι ένα   μέρος της  σημερινής Βόρειας Μακεδονίας ανήκε στην ιστορική Μακεδονία της αρχαιότητας.
2) Για τη Ρωμαϊκή εποχή συμφωνήθηκε ότι ο όρος Μακεδονία από το 148 πΧ. ήταν διοικητικός-Μacedonia Prima- Macedonia Secunda-  από τον 4ο αιώνα  συμπεριλαμβανόταν  με τη Δακία και την Παννονία  στο Praefectum Illyricym  και ότι πρέπει να διακρίνεται από την ιστορική Μακεδονία που το 168 πΧ ,   με τη πρώτη  κατάκτηση, οι Ρωμαίοι διέσπασαν σε 4 τμήματα ( Πελαγονία, Πέλλα, Θεσσαλονίκη, Αμφίπολις), ή από το μεταγενέστερο  Βυζαντινό  διοικητικό Θέμα Μακεδονία  που περιείχε τη Θράκη-η Μακεδονική Δυναστεία του Βυζαντίου δεν είχε σχέση με τους Αρχαίους Μακεδόνες- διευκρίνιση που ζήτησε και η άλλη πλευρά, αλλά από τον 14ο αιώνα, με την κατάργηση των Θεμάτων, ο όρος Μακεδονία στους αρχαιοπρεπείς Βυζαντινούς συγγραφείς αποκτούσε πάλι το ιστορικό περιεχόμενό του.
3) Για τη Βυζαντινή περίοδο δέχτηκαν ότι οι Σλάβοι δεν πήραν το όνομα Μακεδόνες  από τους Αρχαίους Μακεδόνες , ότι οι όροι  Μακεδών και Σλάβος  δεν ταυτίζονται στο Μεσαίωνα. Η   Επιτροπή προσκόμισε σχετικά χωρία από  τα Θαύματα του Αγίου Δημητρίου,  τον Πορφυρογέννητο κ. α. Οι δικές  τους παρατηρήσεις  ήταν πολύ  γενικές,  π.χ οι Σλάβοι δεν ήταν νομάδες, αλλά γεωργοί, κάτι που  ελληνική πλευρά δεν απέρριψε εκ προοιμίου, οι Κύριλλος και Μεθόδιος έκαναν το γλαγολικό ( όχι το κυριλλικό αλφάβητο) ,  κάτι που  είναι σωστό, αλλά  επισημάνθηκε ότι το εννοιολογικό  υπόβαθρο της απόδοσης στα σλαβικά των υψηλών  θεολογικών  εννοιών ήταν ελληνικό, ( πχ  φιλοκαλία-dobrotoljubie, ευημερία-blajodenstvie)  όπως και το συντακτικό. Επρόκειτο για μια lingua franca.
4) Για την οθωμανική περίοδο πρότειναν να υπάρξουν περισσότερες αναφορές στα ελληνικά εγχειρίδια  για τους βαλκανικούς  λαούς,  κάτι που  η ελληνική πλευρά  δεν είδε αρνητικά, και για την ύστερη  οθωμανική περίοδο πρότειναν να διευκρινιστεί ότι τα   τρία οθωμανικά βιλαέτια του Μοναστηρίου , της Θεσσαλονίκης και του Κοσόβου  που συμβατικά αποκαλούνταν Μακεδονία από την ευρωπαϊκή διπλωματία  κάλυπταν μια ευρύτερη περιοχή, πέραν των ορίων της σημερινής  Ελλάδας. Η ελληνική πλευρά  δεν είδε αρνητικά αυτή τη διάκριση μεταξύ της συμβατικής χρήσης του όρου Μακεδονία  που συμπεριλαμβανόταν  στα τρία οθωμανικά βιλαέτια ( δεν υπήρχε οθωμανικό  βιλαέτι με το διοικητικό όρο Μακεδονία) και της ιστορικής Μακεδονίας που διεκδικούσε το ελληνικό κράτος ( κατά το μάλλον ή έλασσον μόνο τα βιλαέτια Θεσσαλονίκης και Μοναστηρίου). Ο όρος Μακεδών επί Τουρκοκρατίας ήταν  μόνο τοπική  ταυτότητα, γεωγραφικός όρος με αναφορά στους χριστιανούς κατοίκους,  συμπεριλαμβανομένων  και των Νοτίων Σλάβων  ως Χριστιανών, ως ένδειξη και ανδρείας, που ανέμεναν ένα νέο χριστιανό Μέγα Αλέξανδρο για να τους απελευθερώσει από τους νέους Πέρσες, τους Οθωμανούς.
Δεν είναι ο κατάλληλος χώρος να εξηγηθεί  αυτό- το κλειδί βρίσκεται στο ότι τον 14ο αιώνα η Μακεδονία , πλην Θεσσαλονίκης , καταλήφθηκε από τους Σέρβους του Δουσάν, μετά  τη διάλυση του κράτους  ιδρύθηκαν σερβικές ηγεμονίες, ο  Σέρβος δεσπότης των Σερρών Ουγλιέσα και ο αδελφός του βασιλιάς Βουκάσιν, ηγεμόνας στο Πρίλεπ, πολέμησαν, χωρίς τους Βυζαντινούς, τους Οθωμανούς στη μάχη του Έβρου το 1371, κοντά το Ορμένιο, στη σερβική   αγιολογική παράδοση  οι κατακτήσεις του Δουσάν και των επιγόνων  του συγκρίνονταν με αυτές του Μεγάλου Αλεξάνδρου  ως ένδειξη ηρωισμού  κατά των νέων  Περσών, των Οθωμανών, είναι η γνωστή λειτουργικότητα του μύθου, αλλά για τους Έλληνες ο όρος Μακεδών   είχε  και την πολιτιστική κληρονομιά των Αρχαίων Μακεδόνων. Ο Ρήγας δεν εξέδωσε τυχαία τη φυλλάδα του Μεγάλου Αλέξανδρου.
5) Σημαντικό είναι  για την ελληνική  πλευρά είναι ότι δέχτηκαν, ότι τα σύνορα που αποκαταστάθηκαν με τη Συνθήκη του Βουκουρεστίου ( 1913) και τη Συνδιάσκεψη της Ειρήνης των Παρισίων (1919) είναι οριστικά και ότι κάθε αλυτρωτισμός δεν έχει νομική βάση. Επίσης, δέχτηκαν να αντικαταστήσουν τον όρο ‘’ Μακεδονία του Αιγαίου’’ με τον όρο  Ελληνική επαρχία της Μακεδονίας.
maxresdefault_1.jpg
Αυτά είναι  μερικά από τα επιτεύγματα της ελληνικής επιτροπής.
Κάποτε έπρεπε  να αρχίσει ένας δημιουργικός διάλογος. Το παράπονό τους είναι ότι δεν τους αναφέρουμε στα σχολικά εγχειρίδιά μας , ενδεικτικό  της άγνοιάς μας  του βαλκανικού περίγυρου, γι’ αυτό και αναλώνονται σε γενικές παρατηρήσεις, εκτός  του γεγονότος ότι δεν  έχουν και  γερά ιστορικά επιχειρήματα.
Η ελληνική επιτροπή επισήμανε 37 προβληματικούς χάρτες
Η ελληνική επιτροπή επισήμανε 37 προβληματικούς χάρτες, που χρήζουν βελτίωσης,  και κατέθεσε κείμενο 57 σελίδων  με τις παρατηρήσεις επί των εγχειριδίων  και αναλυτικών προγραμμάτων, θίγοντας και γεγονότα του 20ου αιώνα, που  ίσως   θα τεθούν σε κάποια μελλοντική συνάντηση μετά τις εξελίξεις τη χώρα μας και τη θερινή ραστώνη.
 Και εδώ η ελληνική επιτροπή είναι καλά εφοδιασμένη. Για παράδειγμα, δεν αναφέρονται  στη βουλγαρική κατοχή  στην Ελληνική Μακεδονία στον Β΄Παγκόσμιο Πόλεμο.   Σε κάθε περίπτωση   μέχρι τέλος του έτους πρέπει να ολοκληρωθεί η διαδικασία, να υποβληθούν τα σχέδια των νέων αναλυτικών προγραμμάτων για έλεγχο    και να οριστούν  οι συντακτικές ομάδες.
  Η  Επιτροπή εισηγείται. Η εκάστοτε πολιτική ηγεσία αποφασίζει για τις αλλαγές στα σχολικά εγχειρίδια και  δίνει  οδηγίες για τα  αναλυτικά  προγράμματα.   Μέχρι τώρα  έχουμε εθνικά κεκτημένα. Αν κρίνει η πολιτική ηγεσία στο μέλλον, μπορούμε να γράψουμε κάτι γι’αυτούς με τους   δικούς μας όρους.
Είναι κατανοητό ότι η άλλη πλευρά, έχοντας και τη βουλγαρική πίεση ( έντονη διένεξη υπήρξε  για την ταυτότητα του Γκότσε Ντέλτσεφ, η Βουλγαρία απείλησε με μπλοκάρισμα της ευρωπαϊκής πορείας, και τελικά παρενέβη ο Πρόεδρος Πενταρόφσκυ κατευναστικά, δηλώνοντας ότι ο Ντέλτσεφ αυτοπροσδιοριζόταν ως Βούλγαρος  αλλά  αγωνιζόταν για αυτόνομη Μακεδονία), πρέπει να ξαναγράψει κεφάλαια, κάτι που απαιτεί χρόνο.
Λόγω  έλλειψης   χρόνου για φέτος – πάντα σύμφωνα με τη Συμφωνία των Πρεσπών,- πρέπει στα νέα εγχειρίδια του Σεπτεμβρίου να εξαλειφθούν  οι αλυτρωτισμοί. Στα υπάρχοντα εγχειρίδια δεν υπάρχουν χάρτες της’’ Μεγάλης Μακεδονίας ‘’του 1946-49  που να παρουσιάζουν  το ελληνικό  και βουλγαρικό τμήμα ως αλύτρωτες περιοχές,  υπάρχουν   όμως προβληματικοί  χάρτες των Βαλκανικών Πολέμων, του Ήλιντεν, της εξέγερσης της Νάουσας ! που είναι επείγοντα  περιστατικά και πρέπει αμέσως να θεραπευθούν, όπως και να απαλειφθούν μερικές ανακρίβειες/αβλεψίες, για παράδειγμα  ότι η Ελλάδα στο Μεσοπόλεμο ασκούσε αναθεωρητική πολιτική όσον αφορά τη Μακεδονία και τη Δυτική Θράκη, προφανώς  η Ελλάδα συγχέεται  με τη Βουλγαρία. Εμείς ίσως προλαβαίνουμε να αντικαταστήσουμε τον όρο ΠΓΔΜ με τον όρο Βόρειος Μακεδονία.
Ακόμα η Βόρειος Μακεδονία δεν έλαβε ημερομηνία έναρξης  ενταξιακών διαπραγματεύσεων με την ΕΕ. Θα χρειαστούν χρόνια μέχρι να μπει στην Ευρώπη, μπορεί η Ελλάδα να παρακολουθεί τη συνέπεια της άλλης πλευράς και στα σχολικά εγχειρίδια και να ενεργεί ανάλογα.
Η κοινή γνώμη στη γειτονική χώρα, μετά το 1944, σε συνθήκες θερμοκηπίου  υπέστη πλύση εγκεφάλου για μια ανύπαρκτη ιστορική συνέχεια της  σλαβικής της  ταυτότητας  με δήθεν  καταβολές στην αρχαιότητα,  μονοπωλώντας  το όρο «Μακεδόνες», τώρα καλείται  να υπερβεί την εσωστρέφεια και να διαφωτιστεί σωστά. Εθνικιστικοί κύκλοι που κατηγορούν τους Ζάεφ- Δημητρώφ για «προδοσία», κάνουν ήδη λόγο για «διαδικασία απομακεδονοποίησης».
ΕΞΕΓΕΡΣΗ ΤΗΣ ΝΑΟΥΣΑΣ
Η εξέγερση  της Νάουσας δεν μπορεί να παρουσιάζεται ως «μακεδονική» εξέγερση, αλλά ως μια εξέγερση Χριστιανών στο πλαίσιο της ελληνικής επανάστασης. Να απαλειφθεί ο σχετικός χάρτης
xartis1.png
ΕΞΕΓΕΡΣΗ ΤΟΥ ΗΛΙΝΤΕΝ
Στους χάρτες για τα Βαλκάνια μετά το Συνέδριο του Βερολίνου πρέπει να αναφέρονται τα τρία βιλαέτια Κοσόβου, Μοναστηρίου και Θεσσαλονίκης ή γενικά η Οθωμανική αυτοκρατορία και όχι να υπάρχει χάρτης της μείζονος Μακεδονίας στη Βαλκανική ως διακριτής οντότητας που δεν εμπίπτει στην Οθωμανική αυτοκρατορία.
xartis2.png
ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΟΥΚΟΥΡΕΣΤΙΟΥ
Στο χάρτη θα πρέπει να παρουσιάζεται η εθνική ολοκλήρωση των βαλκανικών κρατών μετά το τέλος των Βαλκανικών πολέμων το 1913 και όχι ο διαμελισμός της Μακεδονίας ως διακριτής γεωγραφικής/εθνοτικής ενότητας.
xartis3.png

ΠΗΓΗ::geromorias.blogspot.com

Advertisements

Μέγας Αλέξανδρος: Προσωπικότητα και αρετές

Μέγας Αλέξανδρος: Προσωπικότητα και αρετές

Του Σταύρου Τσερπέ*

Έχοντας υπόψη τη σκέψη περί ηγεσίας, τόσο του Πλάτωνα όσο και του Αριστοτέλη, θα ήταν δύσκολο να βρεθεί σπουδαιότερη προσωπικότητα στην ιστορία, η οποία θα συνδύαζε τις αρχές του χαρίσματος (χαρισματικός ηγέτης κατά τον Πλάτωνα), του άρχειν του εαυτού του (Σολώνια παιδευτική αρχή κατά τον Πλάτωνα) της ενέργειας (χαρισματικός ηγέτης κατά τον Πλάτωνα), του οράματος και της φιλοδοξίας του (δεσποτάδες κατά τον Αριστοτέλη), από αυτήν του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Ο συνδυασμός αυτός ήταν πραγματικά μοναδικός.

Δεν είναι τυχαίο άλλωστε, ότι ο Μέγας Αλέξανδρος επηρέασε κι ενέπνευσε με τα κατορθώματά του πάρα πολλούς πολιτικούς και στρατιωτικούς αρχηγούς, μεταξύ των οποίων τον Ιούλιο Καίσαρα, τον Πομπήϊο, τον Οκταβιανό Αύγουστο, τον Μάρκο Αντώνιο, τον Αννίβα, τους Μεδίκους, τους Αψβούργους, τον Μ. Φρειδερίκο, τον Ναπολέοντα Βοναπάρτη, τον Νίλσον, τον Ουέλινγκτον, τον Δούκα του Μάρλμπορο, τον Τζώρτζ Ουάσινγκτον, τον Ρόμπερτ Λι, τον Ερβίν Ρόμελ, τον Μπέρναρντ Μοντγκόμερι, τον Νόρμαν Σβαρτσκοπφ και πάρα πολλούς άλλους.

Δεν είναι εύκολο να δoύμε μέσα από την ομίχλη αιώνων. Αλλά αν κοιτάξουμε προσεκτικά, μπορούμε να ανακαλύψουμε τα μυστικά του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Μπορούμε να πάρουμε τα χαρακτηριστικά της ηγεσίας ενός από τους ευφυέστερους ηγέτες της ιστορίας και να τα προασαρμόσουμε στο σύγχρονο κόσμο.

Θα προσπαθήσουμε λοιπόν να ανιχνεύσουμε τη φυσιογνωμία του Αλεξάνδρου του Γ’, γιου του Φιλίππου της Μακεδονίας, του Βασιλιά και Στρατηλάτη, που έμεινε στην ιστορία με το προσωνύμιο «Μέγας».

Δεν θα ασχοληθούμε με τις λεπτομέρειες της εκστρατείας του, για την ανάλυση της οποίας έχουν καταναλωθεί τόνοι μελάνι, αλλά με τα μοναδικά στοιχεία της προσωπικότητάς του, που εντέλει συνθέτουν το χαρακτήρα του.

Θα προσπαθήσουμε να εντοπίσουμε τις αρετές, τις αρχές, τα πάθη, τις νεανικές ανησυχίες του, καθώς και όλους τους παράγοντες, που έχτισαν την μεγαλοφυΐα του.

Ωστόσο, ο Μέγας Αλέξανδρος παραμένει άγνωστος για πολλούς, οι οποίοι έχουν μόνο μια γενική και νεφελώδη γνώση της προσωπικότητος και του έργου, ενός εκ των μεγαλυτέρων ονομάτων της ελληνικής και παγκόσμιας Ιστορίας. Γνωρίζουν για το Φίλιππο και την Ολυμπιάδα, για το Βουκεφάλα, για το θρύλο της Γοργόνας, για το γόρδιο δεσμό, γενικά για τις νίκες εναντίον των Περσών, ίσως για την Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου και διατηρούν μια γενική και υποσυνείδητη πίστη στην προσωπική μεγαλοσύνη του Μακεδόνα στρατηλάτη. Αγνοούν όμως τις θαυμαστές λεπτομέρειες της ηγετικής του μορφής, της επικής του πορείας στα βάθη της Ασίας, τις μοναδικές διαστάσεις της στρατηγικής του μεγαλοφυΐας, την ατέλειωτη αλυσίδα των προσωπικών ηρωισμών του, τις ηθικές πλευρές της προσωπικής μεγαλοσύνης του και τη μοναδική πολιτιστική προσφορά του στην Οικουμένη.

Ο Αλέξανδρος υπήρξε Μέγας και συνεχίζει να είναι επίκαιρος για περισσότερα από δύο χιλιάδες τριακόσια χρόνια. Με το πολύπλευρο έργο του σφράγισε τη μοίρα του Ελληνισμού, αλλά και επηρέασε με θεμελιώδη τρόπο τις κατευθύνσεις της παγκόσμιας Ιστορίας των εθνών και των πολιτισμών. Κανένα άλλο ιστορικό πρόσωπο και κανένα άλλο ιστορικό έργο δεν επέδρασε τόσο κυριαρχικά στις καρδιές, στη φαντασία, στη σκέψη, στα πνεύματα, στις επιθυμίες και στον τρόπο ζωής των μεταγενεστέρων.

Είναι βέβαιο, ότι χωρίς αυτόν η ιστορία του κόσμου θα ήταν διαφορετική. Και μόνο το γεγονός ότι ο Χριστιανισμός διαδόθηκε και επικράτησε, έχοντας ως όργανο την ελληνική γλώσσα, είναι ενδεικτικό της κεφαλαιώδους επίδρασης, που είχε το έργο του στη πορεία της Ιστορίας. Γιατί καθιστώντας την ελληνική γλώσσα παγκόσμια γλώσσα η χριστιανική εκκλησία στα πρώτα χρόνια της δράσης της αισθάνθηκε την ανάγκη να μεταφράσει την Παλαιά Διαθήκη από την αραμαϊκή στην ελληνική και να συγγράψει την Καινή Διαθήκη στην ίδια γλώσσα, από την οποία ύστερα μεταφράστηκε σε πολλές γλώσσες του κόσμου, καθιστώντας έτσι το Χριστιανισμό παγκόσμια θρησκεία.

Στους ελληνιστικούς χρόνους ο Μέγας Αλέξανδρος ήταν ακόμα μια ζωντανή και συγκεκριμένη πραγματικότητα, που ήταν καθοριστική για την ζωή των λαών της εποχής. Στους επόμενους αιώνες αδιάλειπτα και εντυπωσιακά έγινε μύθος, πήρε διαστάσεις ασύλληπτου μεγέθους και αιχμαλώτισε τη φαντασία των λαών της Δύσης και της Ανατολής, βρίσκοντας έκφραση και αποτύπωση σε κάθε μορφή τέχνης.

Τη διάβαση του Ελλησπόντου από τον Μέγα Αλέξανδρο συνόδευαν οι ελληνικές τέχνες και επιστήμες, η ελληνική θρησκεία και γενικότερα το ελληνικό πνεύμα. Όλες οι εκφάνσεις του ελληνικού πνεύματος μεταφέρθηκαν στις χώρες που κατέλαβε, υιοθετήθηκαν από τους κατακτημένους λαούς, επηρέασαν την πολιτιστική δημιουργία των εντοπίων, αλλά και επηρεάσθηκαν από τις τοπικές, πνευματικές και θρησκευτικές παραδόσεις. Για ολόκληρους αιώνες η ελληνική σκέψη κυριάρχησε στη Μικρά Ασία, στη Βόρεια Αφρική, στην Εγγύς και Μέση Ανατολή, στις χώρες της Κεντρικής Ασίας και στην Πενταποταμία των Ινδιών. Οι Έλληνες δίδαξαν αυτούς τους λαούς, αλλά έμαθαν και από το δικό τους πολιτισμό, κάνοντας δεκτά και αφομοιώνοντας δημιουργικά μια σειρά από πολιτιστικά στοιχεία, από τη σφαίρα της τέχνης, της επιστήμης και της θρησκείας.

Όταν οι Ρωμαίοι υπέταξαν αργότερα την Ελλάδα και άπλωσαν το κράτος τους στις χώρες της ανατολικής Μεσογείου και στα κράτη των διαδόχων του Μεγάλου Αλεξάνδρου, ήλθαν σε μαζική επαφή με τον ελληνικό πολιτισμό και τον υιοθέτησαν, μεταφέροντας τη γόνιμη αυτή επίδραση στις χώρες της Δύσης. Η ρωμαϊκή τέχνη πήρε τα πρότυπά της πρώτα από τη Μακεδονία, που ήταν κατά τον τέταρτο αιώνα το κέντρο της αφομοίωσης και του δημιουργικού συγκρητισμού όλων των καλλιτεχνικών τάσεων της Ελλάδας.

Η πνευματική ιστορία της ρωμαϊκής περιόδου δεν είναι τίποτε άλλο παρά μια διαδικασία αφομοίωσης των πολιτιστικών στοιχείων της κληρονομιάς που δημιούργησε ο Μέγας Αλέξανδρος και μια διαδικασία μεταφοράς αυτών των στοιχείων στις χώρες της Δύσης.

Στους μεσαιωνικούς χρόνους ο Μέγας Αλέξανδρος κυριάρχησε στα πνεύματα και στις τύχες των απλών ανθρώπων και των ηγεμόνων και η μαγεία του μύθου, των άθλων και των έργων του, κυριάρχησε στη φαντασία τους, σε μια απίστευτη ποικιλία μορφών τέχνης και δημιουργίας. Τόση ήταν η επίδραση του μύθου του στη λαϊκή φαντασία, που στις χώρες της Ανατολής προσαρμόσθηκε στην τοπική ιστορία και στις τοπικές παραδόσεις. Στην Περσία αναγορεύθηκε ήρωας με το όνομα Σικαντάρ και τον φαντάσθηκαν ως αδυσώπητο τιμωρό, που στάλθηκε στη γη από τον ίδιο το Θεό. Για τους Σέρβους του μεσαίωνα υπήρξε ο ήρωας βασιλέας τους και για τους μουσουλμάνους ο πιστός προσκυνητής στη Μέκκα. Για τους Ινδούς και τους Αφγανούς ήταν ημίθεος, που τον παρουσίαζαν να κάθεται παραπλεύρως του Βούδα, να επισκέπτεται τους προφήτες και τους ιερούς τόπους της Ινδίας και να συζητά με τους Βραχμάνους γυμνοσοφιστές. Για άλλους υπήρξε Αιθίοπας ή Αιγύπτιος γιος του Διός Άμμωνος ή ακαταμάχητος πολεμιστής, που τον παρίσταναν να μάχεται δίπλα σε Κινέζους ήρωες.

Η μεσαιωνική φαντασία τον κατάταξε ανάμεσα στους μεγαλύτερους βασιλιάδες και ήρωες του αρχαίου κόσμου και οι χριστιανοί τον μεταμόρφωσαν σε υπερασπιστή της χριστιανοσύνης, ενώ το μεσαιωνικό ελληνικό κράτος τον αναγόρευσε σε προστάτη του.

Ο Μέγας Αλέξανδρος παρουσιάζεται έτσι, να έχει περάσει τις Ηράκλειες στήλες και τον απέραντο ωκεανό, να έχει συναντήσει τους αρχαίους Θεούς του Ολύμπου, να έχει αντιμετωπίσει με επιτυχία πρωτόγονες φυλές, μονόφθαλμους κύκλωπες και ανθρωπομορφικά τέρατα εξερευνώντας και καθυποτάσσοντας έτσι ολόκληρη τη γη και, αφού τέλειωσε με αυτήν, εξερεύνησε τον ίδιο τον ουρανό και τα βάθη της θάλασσας!

Με την Αναγέννηση, ο Μέγας Αλέξανδρος, ως ιστορικό πρόσωπο και ως μύθος, άρχισε πάλι να κυριαρχεί στη φαντασία των ανθρώπων αυτής και στα καλλιτεχνικά τους επιτεύγματα. H ζωή και το έργο του απετέλεσε ανεξάντλητη πηγή για ζωγράφους, γλύπτες, ποιητές και άλλους καλλιτέχνες.

Κατά τη διάρκεια της τουρκοκρατίας στην Ελλάδα, τα κατορθώματα του Μεγάλου Αλέξανδρου ενδυνάμωναν και σφυρηλατούσαν το εθνικό φρόνημα και βοηθούσαν θεμελιακά στο να κρατηθεί άσβεστη η φλόγα της επιθυμίας και της πάλης για εθνική αποκατάσταση. Ο εθνομάρτυρας Ρήγας Φεραίος τύπωσε τη μορφή του Μεγάλου Αλέξανδρου και την κυκλοφόρησε το 1797, για να εξυπηρετήσει τους σκοπούς της Μυστικής Εταιρείας για την απελευθέρωση του Γένους. Παράλληλα η ρομαντική μυθιστορία της «φυλλάδας» του Μεγαλέξανδρου συνέχισε να τρέφει τη λαϊκή φαντασία των σκλαβωμένων Ελλήνων, να τους υπενθυμίζει το ένδοξο παρελθόν και να τους καλλιεργεί την επιθυμία για εθνική απελευθέρωση.

Η αδελφή του Μεγάλου Αλεξάνδρου μεταμορφώθηκε από τη λαϊκή φαντασία σε γοργόνα που διασχίζει ακατάπαυστα τις θάλασσες, ρωτά τους ναυτικούς αν ο Αλέξανδρος ζει και ικανοποιείται μόνο με την απάντηση ότι ο Αλέξανδρος «ζει και βασιλεύει και τον κόσμο κυριεύει».

Μετά την απελευθέρωση ο Μέγας Αλέξανδρος συνέχισε φυσικά να είναι πανταχού παρών στη νεοελληνική πνευματική και πολιτιστική πραγματικότητα. Συνεχίζει και σήμερα να ασκεί μοναδική επίδραση στη νεοελληνική σκέψη, τέχνη και ζωή, όπως συμβαίνει και σ’ ολόκληρο το κόσμο, όπου ο θαυμασμός και ο ενθουσιασμός για το Μακεδόνα στρατηλάτη παραμένει πάντοτε επίκαιρος, μοναδικός και αμείωτος.

Η παγκόσμια βιβλιογραφία για τον Μέγα Αλέξανδρο είναι σήμερα ποικίλη και ανεξάντλητη. Άλλοι γράφουν για το μακεδόνα στρατηλάτη εξιδανικεύοντας τη μορφή και το έργο του, άλλοι ασχολούνται με επιμέρους πτυχές του έργου του, άλλοι βλέπουν και αξιολογούν το έργο του μέσα από ιδεαλιστικό ή μαρξιστικό πρίσμα.

Θα προσπαθήσουμε λοιπόν σε αυτή την ελάχιστη αναφορά μας, να δώσουμε παραδείγματα και στιγμιότυπα από τη ζωή του Αλέξανδρου, από τα οποία αναδύονται οι μοναδικές αρετές, που συνθέτουν την προσωπική του μεγαλοσύνη και την απίστευτη σωματική του ρώμη και αντοχή, τη μοναδική σκληραγωγία του, την άκαμπτη θέληση και το ανυπότακτο πνεύμα του, την ψυχική και πνευματική του καλλιέργεια, τη μεγαλοψυχία και γενναιοφροσύνη του ακόμα και έναντι των εχθρών, την υποδειγματική ηγετική του φυσιογνωμία, τη στρατηγική του μεγαλοφυΐα και τις πολεμικές του αρετές, καθώς και στοιχεία της ηθικής του προσωπικότητας.

Να αναδείξουμε πώς ένας άνθρωπος άλλαξε τη ζωή τόσων πολλών ανθρώπων, πώς εδραίωσε την οικουμενικότητα του ελληνισμού και πώς προώθησε το ευγενικό του όραμα για ένα νέο κόσμο, χωρίς διαφορές και προκαταλήψεις, πώς ξεπέρασε με πρωτοποριακό τρόπο τα εθνικά μίση και τάχθηκε τόσο αποφασιστικά υπέρ της γεφύρωσης των αντιθέσεων μεταξύ διαφορετικών χωρών, λαών, θρησκειών και πολιτισμών.

Πώς ο μοναδικός αυτός Μακεδόνας ξεπέρασε έμπρακτα την εδραιωμένη μέχρι τότε άποψη, ότι η ελληνική πόλη-κράτος είναι η μόνη καταξιωμένη ηθικά ανώτερη μορφή ζωής και πως μπόρεσε να συνδυάσει την αντίληψη για τη μοναδικότητα της ελληνικής παιδείας και του ελληνικού πολιτισμού με την αντίληψη για την ισοτιμία όλων των μελών του ανθρώπινου γένους.

Πρέπει επομένως να μεταφερθούμε για λίγο νοερά στην ανεπανάληπτη επική του πορεία στα βάθη της Ασίας, κατά τη διάρκεια της οποίας ο Μέγας Αλέξανδρος κάλυψε σαράντα χιλιάδες χιλιόμετρα, πολεμώντας νικηφόρα εναντίον πανίσχυρων εχθρών, αντιμετωπίζοντας αντίξοες καιρικές συνθήκες και εκτελώντας απίστευτες ορειβατικές πορείες σε αιώνια χιονισμένα βουνά, διασχίζοντας αφιλόξενα υψίπεδα και άνυδρες στέπες, διαβαίνοντας ανελέητες έρημους και πλέοντας σε άγνωστους, απέραντους ωκεανούς.

Ας ταξιδέψουμε νοερά στην περίοδο της πανηγυρικής αναγόρευσης του Μεγάλου Αλέξανδρου σε βασιλέα της Μακεδονίας, να αισθανθούμε τη νεανική ορμή του στην εξασφάλιση των συνόρων του κράτους και τη διασφάλιση της αφοσίωσης των ελληνικών πόλεων στην ιδέα του εθνικού πολέμου κατά των Περσών.

Να ζήσουμε τις συγκινήσεις της κεραυνοβόλας προέλασης του Μακεδόνα στρατηλάτη στη Μικρά Ασία και να αισθανθούμε τη χαρά και την ευφροσύνη της απελευθέρωσης των ιωνικών πόλεων και των ελληνικών νησιών από τον περσικό ζυγό. Να ακούσουμε τις νικηφόρες ιαχές και τους στεντόρειους αλαλαγμούς των Μακεδόνων και των άλλων Ελλήνων μαχητών στο Γρανικό, στην Ισσό, στην Τύρο και στη Γάζα, να βαδίσουμε μαζί με τα τροπαιούχα ελληνικά στρατεύματα στη Φοινίκη, στην Παλαιστίνη, στη χώρα του Νείλου και των Φαραώ, στη Λιβυκή έρημο και στο ιερό του Άμμωνος. Να διασχίσουμε μαζί με το εκστρατευτικό σώμα τη Συριακή έρημο, να διαβούμε τον Ευφράτη και τον Τίγρη ποταμό και να ζήσουμε τον ανυπέρβλητο θρίαμβο των ολίγων Ελλήνων εναντίον των αμέτρητων στρατιωτών του Δαρείου στον ορυμαγδό της μάχης στην πεδιάδα των Γαυγαμήλων. Να μπούμε ύστερα με τον ακατάβλητο Αλέξανδρο και τους αδάμαστους ‘Έλληνες στρατιώτες στην κοσμόπολη Βαβυλώνα, να νιώσουμε την απέραντη χαρά της εισόδου στην πρωτεύουσα Σούσα και της κατάληψης της μητρόπολης των Αχαιμενιδών Περσέπολης.

Ας περπατήσουμε με τον Μέγα Αλέξανδρο στα άγνωστα και εχθρικά υψίπεδα του Ιράν, να καλύψουμε πεζοπορώντας και πολεμώντας τις αφιλόξενες εκτάσεις της Κεντρικής Ασίας με τους σκληρούς πολεμιστές, το πολικό ψύχος και τον αφόρητο της καύσωνα.

Και να συνοδεύσουμε τον Μέγα Αλέξανδρο και το εκστρατευτικό του σώμα στη μυθώδη χώρα των Ινδών, να αντικρίσουμε τις απέραντες οροσειρές των Ιμαλαΐων, να ζήσουμε το πάθος και το όραμα του Αλέξανδρου να φτάσει στην «ανατολική θάλασσα», όπου θεωρούσε, ότι βρισκόταν το ακραίο σύνορο του κόσμου, να καταγράψουμε τη στρατηγική μεγαλοφυΐα του Αλέξανδρου στην επική μάχη του Υδάσπη και να ζήσουμε την άρνηση των Μακεδόνων να προχωρήσουν πέρα από τον Ύφαση ποταμό.

Σας προσκαλώ να επιβιβασθούμε στο στόλο του Μεγάλου Αλεξάνδρου και να αρχίσουμε το υπέροχο αυτό ταξίδι…

*Ο κ.  Σταύρος Τσερπές είναι Αντιστράτηγος ε.α και το άρθρο (1ο Μέρος) αυτό όπως και τα λοιπά που θα φιλοξενηθούν στο Liberal είναι μέρος Μελέτης που παρουσιάστηκε στο Πανεπιστήμιο Εθνικής Άμυνας (Universitatea Nation Națională de Apărare (UNAp) Carol) της Ρουμανίας στο Βουκουρέστι.


Γέννηση, παιδεία και αγωγή του Αλέξανδρου

Γέννηση, παιδεία και αγωγή του Αλέξανδρου

Του Σταύρου Τσερπέ*

Ο Αλέξανδρος υπήρξε καρπός του γάμου του βασιλέα της Μακεδονίας Φιλίππου και της Ολυμπιάδας, θυγατέρας του βασιλέα της Ηπείρου Νεοπτόλεμου. Ο θρύλος αναφέρει, ότι ο πατέρας και η μητέρα του Αλεξάνδρου γνωρίστηκαν στη Σαμοθράκη, στα, γνωστά σε όλο τον κόσμο τότε, καβείρια μυστήρια. Λέγεται, ότι ήρθε στον κόσμο τον Ιούλιο του 356 π.Χ., με φύση «θυμοειδή» και «λεοντώδη», την ίδια ώρα που ο διαβόητος Ηρόστρατος έβαλε φωτιά στο ναό της Αρτέμιδος στην ‘Έφεσο, ένα από τα εφτά θαύματα του αρχαίου κόσμου. Η σύμπτωση αυτή ερμηνεύτηκε από τους μάντεις της εποχής ως δηλωτική της απαρχής της καταστροφής της Ασίας από το γιο του Φιλίππου και της Ολυμπιάδας.

Παραδίδεται, ότι δωδεκαετής ο Αλέξανδρος κατέπληξε τον πατέρα του και τους επιφανείς της μακεδονικής κοινωνίας της Πέλλας, δαμάζοντας με τόλμη και ευφυΐα τον άγριο «Βουκέφαλον ίππον”, πράγμα που δεν είχαν καταφέρει οι επαγγελματίες δαμαστές άγριων αλόγων. Δυο χρόνια πριν, δέκα χρονών αγόρι, ο Αλέξανδρος απήγγειλε αποσπάσματα Ελλήνων ποιητών και παρέστησε με άλλο φίλο του κάποια σκηνή ελληνικού δράματος κατά τη διάρκεια επίσημου δείπνου προς τιμήν του Αισχίνη και του Δημοσθένη, που είχαν έλθει στην Πέλλα ως πρεσβευτές της πόλης των Αθηνών.

Λέγεται επίσης, ότι σε μια περίπτωση, που απουσίαζε ο Φίλιππος, έφηβος ο Αλέξανδρος υποδέχθηκε τους πρέσβεις του βασιλέα των Περσών και τους κατέπληξε με την ευπρέπεια των τρόπων και την εμβρίθεια των ερωτημάτων που υπέβαλε.

Την προσωπική του ανδρεία ο Αλέξανδρος την κατέδειξε πολύ νωρίς, όταν σε ηλικία δεκαέξι ετών, επικεφαλής στρατιωτικού τμήματος, κατέβαλε επανάσταση της γειτονικής προς τη Μακεδονία θρακικής φυλής των Μεδάρων και αφού κυρίευσε την κυριότερη πόλη της, τη μετονόμασε σε Αλεξανδρόπολη. Πιο λαμπρά όμως καταδείχθηκε η προσωπική πολεμική του αρετή, όταν κατά τη μάχη της Χαιρωνείας (338 π.Χ.), κατατρόπωσε τον ηρωικό και αήττητο Ιερό Λόχο των Θηβαίων. Στην Αθήνα τίθεται επικεφαλής της τιμητικής φρουράς, που μεταφέρει την τέφρα των Αθηναίων πεσόντων και τους αιχμαλώτους.

Από νεαρός ο Αλέξανδρος έτυχε επιμελέστατης παιδείας και αγωγής, πράγμα που διαμόρφωσε την ψυχή, το νου, το φρόνημα και το σώμα του σ’ ένα αρμονικότατο συνδυασμό αρχαιοελληνικής καλοκαγαθίας. Πριν τον αναλάβει ο Αριστοτέλης, σε ηλικία δεκατριών ετών, δάσκαλοί του υπήρξαν ο Λεωνίδας από την ‘Ήπειρο, που τον άσκησε στην ηθική αυστηρότητα και στη σωματική σκληραγωγία και ο Λυσίμαχος ο Ακαρνάν, που φλόγισε τις δυνατότητες της ψυχής και του φρονήματος του και γονιμοποίησε τη φαντασία του για υψηλά πετάγματα και ευγενή οράματα.

Στο δρόμο όμως της φρόνησης και της λογικής ασκήθηκε από τον Αριστοτέλη, φτασμένο ήδη φιλόσοφο στην ΑΘήνα, γιο του φίλου και ιατρού του Φιλίππου Νικόμαχου, από τα Στάγιρα της Χαλκιδικής. Από το 342 ως το 339 π.Χ. ο μικρός Αλέξανδρος διδάχθηκε από τον Αριστοτέλη στη δασωμένη Μίεζα, μια τοποθεσία έξω από την Πέλλα. Στο ειδυλλιακό αυτό περιβάλλον ο Αλέξανδρος μυήθηκε στον Όμηρο, στον Πίνδαρο, τους μεγάλους τραγικούς και ήρθε σε πνευματική επαφή με τα αξιοζήλευτα προϊόντα, που είχε δώσει μέχρι τότε το ελληνικό πνεύμα, φιλοσοφία, ποίηση, φυσικές επιστήμες, ιατρική, ηθική, πολιτική, γεωγραφία. Συσπουδαστές του ήσαν οι γόνοι επιφανών οικογενειών της Πέλλας, οι μετέπειτα σύντροφοί του προς τη θρυλική και επική πορεία της αθανασίας: ο Ηφαιστίων, ο Λεοννάτος, ο Μαρσύας, ο Πτολεμαίος, ο Νέαρχος, o Άρπαλος, ο Αλκέτας και ίσως οι Σέλευκος, Λυσίμαχος και Φιλώτας.

Την ψυχή του Αλεξάνδρου καταγοήτευαν ιδιαίτερα τα ομηρικά έπη και ξεχωριστά η Ιλιάς. ‘Ένιωθε ιδιαίτερη συγκίνηση για τα υψηλά και ευγενή αισθήματα των ηρώων της Ιλιάδας και σ’ όλη του τη ζωή δε σταμάτησε να τους έχει ως πρότυπα, ιδιαίτερα μάλιστα τον Αχιλλέα, προς τον οποίο όχι μόνο έτρεφε απεριόριστο θαυμασμό, αλλά επεδίωκε συνειδητά να του μοιάσει. Με περηφάνια μάλιστα μνημόνευε, ότι από τη μεριά της μητέρας του συγγένευε με τον Αχιλλέα, ήταν δηλαδή Αιακίδης από Νεοπτόλεμου. Αντίγραφο της Ιλιάδας, που διόρθωσε ο ίδιος ο Αριστοτέλης, μετέφερε μαζί του στα βάθη της Ασίας ως ένα από τα πολυτιμότερα περιουσιακά του στοιχεία. Κατά τη διάρκεια των αδιάλειπτων αγώνων και κινδύνων της προέλασης του στην Ανατολή δεν έπαυσε ποτέ να τέρπει και να ψυχαγωγεί τον εαυτό του με τη μελέτη των ομηρικών ποιημάτων και γενικότερα με τη μελέτη της ελληνικής ποίησης και φιλολογίας.

Δολοφονία του Φιλίππου και αναγόρευση του Αλέξανδρου ως βασιλέα της Μακεδονίας.

Η πορεία του Αλέξανδρου προς την αθανασία άρχισε αμέσως μετά τη δολοφονία του πατέρα του Φιλίππου, τον Αύγουστο του 336 π.Χ. στις Αιγές της Μακεδονίας.

Ο Φίλλιπος το 337 π.Χ δημιουργεί το «Κοινόν των Ελλήνων» με πολιτικό και στρατιωτικό κέντρο τη Μακεδονία και πολιτισμικό την Αθήνα και το οποίο αποτελούσε μια ισχυρότατη ένωση-ομοσπονδία. Αυτό είχε τη δύναμη να επιβάλλει τις απόψεις με πολιτικό και διπλωματικό τρόπο και εάν απαιτείτο με στρατιωτική δύναμη.

Το «Κοινόν Συμβούλιον» που θεσμοθετήθηκε από το «Κοινόν» απαρτιζόταν από μέλη που εκπροσωπούσαν μία ή περισσότερες πόλεις ανάλογα με τη στρατιωτική και ναυτική τους ισχύ. Το συμβούλιο ήταν κυρίαρχο, οι αποφάσεις του στέλνονταν στις πόλεις για εφαρμογή, ενώ οι δικαστικές και οικονομικές δυνατότητες ήταν μεγάλες, όπως και η πειθαρχία που επέβαλε σε κάθε πόλη, που ξέφευγε από τον έλεγχο.

Το 337 π.Χ το «Κοινόν» κηρύττει τον πόλεμο στους Πέρσες και ο Φίλιππος τίθεται επικεφαλής. Οι κίνδυνοι πολλοί, αλλά ο Φίλιππος γνώριζε ότι θα είχε μαζί του το υιό του Αλέξανδρο, ο οποίος είχε ήδη δείξει τις εξαιρετικές του δυνατότητες, τόσο στον πόλεμο όσο και στην ειρήνη.

Ο γάμος του Φιλίππου με την Κλεοπάτρα προκάλεσε τη διαμάχη όχι μόνο μεταξύ Φιλίππου και Ολυμπιάδας, αλλά μεταξύ Φιλίππου και Αλεξάνδρου. Η αποκατάσταση των σχέσεων και η συμφιλίωσή τους έγινε πριν την εκστρατεία εναντίον των Περσών. Έτσι ο Φίλιππος, ενώ ετοιμαζόταν να εκστρατεύσει εναντίον των Περσών, θέλησε να ομαλοποιήσει τα του οίκου του.

Ο Φίλιππος είχε νυμφευθεί αλληλοδιαδόχως πολλές συζύγους εκτός από την Ολυμπιάδα, με τελευταία την ανεψιά του στρατηγού Αττάλου, Κλεοπάτρα. Η σύζυγος αυτή έπεισε το Φίλιππο να εκδιώξει την Ολυμπιάδα από τη συζυγική εστία και η τελευταία κατέφυγε στην Ήπειρο, όπου βασίλευε ο αδελφός της Αλέξανδρος. Τη συνόδευσε στην αναγκαστική εξορία και ο γιος της Αλέξανδρος, που την υπεραγαπούσε και γι’ αυτό βρισκόταν σε συνεχείς διενέξεις και προστριβές με τον πατέρα του.

Μετά παρέλευση λίγων μηνών, ο Φίλιππος συμφιλιώθηκε με τον Αλέξανδρο, ύστερα από συνεχείς και επίμονες προτροπές του φίλου του Δημάρατου από την Κόρινθο και τον ανακάλεσε από την εξορία.

Την ίδια περίοδο ο στρατηγός Άτταλος και οι φίλοι του ευνοούνταν από το Φίλιππο και συγκέντρωναν περισσότερη δύναμη στα χέρια τους. Και επειδή ο Φίλιππος ετοιμαζόταν να εκστρατεύσει εναντίον των Περσών στην Ασία, αντιλαμβανόταν ότι έπρεπε να διευθετήσει τα του οίκου του με τέτοιο τρόπο, ώστε στην απουσία του να επικρατήσει ηρεμία και να αποτραπεί οποιαδήποτε παρέμβαση του βασιλέα της Ηπείρου στα πράγματα της Μακεδονίας, αφού ήταν γνωστό ότι η αδελφή του Ολυμπία τον παρακινούσε να προβεί σε τέτοια ενέργεια.

Ο Φίλιππος λοιπόν πρότεινε στο βασιλέα της Ηπείρου Αλέξανδρο να του δώσει ως σύζυγο τη θυγατέρα του Κλεοπάτρα, που είχε αποκτήσει από το γάμο του με την Ολυμπιάδα και συμπτωματικά είχε το ίδιο όνομα με την τελευταία σύζυγο του Φιλίππου, την ανεψιά του στρατηγού Αττάλου.

Για να εορτασθεί το σπουδαίο για το Φίλιππο γεγονός, οργανώθηκαν λαμπροί και πολυτελείς πανηγυρισμοί, που συνδέθηκαν επίσης και με τα γενέθλια του νέου υιού, που μόλις είχε αποκτήσει.

Οι πανηγύρεις και οι εορτασμοί που είχαν οργανωθεί ήταν μεγαλοπρεπέστατοι, γιατί ο πολιτικός στόχος ήταν τεράστιας σημασίας. Ο Φίλιππος, αμέριμνος, γεμάτος αυτοπεποίθηση και αισιοδοξία, υπερήφανος για τις γιορτές που είχε οργανώσει και για το μεγάλο σκοπό που εξυπηρετούσαν, μπήκε στο θέατρο των Αιγών που ήταν ήδη πλήρες θεατών και αντιπροσωπειών που είχαν έρθει από όλα τα μέρη της Ελλάδας. Εκείνη ακριβώς τη στιγμή, ο Παυσανίας, ένας από τους σωματοφύλακες του βασιλέα, που είχε στο παρελθόν ταπεινωθεί από το στρατηγό Άτταλο, όρμησε απροσδόκητα εναντίον του Φιλίππου, του κατέφερε θανατηφόρο πλήγμα με τη λόγχη του και ετράπη εις φυγή. Κατεδιώχθη όμως από τους σωματοφύλακες Λεοννάτο και Περδίκκα, τους μετέπειτα ένδοξους συντρόφους του Αλέξανδρου και πριν προλάβει να απομακρυνθεί, φονεύθηκε μέσα σ’ ένα γειτονικό αμπελώνα.

Όταν δολοφονήθηκε o Φίλιππος, ο Αλέξανδρος βρισκόταν στο θέατρο και αναγορεύθηκε αμέσως από τους φίλους του βασιλέας της Μακεδονίας. Χωρίς να καθυστερήσει καθόλου προσοικειώθηκε τα διάφορα σώματα του μακεδονικού στρατού και διακήρυξε την πρόθεση του να φέρει σε πέρας την εκστρατεία εναντίον της Ασίας, όπως την είχε σχεδιάσει ο δολοφονηθείς πατέρας του Φίλιππος.

Αφού τιμώρησε σκληρά, ακόμα και με θανατικές καταδίκες, όσους θεωρήθηκαν αναμεμειγμένοι στη συνωμοσία για τη δολοφονία του Φιλίππου, ετοιμάστηκε να αντιμετωπίσει την αναστάτωση που προκλήθηκε στην υπόλοιπη Ελλάδα, στην οποία είχε προκαλέσει κατάπληξη το φοβερό και απροσδόκητο τέλος του ανθρώπου, που μόλις πρόσφατα το «Κοινό» των Ελλήνων είχε ανακηρύξει ηγεμόνα της εκστρατείας εναντίον των βαρβάρων. Ο Δημοσθένης θεώρησε τη δολοφονία του Φιλίππου ως θεόπεμπτη ευκαιρία και προκάλεσε στην Αθήνα τεράστια αναστάτωση του Δήμου των Αθηναίων. Οι Λακεδαιμόνιοι πανηγύρισαν φυσικά και οι Αμβρακιώτες και οι Αιτωλοί εκδίωξαν τις μακεδονικές φρουρές που είχε εγκαταστήσει ο Φίλιππος.

Συνθήκη της Κορίνθου

Ο Αλέξανδρος αντιλήφθηκε τον κίνδυνο και δεν έχασε καιρό. Προτού περάσουν δύο μήνες από τη δολοφονία του πατέρα του, βάδισε από τη Μακεδονία προς νότο επικεφαλής φοβερού μακεδονικού στρατού και σε λίγες μέρες κατέληξε στην Κόρινθο. Αφού περιόδευσε ακόμα και την Πελοπόννησο, ανάγκασε όλες τις ελληνικές πόλεις, πλην της Σπάρτης, να αναγνωρίσουν οικειοθελώς την κυριαρχία του και να του απονείμουν, όπως προηγουμένως στο Φίλιππο, την ηγεμονία των Ελλήνων για την εκστρατεία εναντίον της Περσίας.

Με πανηγυρική σύνοδο στην Κόρινθο όλοι οι ‘Έλληνες υπέγραψαν συνθήκη, με την οποία συνομολογήθηκε κοινή ειρήνη στην Ελλάδα και έγινε διακήρυξη ότι όλοι ανεξαιρέτως οι Έλληνες είναι ελεύθεροι και αυτόνομοι. Όλες οι πόλεις δεσμεύθηκαν με όρκο να τηρήσουν τη συνθήκη και ανέθεσαν την εκτέλεσή της στον Αλέξανδρο, ανακηρύσσοντάς τον στρατηγό αυτοκράτορα της Ελλάδας στον πόλεμο εναντίον της Περσίας.

Είναι σημαντικό να υπογραμμίσουμε, ότι η συνθήκη αυτή θεωρήθηκε ως η πολιτική βάση της εκστρατείας του Αλέξανδρου εναντίον των Περσών. Ο Μακεδόνας στρατηλάτης δεν έχανε ευκαιρία κατά τη διάρκεια της εκστρατείας να αναφέρεται στη συνθήκη ως «τα κοινή δόξαντα τοις ‘Ελλησι». Είναι επίσης αξιοπρόσεκτο, ότι η μακεδονική αυτή ηγεμονία υπήρξε δημοκρατικότερη στο χαρακτήρα από τις προηγούμενες ηγεμονίες των Αθηναίων και των Σπαρτιατών. Πέρα από το γεγονός ότι η συνθήκη συνομολογήθηκε οικειοθελώς από τις ελληνικές πόλεις, έστω και υπό τη δαμόκλειο σπάθη της απειλής του στρατού του Αλέξανδρου, η μακεδονική ηγεμονία δεν κατέστησε τις διάφορες πόλεις φόρου υποτελείς, όπως είχαν πράξει κάποτε οι Αθηναίοι και οι Σπαρτιάτες. Αντί του τακτικού ετήσιου φόρου που υποχρεώνονταν παλαιοτέρα να καταβάλλουν οι ελληνικές πόλεις στην Αθήνα και στη Σπάρτη, με τη συνθήκη της Κορίνθου οι συμμαχίδες πόλεις συμφώνησαν να συνεισφέρουν οικειοθελώς και ποικιλότροπα στο μεγάλο πόλεμο εναντίον της Περσίας……….


Οι αρετές που συνθέτουν την προσωπική μεγαλοσύνη του Μ. Αλεξάνδρου

Οι αρετές που συνθέτουν την προσωπική μεγαλοσύνη του Μ. Αλεξάνδρου

Του Σταύρου Τσερπέ*

Τη φυσική μορφή του Αλέξανδρου μας την παρέδωσαν με τα έργα τους τρεις διάσημοι από την αρχαιότητα καλλιτέχνες. Τον ζωγράφισε ο Απελλής, τον έκανε άγαλμα ο Λύσιππος και τον χάραξε σε πολύτιμους λίθους ο Πυργοτέλης. Σύμφωνα λοιπόν με τα αρχαιολογικά ευρήματα και συναφείς φιλολογικές πηγές, ο Αλέξανδρος ήταν άνθρωπος κανονικού αναστήματος, με εντυπωσιακό ερύθημα προσώπου και χωρίς γένια, παρά τη μόδα της εποχής που απαιτούσε οι άντρες να τρέφουν υπογένειο. Είχε μεγάλα γαλανά μάτια με καστανές αποχρώσεις και βλέμμα αστραφτερό και έντονα υγρό, η μύτη του ήταν ολόισια και το μέτωπο του ιδιαίτερα πλατύ, το μάγουλο του κοντό και τα χείλη του πλούσια σχηματισμένα και εκφραστικά. Από το προβεβλημένο και πλατύ μέτωπο του φύτρωναν προς τα άνω πλούσια μαλλιά με χωρίστρα στη μέση, που έπεφταν με ελαφρούς κυματισμούς στους πλατείς ώμους του. Συνήθιζε πάντοτε να κλίνει τον αυχένα και την κεφαλή προς τα αριστερά και έδινε την εντύπωση μιας θυμοειδούς και λεοντώδους φύσης, με πλούσια αισθήματα, ρομαντική και συγχρόνως ρεαλιστική ενατένιση του κόσμου και έκφραση αλύγιστης αποφασιστικότητας. Περπατούσε με τρόπο έντονο και αποφασιστικό, η φωνή του ήταν ισχυρή και μιλούσε γρήγορα, απερίφραστα και με εξαιρετική ευγλωττία.

Πέρα όμως από τη φυσική μορφή του Αλέξανδρου, μας ενδιαφέρουν κατ’ εξοχήν τα γνωρίσματα της προσωπικοτητάς του. Ποιος ήταν ο άνθρωπος Αλέξανδρος και ποιες αρετές του συνθέτουν αυτό που ονομάζομε προσωπική μεγαλοσύνη.

Υπάρχει η άποψη ότι ο άνθρωπος Αλέξανδρος, όπως μας τον περιγράφουν οι αρχαίες πηγές της Ιστορίας, δεν είναι τίποτε άλλο παρά μόνο η εξιδανίκευση που επεχείρησαν φίλοι και συνεργάτες του καθώς και άλλοι, που έγραψαν γι’ αυτόν, όπως ο Πτολεμαίος, o Καλλισθένης, ο Καρδιανός Ευμένης, ο Αριστόβουλος, ο Νέαρχος, o Ονησίκριτος, ο Κλείταρχος.

Και να υπήρξε όμως η εξιδανίκευση, το γεγονός ότι ο Αλέξανδρος ήθελε να τον βλέπουν και να τον περιγράφουν με αυτό τον τρόπο, μας υποδηλώνει τουλάχιστον τον ιδεώδη άνθρωπο, όπως τον έβλεπε ο ίδιος. Από την άλλη, οποιαδήποτε εξιδανίκευση στηρίζεται σε κάποια βάση. Αν ο Αλέξανδρος ήταν εντελώς ξένος προς τα χαρίσματα που περιγράφουν οι αρχαίες πηγές, θα ήταν αδύνατη η εκ του μηδενός και εκ των υστέρων επινόηση και καθιέρωσή τους.

Ο Αλέξανδρος , λοιπόν, παριστάνεται ως φύση θυμοειδής και λεοντώδης, ως άνθρωπος με βαθιά θρησκευτικότητα, ευσεβής και φιλόθεος, γενναιόψυχος και γενναιόφρων, άνθρωπος με απόλυτο σεβασμό προς τις γυναίκες, τους ηλικιωμένους και τους δασκάλους του, με φαντασία που τη φλόγιζαν υψηλά ιδεώδη και λεπτά αισθήματα, ένας αρμονικός συνδυασμός του ηρωικού και του ανθρώπινου στοιχείου, πρακτικός και ονειροπόλος, καταδεκτικός και ταπεινός, πληθωρικός, πείσμων και επίμονος, σώφρων και μεγαλόψυχος, άνθρωπος που αγαπούσε με πάθος τη ζωή, με ευρύτερα πνευματικά και επιστημονικά ενδιαφέροντα, εκρηκτικά αποφασιστικός και κυνηγός του τέλειου, που διακινδύνευε τα πάντα για ένα θέμα αρχής, άτομο με εκπληκτική βιολογική και σωματική αντοχή, άνθρωπος με στρατηγική μεγαλοφυΐα και εξαιρετική πολεμική δεινότητα, με μοναδικό αίσθημα αυτοθυσίας και ξεχωριστό αίσθημα αυτοπειθαρχίας, άνθρωπος που πίστευε ότι τίποτε δεν είναι ακατόρθωτο και ότι καμιά προοπτική θανάτου δεν πρέπει να είναι αποτρεπτική της ύψιστης ηθικής πάλης.

Ο Αλέξανδρος κατέκτησε τη μεγαλοσύνη με τα έργα και τις αρετές του.

Κατά τον Πλούταρχο η θεά Τύχη επεφύλαξε στον Αλέξανδρο ελάχιστες ευνοϊκές περιστάσεις, αλλά και αναρίθμητες φοβερές αντιξοότητες. Ωστόσο, ο Αλέξανδρος αναδείχθηκε ανώτερος της. H Τύχη δεν παρέδωσε στον Αλέξανδρο έτοιμο το μεγαλοπρεπές οικοδόμημα των κατορθωμάτων του, αλλά το δημιούργησε ο ίδιος. Το έπος που δημιούργησε ήταν πραγμάτωση της προσωπικής μεγαλοσύνης και αποτέλεσμα της ελληνικής αγωγής και παιδείας του και όχι απλή εύνοια της τυφλής τύχης. Ο Αλέξανδρος υπήρξε άνθρωπος ενάρετος και ανδρείος, γιατί το ήθος και το φρόνημα του είχαν σφυρηλατηθεί από την ελληνική παιδεία.

Ο Αλέξανδρος δεν κληρονόμησε τη μεγαλοσύνη του, αλλά την απέκτησε και την κατέκτησε με την ευβουλία, τη σωφροσύνη, την καρτερία και την ανδρεία του, καταβάλλοντος βαρύ τίμημα αίματος, προσωπικών αλλεπάλληλων τραυμάτων και απερίγραπτων ταλαιπωριών. Χαρακτηριστικά ο Πλούταρχος διερωτάται τι απέκτησε ο Αλέξανδρος παρά την αξία του, τι χωρίς ιδρώτα, τι χωρίς αίμα, τι δωρεάν και τι χωρίς μεγάλους κόπους. ‘Ήπιε ολόκληρους ποταμούς αναμεμιγμένους με αίμα και τους πέρασε, πατώντας πάνω στα νεκρά σώματα των εχθρών του. Κι όταν λιμοκτονούσε έφαγε το πρώτο χορτάρι που είδε. Ξεσκέπασε έθνη χωσμένα στα βάθη των χιονιών και πόλεις βυθισμένες κάτω από τη γη. Πέρασε τρικυμιώδεις θάλασσες και, βαδίζοντας στις άνυδρες ακτές της Γεδρωσίας και Αραχωσίας, είδε φυτό προηγουμένως στη θάλασσα παρά στην ξηρά!

Ο Αλέξανδρος δεν συμπλήρωσε την επική του πορεία «αβρόχοις ποσίν». Οι προσωπικές περιστάσεις δεν ήσαν ούτε φιλικές ούτε ευνοϊκές. Αψευδείς μάρτυρες αποτελούν τα πολλαπλά τραύματα που δέχθηκε κατά τη διάρκεια της πολύχρονης εκστρατείας. Το σώμα του ήταν καταπληγωμένο από την κεφαλή μέχρι τα πόδια. Κτυπήθηκε με όλων των ειδών τα όπλα. Με δόρυ, με ακόντιο, με ξίφος, με βέλος, με ρόπαλο, με μεγάλους λίθους. Στο Γρανικό το εχθρικό ξίφος σταμάτησε στο δέρμα της κεφαλής του. Στη Γάζα κτυπήθηκε στον ώμο από βέλος. Στη Σαμαρκάνδη κτυπήθηκε στην κνήμη από βέλος τόσο σοβαρά, που το κόκαλο της κερκίδας έσπασε και βγήκε προς τα έξω. Στην Υρκανία τον κτύπησαν με πέτρα στον τράχηλο με αποτέλεσμα να μη βλέπει για πολλές μέρες και να διατρέχει κίνδυνο τύφλωσης. Κατά τη διάρκεια της εκστρατείας εναντίον των Ασσακηνών πληγώθηκε στον αστράγαλο από ινδικό βέλος. Εδώ είναι που είπε με μειδίαμα προς τους κόλακες ότι «αυτό είναι στ’ αλήθεια αίμα και όχι ιχώρ που κυλά στις φλέβες των θεών». Στη μάχη της  Ισσού πληγώθηκε με ξίφος στο μηρό. Στη χώρα των Μαλλών πληγώθηκε κρίσιμα στο στήθος με μακρύ βέλος.

Πέραν όμως από τα προσωπικά τραύματα πρέπει να λάβει κανείς υπόψη τις απειράριθμες αντιξοότητες της εκστρατείας, τις εχθρικές κλιματολογικές συνθήκες, το πολύπλοκο πρόβλημα του επισιτισμού και τη διακίνηση του εκστρατευτικού σώματος, τις εσωτερικές εξεγέρσεις στο απέραντο κράτος και τις εχθρικές επιθέσεις στα σύνορα, το άφθονο περσικό χρυσάφι που σκορπούσαν οι εχθροί του στο εσωτερικό της Ελλάδας και αλλού για να διαφθείρουν συνειδήσεις, για να αντιληφθεί κανείς την προσωπική ένταση και το ανυπέρβλητο προσωπικό επίτευγμα του Μακεδόνα βασιλέα.

Ο Αλέξανδρος ως φιλόσοφος

Ο Πλούταρχος ονομάζει τον Αλέξανδρο πραγματικό φιλόσοφο, όχι γιατί έγραψε φιλοσοφικά συγγράμματα και ασχολήθηκε συστηματικά με τη φιλοσοφία, αλλά για όσα είπε και έπραξε στη σύντομη ζωή του. Αναφέρει χαρακτηριστικά πως ο Αλέξανδρος δίδαξε τους Υρκανούς να συνάπτουν γάμο και τους κατοίκους της Αραχωσίας να καλλιεργούν τη γη. ‘Έπεισε τους Σογδιανούς να γηροκομούν τους γονείς τους και να μην τους φονεύουν και τους Πέρσες να σέβονται τις μητέρες τους και όχι να συνάπτουν γάμο μαζί τους. Χάρις στον Αλέξανδρο οι Ινδοί λάτρευσαν ελληνικούς θεούς και οι Σκύθες έμαθαν να θάπτουν τους νεκρούς των και όχι να τους τρώνε.

Δίδαξε τους λαούς να διαβάζουν τον ‘Όμηρο και τα παιδιά των Περσών, των Σουσιανών και των Γεδρωσίων να απαγγέλλουν τις τραγωδίες του Σοφοκλή και του Ευριπίδη. Χάρις στον Αλέξανδρο, η Βακτρία και ο Ινδικός Καύκασος λάτρευσαν τους θεούς των Ελλήνων. ‘Ίδρυσε περισσότερες από εβδομήντα Αλεξάνδρειες και διέδωσε σε ολόκληρη την Ασία τον ελληνικό τρόπο ζωής, κατανικώντας τον ανήμερο και θηριώδη τρόπο ζωής των βαρβάρων. Έμαθε εκατομύρια ανθρώπους να ζουν με βάση νόμους και έβγαλε έτσι τους λαούς από την άθλια ζωή και τους οδήγησε στην ευδαιμονία. Τα βαρβαρικά φύλα ήλθαν σε επαφή με το ελληνικό πνεύμα και άλλαξαν την ποιότητα της ζωής και της σκέψης τους.

Ο Αλέξανδρος εφάρμοσε στην πράξη τις φιλοσοφικές απόψεις των Στωικών και ιδιαίτερα τις ιδέες του ιδρυτή της στοάς, φιλοσόφου Ζήνωνος. Το πολιτειακό ιδεώδες δεν ήταν πια η πόλη – κράτος, αλλά η κοσμόπολη, όπου δεν υπήρχαν εθνικοί περιορισμοί και όπου υπήρχε προτεραιότητα στην πνευματική διάσταση μέσα σ’ ένα πλαίσιο ισότητας, δικαιοσύνης και σύμπνοιας. Ο Αλέξανδρος δεν φέρθηκε στους Έλληνες ηγεμονικά και στους βαρβάρους δεσποτικά, αλλά ήλθε ως κοινός θεόσταλτος αρμοστής και συμφιλιωτής όλων των ανθρώπων, ενώνοντας και συγχωνεύοντας τους τρόπους ζωής, τα ήθη και τα έθιμα τους. Πατρίδα πλέον δεν ήταν η πόλη, αλλά η οικουμένη και ακρόπολη ήταν το στρατόπεδο του. Θεώρησε ως συγγενείς του όλους τους ενάρετους ανθρώπους ανεξάρτητα από εθνική καταγωγή και ως αλλόφυλους όσους διακρίνονταν για την κακία τους. Οι Έλληνες και οι βάρβαροι δε διακρίνονταν πια με βάση τη χλαμύδα και την πέλτη, το σπαθί και το μανδύα, αλλά με βάση την αρετή και την κακία.

Σεβασμός και φιλανθρωπία έναντι των κατακτημένων λαών

Ο Αλέξανδρος δε θεώρησε την εκστρατεία στην Ασία ως ληστρική εισβολή, ούτε ξεκίνησε εναντίον της με σκοπό να την ερημώσει, διαρπάζοντας και λαφυραγωγώντας τον πλούτο της. Ήθελε να συνενώσει τους ανθρώπους κάτω από τον ίδιο λόγο και στα πλαίσια του ίδιου πολιτεύματος.

Για να πετύχει όμως στην πολιτική της συγχώνευσης των λαών, ο Αλέξανδρος έπρεπε να δείξει σεβασμό ακόμη και στον τρόπο που ντύνονταν οι κατακτημένοι λαοί. Επειδή όμως ήταν αντίθετος με τις έξαλλες και θεατρικές συνήθειες, δεν υιοθέτησε τη μηδική εσθήτα, αλλά την περσική, που ήταν πολύ πιο λιτή από την προηγούμενη.  Ωστόσο, απέρριψε τις υπερβολές της επίσημης περσικής ενδυμασίας, που ήσαν η τιάρα, ο κάνδυς και οι αναξυρίδες και φορούσε στολή που ήταν συνδυασμός μακεδονικών και περσικών στοιχείων. Η υιοθέτηση μερικών στοιχείων της περσικής αμφίεσης δεν ήταν αποτέλεσμα ματαιόδοξης ψυχολογικής μεταβολής, αλλά τρόπος για να κερδίσει τις ψυχές και τα πνεύματα των λαών που κατακτούσε.

Ταύτιση με τον ομηρικό κόσμο

Τον καταγοήτευαν τα λεπτά, τα ευγενή, τα υψηλά αισθήματα των ηρώων του ομηρικού κόσμου, ο αρμονικότατος συνδυασμός του ηρωικού και του ανθρώπινου στοιχείου. Ο Αλέξανδρος ήθελε να μοιάσει του Αχιλλέα και παρομοίαζε το φίλο του Ηφαιστίωνα με τον Πάτροκλο. Η τελετουργική κάθοδος του προς την πόλη Ελαιούντα, η κατάθεση στεφάνου στον τάφο του Πρωτεσίλαου, του πρώτου νεκρού της απόβασης των Αχαιών στην ακτή της Τροίας, η πανηγυρική προέλαση προς την πόλη του Πριάμου, οι ιεροτελεστίες και τελετουργίες στο ναό της Αθηνάς και η μεταφορά των όπλων που πήρε από την Τροία σ’ όλες τις μάχες στα βάθη της Ασίας, είναι αψευδείς μάρτυρες του γεγονότος ότι ο Αλέξανδρος ήθελε να συνδέσει άρρηκτα τον εαυτό του και την εκστρατεία του με τον υπέροχο κόσμο της ελληνικής εκστρατείας εναντίον της πόλης του Πριάμου.

Πολλές φορές κατά τη διάρκεια συμποσίων, όταν γινόταν λόγος  για τα ομηρικά έπη, ο Αλέξανδρος διάλεγε ως στίχο της προτίμησης του αυτόν που λέγει, ότι το ιδεώδες είναι να είναι κανείς καλός βασιλιάς και συγχρόνως γενναίος πολεμιστής. Όταν πέρασε τον Ελλήσποντο κι αντίκρισε την Τροία, ξανάζησε τις ηρωικές πράξεις των ομηρικών ανθρώπων. ‘Όταν μάλιστα κάποιος κάτοικος της περιοχής του είπε ότι θα μπορούσε να του δώσει τη λύρα του Πάρη αν ήθελε, ο Αλέξανδρος του απάντησε ότι δεν τη χρειάζεται, γιατί έχει στην κατοχή του τη λύρα του Αχιλλέα, που στην ανάπαυση του από τον πόλεμο έψαλλε τα ένδοξα κατορθώματα των συντρόφων του. Δεν ήθελε τη λύρα του Πάρη, γιατί αυτή συνόδευε τα ερωτικά τραγούδια του με θηλυπρεπή μελωδία.

Θαυμαστής του θάρρους και της υψηλόφρονης διαγωγής

Στην κορύφωση της αντίστασης των Θηβαίων στις ίλες των εταίρων και στις τάξεις της φάλαγγας του Αλέξανδρου μέσα στους δρόμους και τα στενά της Θήβας, μια ομάδα Θρακών του μακεδονικού στρατού μπήκε στο σπίτι της Τιμόκλειας για λαφυραγωγία. Ο επικεφαλής της ομάδας ρώτησε την Τιμόκλεια αν έχει κρυμμένους θησαυρούς μέσα στην οικία της. Η Τιμόκλεια του απάντησε καταφατικά και, οδηγώντας τον στο χείλος ενός πηγαδιού της αυλής, του είπε ότι στο βάθος του είχε κρυμμένο θησαυρό αμύθητης αξίας. Ο αξιωματικός έσκυψε για να δει καλύτερα και η Τιμόκλεια τον έσπρωξε βίαια και τον τσάκισε στο βάθος του πηγαδιού. Οι σύντροφοι του την συνέλαβαν αμέσως και δεμένη την οδήγησαν μπροστά στον Αλέξανδρο, για να αποφασίσει για την τύχη της. Καθώς την οδηγούσαν μπροστά του, του φάνηκε «αξιωματική και μεγαλόφρων», γιατί ακολουθούσε χωρίς φόβο και με άκρα ηρεμία τους στρατιώτες που την οδηγούσαν σ’ αυτόν.

Ο Αλέξανδρος την ρώτησε ποια είναι και πού βρήκε τόση τόλμη, για να κάνει ότι έκανε και η Τιμόκλεια του απάντησε ότι είναι αδελφή του στρατηγού Θεαγένους, που πολέμησε ηρωικά στη Χαιρώνεια εναντίον του πατέρα του, του Φιλίππου. Ο Αλέξανδρος θαύμασε το θάρρος και την υψηλόφρονη στάση της και διέταξε να την αφήσουν ελεύθερη.

Καθορισμός ορθών προτεραιοτήτων

Λίγο πριν αρχίσει η εκστρατεία εναντίον της Ασίας, οι δύο σώφρονες και σεβάσμιοι στρατηγοί του Φιλίππου Παρμενίων και Αντίπατρος εισηγήθηκαν στον Αλέξανδρο να τελέσει τους γάμους του και να τεκνοποιήσει, δημιουργώντας έτσι τις προϋποθέσεις για ομαλή διαδοχή στο βασιλικό θρόνο. Οι δυο τιμημένοι στρατηγοί γνώριζαν πόσο επικίνδυνη ήταν η σχεδιασθείσα εκστρατεία και πόσο μεγάλωναν οι κίνδυνοι για τον Αλέξανδρο λόγω του ριψοκίνδυνου χαρακτήρα του.

Ο Αλέξανδρος απάντησε ότι θα ήταν ντροπή για τον ίδιο, ενώ παρέλαβε ότι παρέλαβε από τον πατέρα του Φίλιππο και ενώ όλη η Ελλάδα του ανέθεσε την ηγεμονία της πανελλήνιας εκστρατείας κατά των Περσών, να κάθεται και να τελεί γάμους και να αναμένει τεκνογονία.

Ανθρωπισμός και ηθική συμπεριφορά

Μετά την κατάληψη της Αλικαρνασσού, ο Αλέξανδρος διόρισε ως σατράπη ολόκληρης της Καρίας την ‘Αδα, χήρα του πρώην σατράπη Ιδριέως, τον οποίο είχαν παραμερίσει από την εξουσία οι Πέρσες. O Αλέξανδρος της έδειξε τόσο σεβασμό, ώστε η ‘Αδα τον ονόμασε γιο της, θέλοντας να δείξει την απεριόριστη εκτίμηση της στο Μακεδόνα στρατηλάτη.

Μετά τη μάχη της Ισσού ο Αλέξανδρος, τραυματισμένος στο μηρό από ξίφος, επέστρεψε στο στρατόπεδο του από την ανεπιτυχή καταδίωξη του Δαρείου. Όταν άκουσε ότι μεταξύ των συλληφθέντων ήταν και η οικογένεια του Πέρση βασιλέα και ότι τα μέλη της θρηνούσαν απαρηγόρητα, επειδή νόμιζαν ότι ο Δαρείος σκοτώθηκε, o Αλέξανδρος ανέθεσε στο Λεοννάτο να τους αναγγείλει ότι ο Μέγας Βασιλέας ζούσε και ότι ο ίδιος θα μεταχειρισθεί την οικογένεια του με τρόπο βασιλικό. Έδωσε μάλιστα διαταγές να επιτραπεί στα μέλη της οικογένειας του Δαρείου να θάψουν με τιμές τους Πέρσες επισήμους που έπεσαν στη μάχη και φρόντισε να ληφθούν αυστηρά μέτρα, που απέτρεψαν οποιαδήποτε προσβολή της τιμής και της αξιοπρέπειας των βασιλικών αιχμαλώτων του.

Κατά τη διάρκεια της εκστρατείας πολλές φορές συνέβη να αιχμαλωτισθούν όμορφες και νεαρές γυναίκες, όπως και στη μάχη της Ισσού. Ο Αλέξανδρος ουδέποτε επέτρεψε στον εαυτό του να δείξει οποιαδήποτε ανήθικη συμπεριφορά και ουδέποτε άγγιξε ή εκμεταλλεύτηκε οποιαδήποτε από αυτές. Θεωρούσε ότι είναι περισσότερο βασιλικό να επιβάλλεται στον εαυτό του και να έχει εγκράτεια από το να νικά τους εχθρούς του.

Λέγεται ότι κατά τη διάρκεια της εκστρατείας, κάποιος στρατιωτικός διοικητής μιας κατακτημένης περιοχής, του έγραψε ότι είχε μάθει πως στην πόλη του ζούσαν δυο πολύ όμορφα αγόρια που ήταν προς πώληση και ρωτούσε τον Αλέξανδρο αν ήθελε να τα αγοράσει. Ο Αλέξανδρος οργίστηκε πάρα πολύ με την επιστολή αυτή και δεν έπαυσε να αναφέρει συνέχεια στους φίλους του το γεγονός, ρωτώντας τους τι αισχρό είχε κάμει, που να δίνει αφορμή να τον προσβάλλουν με τέτοιες επονείδιστες προτάσεις.

Όταν κάποτε πληροφορήθηκε ότι δυο Μακεδόνες που υπηρετούσαν υπό τις διαταγές του Παρμενίωνα είχαν προσβάλει και βιάσει τις γυναίκες μερικών μισθοφόρων, έγραψε στον Παρμενίωνα να εκτελέσει αμέσως τους δύο Μακεδονες και να μην τους επιτρέψει να ζουν και να καταστρέφουν τους ανθρώπους όπως τα θηρία.

Σε σχετική μάλιστα επιστολή του υπογράμμιζε ότι για τον ίδιο κανείς δε θα μπορούσε να πει πως είδε τη γυναίκα του Δαρείου με κακό σκοπό ή ότι δέχτηκε να ακούσει να μιλούν στον ίδιο για την ομορφιά της.

Ο βαθμός της αυτοσυγκράτησης του είναι ακόμα πιο αξιοθαύμαστος, όταν λάβουμε υπόψη ότι ο ίδιος έλεγε ότι συνειδητοποιεί ότι είναι θνητός από τον ύπνο και τον έρωτα.

Ταπεινοφροσύνη και πραότητα

Την επόμενη της μάχης της Ισσού ο Αλέξανδρος μαζί με τον Ηφαιστίωνα πήγαν να δουν αυτοπροσώπως τα μέλη της οικογένειας του Δαρείου. Η μητέρα του Δαρείου Σισύγαμβρις εξέλαβε τον Ηφαιστίωνα ως τον Αλέξανδρο και έσπευσε να τον προσκυνήσει, επειδή οι δύο επισκέπτες φορούσαν τα ίδια ρούχα και ο Ηφαιστίων ήταν πιο μεγαλοπρεπής στην εμφάνιση. Οι παρόντες θορυβήθηκαν από το λάθος της βασιλομήτορος και κάποιος της υπέδειξε ποιος ήταν o Αλέξανδρος. Εκείνη έσκυψε ντροπιασμένη και αμήχανη από το λάθος της. Για να τη βγάλει από την αμηχανία και από τη δύσκολη θέση, ο Αλέξανδρος έσπευσε να της πει: «μηδέν φροντίσεις ω μήτερ και γαρ ούτος Αλέξανδρος εστιν»!

Ο Αλέξανδρος δεν μέθυσε ποτέ από τη μεγάλη εξουσία που πήρε, ούτε τον σύντριψαν ψυχικά και πνευματικά το βάρος και η σπουδαιότητα των πραγμάτων με τα οποία ασχολήθηκε. Η τεράστια εξουσία και η πελώρια δύναμη που απόκτησε, δεν τον οδήγησαν στην εγκατάλειψη του ελληνικού μέτρου. Παρέμεινε απλός, λιτός και απέριττος. Σηκωνόταν πολύ πρωί και προγευμάτιζε λιτά και δειπνούσε και έπινε αργά το βράδυ, αφού πρόσφερε τις επιβαλλόμενες θυσίες στους θεούς. Δύναμη του δεν ήσαν οι πολυάνθρωπες πόλεις που κατέλαβε, ούτε τα μεγάλα πλούτη που συσσώρευσε. Δύναμη του ήταν η προθυμία του για να επιδοθεί σε μια ευγενική άμιλλα για τη δόξα και την ανδρεία, να έχει ευσέβεια προς τους θεούς, πίστη προς τους φίλους, να ζει με λιτότητα και εγκράτεια, να κάμνει έργα ευποιίας, να μη φοβάται το θάνατο και να διαθέτει ευψυχία, να είναι ευπροσήγορος και προσηνής στις σχέσεις του με τους ανθρώπους και να έχει σταθερότητα στις αποφάσεις του.

Οι μοναδικές και σπάνιες αρετές του, παρουσιάζονται ανάγλυφες στις ιστορικές παραδόσεις που αφορούν τη ζωή και τα έργα του. Όταν ήταν ακόμη παιδί και άκουε για τις κατακτήσεις του Φιλίππου, συνήθιζε να λέει στους συνομήλικούς του ότι ο πατέρας του θα τα προλάβαινε όλα και δε θα άφηνε κανένα μεγάλο και λαμπρό έργο να επιτελέσει αυτός μαζί με τους φίλους του. Δεν επιθυμούσε να κληρονομήσει το μεγαλείο και τη δόξα, αλλά ήθελε να τα αποκτήσει με τους δικούς του αγώνες.

Κατά την επική διάβαση του Ινδικού Καυκάσου ο στρατός του Αλέξανδρου δεινοπάθησε μέσα στις φοβερές χιονοθύελλες και το ανυπόφορο κρύο. Μια νύχτα, ενώ ο Αλέξανδρος καθόταν στη σκηνή του και ζεσταινόταν μπροστά στη φωτιά, μπήκε ξαφνικά στη βασιλική σκηνή, ημιλιπόθυμος από το κρύο, κάποιος στρατιώτης, που αναζητούσε σωτηρία από την ανυπόφορη παγωνιά. Ο Αλέξανδρος σηκώθηκε αμέσως, έβαλε το στρατιώτη στην καρέκλα του και τον περιποιήθηκε, για να συνέλθει. Μόλις ο στρατιώτης συνήλθε και συνειδητοποίησε ότι βρισκόταν στη βασιλική σκηνή, αναπήδησε έντρομος, επειδή νόμισε ότι θα τιμωρηθεί για την ασέβειά του. Ο Αλέξανδρος όμως τον αγκάλιασε, τον καθησύχασε και τον ηρέμησε με λόγους καλοσύνης και ανθρωπιάς.

Προσωπικές τραγωδίες και συμφορές

Πολλοί κατηγόρησαν τον Αλέξανδρο για προσωπική σκληρότητα, φέρνοντας ως παραδείγματα όχι απλώς την εκτέλεση και σφαγή των αντιπάλων και την καταστροφή των διάφορων πόλεων, αλλά την καταστροφή της Θήβας και τη θανάτωση των φίλων του. Αναφορικά με τη Θήβα, είναι γνωστά πως ο ίδιος προσπάθησε στην αρχή της αποστασίας της πόλης, να δώσει την ευκαιρία στους Θηβαίους να ορθοφρονήσουν, όπως επίσης είναι γνωστό ότι η τελική καταστροφή της Θήβας του προξενούσε συνεχώς μεγάλη λύπη και μάλιστα από όσους Θηβαίους σώθηκαν, κανείς δεν παρουσιάστηκε αργότερα ενώπιον του με συγκεκριμένο αίτημα, που να μην το ικανοποιήσει. Αναφορικά τώρα με τη θανάτωση των φίλων του, είναι επίσης γνωστό ότι θεώρησε τις πράξεις ως προσωπικές τραγωδίες και συμφορές, που του προκάλεσαν συγκλονισμό και ειλικρινή μεταμέλεια. Τόσο οι σύγχρονοί του όσο και οι μεταγενέστεροι, αντί να μισήσουν τον Αλέξανδρο για τις τραγωδίες αυτές, αισθάνθηκαν συμπόνια και λύπη, επειδή η άδολη και έμπρακτη μετάνοιά του απέδειξε ότι οι πράξεις του αυτές δεν ήσαν προμελετημένα εγκλήματα, αλλά τυχαίες συμφορές.

Ορμητικός και βίαιος με αγαθή προαίρεση

Ο Αλέξανδρος ήταν πολλές φορές ορμητικός και βίαιος στις ψυχικές του εκδηλώσεις, αλλά οι πράξεις του χαρακτηρίζονταν πάντοτε από αγαθή προαίρεση. ‘Όταν λίγο πριν από την έναρξη της εκστρατείας πήγε στους Δελφούς για να ζητήσει χρησμό, η απάντηση που του δόθηκε ήταν ότι οι ημέρες ήσαν αποφράδες και έτσι δεν ήταν σωστό να του δοθεί οποιοσδήποτε χρησμός. Όταν ο Αλέξανδρος πήρε αυτή την απάντηση, έστειλε αντιπροσώπους του στην προμάντιδα, παρακαλώντας να του δοθεί χρησμός, γιατί το θέμα ήταν τεράστιας σημασίας για τον ίδιο και την Ελλάδα. Όταν η προμάντις αρνήθηκε με πρόφαση τον καθιερωμένο νόμο, αφού ανέβηκε ο ίδιος στο μαντείο, την άρπαξε και την έσυρε προς το ναό και απαίτησε να του δώσει τον απαιτούμενο χρησμό. Η προμάντις συγκλονισμένη υποχώρησε από την άρνηση της και είπε στον Αλέξανδρο ότι είναι ανίκητος.

Αίσθηση λιτότητας, εγκράτεια και περιφρόνηση υλικών αγαθών

Όταν μετά τη μάχη της Ισσού ο Αλέξανδρος επέστρεψε από την καταδίωξη του Δαρείου κατάκοπος και κατευθύνθηκε προς τη σκηνή του Πέρση βασιλέα και είδε μπροστά του τόσες λεκάνες και υδρίες και σκάφες, κατασκευασμένες όλες από χρυσάφι και μπήκε σ’ ένα χώρο πλημμυρισμένο από θεσπέσια αρώματα και μύρα και είδε γενικά τη μεγαλοπρέπεια του περιεχομένου της σκηνής του Δαρείου, έστρεψε το βλέμμα προς τους εταίρους που τον συνόδευαν και είπε «όπως φαίνεται αυτό είναι το να είσαι βασιλέας». Με τη φράση αυτή ο Αλέξανδρος διατύπωνε με ειρωνικό τρόπο τη διαφορά που είχαν μεταξύ τους οι Έλληνες και Πέρσες στον τρόπο ζωής.

Το πόσο περιφρονούσε τα υλικά αγαθά καταδεικνύεται και από το ακόλουθο επεισόδιο. Τις παραμονές της εκστρατείας στην Ινδία, φόρτωσε τις άμαξες με το πλήθος των λαφύρων που είχαν συσσωρεύσει οι Μακεδόνες και έδωσε διαταγή να τους βάλουν φωτιά. Έκαψε πρώτα τις δικές του άμαξες, τις άμαξες των εταίρων και έπειτα τις άμαξες των υπόλοιπων Μακεδόνων. Θεωρούσε ότι όλα αυτά ήσαν περιττά βάρη και δεν ήταν δυνατό να ξεκινήσει μια τόσο μεγάλη εκστρατεία με ένα τόσο μεγάλο πλήθος λαφύρων. Περισσότερο βέβαια ήθελε να υπογραμμίσει ότι τους Μακεδόνες έπρεπε να χαρακτηρίζει η πολεμική αρετή και όχι η χλιδή και η πολυτέλεια.

Κατά τη διάρκεια της εκστρατείας, πολλοί εταίροι και προσωπικοί φίλοι του είχαν καταντήσει τρυφηλοί και ζούσαν σε χλιδή και σε προκλητική πολυτέλεια. Ο Αλέξανδρος δεν έπαυε να τους τονίζει ότι είναι πιο δουλοπρεπές το να ζει κανείς μέσα στη χλιδή και πιο βασιλικό το να υποβάλλεται σε κόπους. Τους παρότρυνε συνέχεια να μην πέφτουν στην παγίδα να κάνουν την ίδια ζωή με τη ζωή των Περσών που είχαν κατακτήσει. Είναι χαρακτηριστικό ότι από τις δεκάδες χιλιάδες τάλαντα που απόκτησε από τους θησαυρούς του Δαρείου, μόνο πέντε χιλιάδες τάλαντα υπήρχαν στο θησαυροφυλάκιο κατά το θάνατο του.

Κατά τη διάβαση της ερήμου Γεδρωσίας, απέρριψε την προσφορά νερού από τους στρατιώτες του και προτίμησε να συνεχίσει την πορεία του διψασμένος όπως οι συμπολεμιστές του. Κατά τη διάρκεια της καταδίωξης του Βήσσου μέσα στις άνυδρες εκτάσεις της Βακτρίας, ο μακεδονικός στρατός έφτασε ταλαιπωρημένος και διψασμένος στις όχθες του ‘Ωξου ποταμού. Ο Αλέξανδρος έμεινε άγρυπνος ολόκληρη τη νύχτα με την πανοπλία του, φρόντισε πρώτα να εφοδιασθεί και ο τελευταίος στρατιώτης με νερό και ύστερα ικανοποίησε ο ίδιος την προσωπική δίψα του.

Ψυχική γενναιοφροσύνη

Όταν η γυναίκα του Δαρείου πέθανε στη γέννα της, ο Αλέξανδρος την έθαψε με πολύ μεγάλες τιμές και χωρίς να υπολογίσει καμιά πολυτέλεια. Όταν ένας από τους θαλαμηπόλους ευνούχους δραπέτευσε από το στρατόπεδο του Αλέξανδρου και πληροφόρησε το Δαρείο για το θάνατο της γυναίκας του, ο Δαρείος ξέσπασε σε δυνατά κλάματα για το χαμό της, αλλά και για το γεγονός ότι δεν έτυχε βασιλικής ταφής, όπως νόμιζε. Τότε ο ευνούχος θαλαμηπόλος πληροφόρησε τον Πέρση βασιλέα ότι η οικογένεια του είχε τύχει βασιλικών τιμών και περιποιήσεων και η γυναίκα του, όταν πέθανε, όχι μόνο τιμήθηκε με ξεχωριστές τιμές, αλλά την έκλαψαν και αυτοί οι ίδιοι Μακεδόνες, τιμώντας την με τα δάκρυα τους. Ο ευνούχος πρόσθεσε μάλιστα ότι ο Αλέξανδρος όσο φοβερός είναι όταν πολεμά, τόσο ευγενικός είναι μετά τη νίκη του στη μάχη.

Όταν άκουσε αυτά τα πράγματα ο Δαρείος, ο νους του πήγε σε άλλα πράγματα. Υποψιάστηκε ότι ο Αλέξανδρος είχε ατιμάσει τη γυναίκα του όσο ήταν ζωντανή και γι’ αυτό την τίμησε τόσο πολύ όταν πέθανε. Εξόρκισε μάλιστα τον ευνούχο θαλαμηπόλο και τον ικέτευσε κυριολεκτικά να του πει όλη την αλήθεια. Όταν ο θαλαμηπόλος επιβεβαίωσε τις πληροφορίες του με φρικώδεις όρκους και μίλησε ακόμα μια φορά με ενθουσιασμό για την εγκράτεια και τη μεγαλοψυχία του Αλέξανδρου, ο Δαρείος ύψωσε τα χέρια του προς τον ουρανό και παρακάλεσε τον θεό να τον αναδείξει νικητή, για να μπορέσει να ανταποδώσει στον Αλέξανδρο τα όσα είχε πράξει για αγαπημένα του πρόσωπα. Πρόσθεσε μάλιστα ότι, αν τυχόν ήταν γραμμένο να τερματισθεί η εξουσία των Περσών, κανένας άλλος από τους ανθρώπους να μην καθίσει στο θρόνο του Κύρου εκτός από τον Αλέξανδρο.

Όταν η μητέρα του Δαρείου Σισύγαμβρις πληροφορήθηκε το θάνατο του Αλέξανδρου, δεν έβαλε πλέον στο στόμα της τροφή και νερό και σε λίγες μέρες πέθανε. Είχε επιζήσει ύστερα από το θάνατο του γιου της Δαρείου, αλλά της ήταν αδύνατο να αντέξει το θάνατο του ανθρώπου που είχε ανατρέψει το Δαρείο, αλλά αναδείχθηκε μέγας ανθρωπιστής και ευεργέτης της. Μεγαλύτερο εγκώμιο για τη μεγαλοσύνη του Αλέξανδρου δεν θα μπορούσε να υπάρξει.

ΠΗΓΗ.https://www.liberal.gr/

Ας μην πετροβολάμε τους ανθρώπους… χριστιανικά!

 

Είπα σε κάποιον μια φορά: «Τι είσαι εσύ; Μαχητής του Χριστού ή μαχητής του πειρασμού; Ξέρεις πως υπάρχουν και μαχητές του πειρασμού;».
Ο Χριστιανός δεν πρέπει να είναι φανατικός, άλλα να έχη αγάπη για όλους τους ανθρώπους.


Όποιος πετάει λόγια αδιάκριτα, και σωστά να είναι, κάνει κακό. Γνώρισα έναν συγγραφέα που είχε ευλάβεια πολλή, άλλα μιλούσε στους κοσμικούς. μα μια γλώσσα ωμή, που προχωρούσε όμως σε βάθος, και τους τράνταζε.
Μια φορά μου λέει: «Σε μια συγκέντρωση είπα αυτό και αυτό σε μια κυρία». Άλλα με τον τρόπο που της το είπε, την είχε σακατέψει. Την πρόσβαλε μπροστά σε όλους. «Κοίταξε, του λέω, εσύ πετάς στους άλλους χρυσά στεφάνια με διαμαντόπετρες, έτσι όμως που τα πετάς, σακατεύεις κεφάλια, Όχι μόνον ευαίσθητα άλλα και γερά». Ας μην πετροβολάμε τους ανθρώπους… χριστιανικά.
Όποιος ελέγχει μπροστά σε άλλους κάποιον που αμάρτησε η μιλάει με εμπάθεια για κάποιο πρόσωπο, αυτός δεν κινείται από το Πνεύμα του Θεού· κινείται από άλλο πνεύμα. Ο τρόπος της Εκκλησίας είναι η αγάπη- διαφέρει από τον τρόπο των νομικών.
Η Εκκλησία βλέπει τα πάντα με μακροθυμία και κοιτάζει να βοηθήση τον καθέναν, ο,τι και αν έχη κάνει, όσο αμαρτωλός και αν είναι. Βλέπω σε μερικούς ευλαβείς ένα είδος παράξενης λογικής.
Καλή είναι η ευλάβεια που έχουν, καλή και η διάθεση για το καλό, αλλά χρειάζεται και η πνευματική διάκριση και ευρύτητα, για να μη συνοδεύη την ευλάβεια η στενοκεφαλιά, η γεροκεφαλιά (το γερό δηλαδή αρβανίτικο κεφάλι). Όλη η βάση είναι να έχη κανείς πνευματική κατάσταση, για να έχη την πνευματική διάκριση, γιατί αλλιώς μένει στο «γράμμα τον νόμου», και το «γράμμα τον νόμον
άποκτείνει».
Αυτός που έχει ταπείνωση, δεν κάνει ποτέ τον δάσκαλο· ακούει και, όταν του ζητηθή η γνώμη του, μιλάει ταπεινά. Ποτέ δεν λέει «εγώ», άλλα «ο λογισμός μου λέει» η «οι Πατέρες είπαν». Μιλάει δηλαδή σαν μαθητής. Όποιος νομίζει ότι είναι ικανός να διορθώνη τους άλλους έχει πολύ εγωισμό.
– Όταν, Γέροντα, ξεκινάη κανείς άπό καλή διάθεση να κάνη κάτι και φθάνη στα άκρα, λείπει η διάκριση;
– Είναι ο εγωισμός μέσα στην ενέργεια του αυτή και δεν το καταλαβαίνει, γιατί δεν γνωρίζει τον εαυτό του, γι’ αυτό πιάνει τα άκρα. Πολλές φορές από ευλάβεια ξεκινούν μερικοί, αλλά πού φθάνουν!
Όπως οι είκονολάτρες και οι εικονομάχοι. Άκρη το ένα, άκρη το άλλο!
Οι μεν έφθασαν στο σημείο να ξύνουν την εικόνα του Χρίστου και να ρίχνουν την σκόνη μέσα στο Άγιο Ποτήριο, για να γίνη καλύτερη η Θεία Κοινωνία· οι άλλοι πάλι έκαιγαν τις εικόνες, τις πετούσαν…
Γι’ αυτό η Εκκλησία αναγκάσθηκε να βάλη ψηλά τις εικόνες και, όταν πέρασε η διαμάχη, τις κατέβασε χαμηλά, για να τις προσκυνούμε και να απονέμουμε τιμή στα εικονιζόμενα πρόσωπα.

«Ότι κάνουμε να το κάνουμε για τον Θεό »

– Γέροντα, συνήθως κινούμαι από φόβο να μη στενοχωρήσω τους άλλους η να μην ξεπέσω στα μάτια τους· δεν σκέφτομαι να μη στενοχωρήσω τον Θεό. Πως θα αυξηθή ο φόβος του Θεού;
– Εγρήγορση χρειάζεται. Ο,τι κάνει ο άνθρωπος, να το κάνη για τον Θεό.
Ξεχνάμε τον Θεό και μπαίνει μετά ο λογισμός ότι κάνουμε κάτι σπουδαίο, μπαίνει και η ανθρωπαρέσκεια και κοιτάμε να μην ξεπέσουμε στα μάτια των ανθρώπων. Ενώ, αν ενεργή κανείς με την σκέψη ότι ο Θεός τον βλέπει, τον παρακολουθεί, τότε ό,τι κάνει είναι σίγουρο· αλλιώς, αν κάνη κάτι, για να φανή καλός στους ανθρώπους, όλα τα χάνει, όλα χαραμίζονται.
Για κάθε ενέργεια του ο άνθρωπος πρέπει να ρωτάη τον εαυτό του: «Καλά, εμένα αυτό που κάνω με αναπαύει· τον Θεό Τον αναπαύει;» και να εξετάζη αν είναι ευάρεστο στον Θεό. Αν ξεχνάη να το κάνη αυτό, ξεχνάει και τον Θεό μετά.
Γι’ αυτό παλιά έλεγαν «προς Θεού» η «τον αθεόφοβο, δεν φοβάται τον Θεό;». Η έλεγαν: «Αν θέλη ο Θεός, αν επιτρέψη ο Θεός».
Ένιωθαν την παρουσία του Θεού παντού, είχαν συνέχεια μπροστά τους τον Θεό και πρόσεχαν. Ζούσαν αυτό που λέει ο Ψαλμός, «Προωρώμην τον Κύριον ενώπιον μου διαπαντός, ίνα μη σαλευθώ»[2] και δεν σαλεύονταν.
Τώρα, βλέπεις, μπαίνει σιγά-σιγά το ευρωπαϊκό τυπικό και πολλοί δεν κάνουν το στραβό από ευγένεια κοσμική. Ότι κάνει κανείς, να το κάνη καθαρό για τον Χριστό, να έχη τον νου του ότι ο Χριστός τον βλέπει, τον παρακολουθεί· σε κάθε του κίνηση κέντρο να είναι ο Χριστός.
Να μην έχη το ανθρώπινο στοιχείο μέσα του. Αν κινούμαστε με σκοπό να αρέσουμε στους ανθρώπους, αυτό δεν μας ωφελεί σε τίποτε. Χρειάζεται πολλή προσοχή.
Πάντοτε να εξετάζω τα ελατήρια άπό τα όποια κινούμαι και, μόλις αντιληφθώ ότι κινούμαι άπό άνθρωπαρέσκεια, να την χτυπώ αμέσως. Γιατί, όταν πάω να κάνω ένα καλό και μπαίνη στην μέση η άνθρωπαρέσκεια, ε, τότε βγάζω νερό άπό το πηγάδι με τρύπιο κουβά.
Τους περισσότερους πειρασμούς συχνά τους δημιουργεί ο ίδιος ο εαυτός μας, όταν έχουμε τον εαυτό μας μέσα στην συνεργασία μας με τους άλλους. Όταν δηλαδή κινούμαστε από ιδιοτέλεια, θέλουμε να εξυψώνουμε τον εαυτό μας και επιδιώκουμε την προσωπική μας ικανοποίηση.
Στον Ουρανό δεν ανεβαίνει κανείς με το κοσμικό ανέβασμα αλλά με το πνευματικό κατέβασμα. Όποιος βαδίζει χαμηλά, βαδίζει πάντα με σιγουριά και ποτέ δεν πέφτει. Γι’ αυτό, όσο μπορούμε, να ξερριζώνουμε την κοσμική προβολή και την κοσμική επιτυχία, η οποία είναι πνευματική αποτυχία. Να σιχαινώμαστε τον κρυφό και φανερό εγωισμό και την ανθρωπαρέσκεια, για να αγαπήσουμε ειλικρινά τον Χριστό.

Την εποχή μας δεν την χαρακτηρίζει το αθόρυβο άλλα το εντυπωσιακό, το κούφιο. Η πνευματική ζωή όμως είναι αθόρυβη. Καλά είναι να κάνουμε αυτά που είναι για τα μέτρα μας σωστά αθόρυβα, χωρίς επιδιώξεις πάνω από τις δυνάμεις μας, γιατί αλλιώς θα είναι εις βάρος της ψυχής μας και του σώματος, και συχνά εις βάρος και της Εκκλησίας.
Μέσα στην γνήσια ευαρέστηση του πλησίον μας υπάρχει και η ευαρέστηση στον Χριστό. Εκεί χρειάζεται να προσέξη κανείς, πως να εξαγνίση την ευαρέστηση προς τον πλησίον, να βγάλη δηλαδή την ανθρωπαρέσκεια, για να πάη και αυτή η ανθρώπινη προσφορά στον Χριστό.
Όταν προσπαθή κάποιος να τοποθέτηση τα εκκλησιαστικά θέματα δήθεν με ορθόδοξο τρόπο, και ο σκοπός του είναι να τοποθέτηση καλύτερα τον εαυτό του, αποβλέπη δηλαδή στο συμφέρον του, πως θα ευλογηθή από τον Θεό; Όσο μπορεί κανείς να κάνη την ζωή του τέτοια που να συγγενεύη με τον Θεό. Πάντα να ελέγχη τον εαυτό του και να κοιτάζη πως να κάνη το θέλημα του Θεού. Όταν κάνη το θέλημα του Θεού, τότε συγγενεύει με τον Θεό, και τότε, χωρίς να ζητάη από τον Θεό, λαμβάνει· δέχεται συνέχεια νερό από την πηγή.

1. Βλ. Β ‘ Κορ. 3, 6.
2. Βλ. Ψαλμ. 15, 8.

Απόσπασμα από τις σελ. 78 -82  του βιβλίου:  ΓΕΡΟΝΤΟΣ ΠΑΪΣΙΟΥ ΑΓΙΟΡΕΙΤΟΥ,                              ΛΟΓΟΙ  Β΄,  ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΑΦΥΠΝΙΣΗ,  ΙΕΡΟΝ ΗΣΥΧΑΣΤΗΡΙΟΝ        «ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Ο ΘΕΟΛΟΓΟΣ», ΣΟΥΡΩΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

Πηγή: anavaseis.blogspot.gr-/www.pemptousia.gr/

Ὁ Ὀρθόδοξος Μοναχισμὸς κατὰ τὸν Ἅγιο Νικόδημο τὸν Ἁγιορείτη

 

τοῦ +Πανοσιολογιωτάτου Ἀρχιμανδρίτου π. Γεωργίου, Καθηγουμένου τῆς Ἱερᾶς Μονῆς Ὁσίου Γρηγορίου Ἁγίου Ὄρους

Τὸ κείμενο ποὺ ἀκολουθεῖ εἶναι ἀπὸ τὴν εἰσήγηση τοῦ σεβαστοῦ Γέροντα στὸ Α´ Ἐπιστημονικὸ Συνέδριο «Ἅγιος Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης: ἡ ζωὴ καὶ ἡ διδασκαλία του», τὸ ὁποῖο διωργανώθη (καὶ διεξήχθη) ἀπὸ τὸ Ἱερὸ κοινόβιο τοῦ Ἁγίου Νικοδήμου στὶς 21-23 Σεπτεμβρίου 1999. Πηγή: «ΑΓΙΟΝ ΟΡΟΣ, ὁ πελώριος σμάραγδος»

…………………………………………………………….

Πρὸ ἐτῶν Καθηγητὴς τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς, ἀναφερόμενος στὸν ἅγιο Νικόδημο τὸν Ἁγιορείτη, τὸνχαρακτήρισε ὡς ἕνα εὐφυῆ μοναχό. Ἄραγε ὁ ἅγιος Νικόδημος ἦτο μόνο ἕνας εὐφυὴς μοναχὸς καὶ ὄχι ἕνας ἅγιος καὶ σοφὸς κατὰ κόσμον καὶ κατὰ Θεὸν μοναχὸς καὶ μία ἀληθινὴ πατερικὴ μορφή;

Ἕτερος Καθηγητὴς πρὸ ὀλίγων ἐτῶν προσῆψε βαρύτατες κατηγορίες κατὰ τοῦ Ἁγίου, χαρακτηρίζοντάς τον ὡς ἠθικιστὴ καὶ ὡς ὑπεύθυνο γιὰ τὴν ἐπικράτηση στὴν νεοελληνικὴ κοινωνία τοῦ δυτικοῦ πνεύματος. Στὶς κατηγορίες αὐτὲς ἀπήντησε ἡ Ἱερὰ Κοινότης τοῦ Ἁγίου Ὄρους μὲ ἐμπεριστατωμένο κείμενό της.

Ὀφείλονται ἄραγε οἱ ἀπόψεις αὐτὲς σὲ ἄγνοια τῆς χαρισματούχου προσωπικότητας καὶ τοῦ ἔργου τοῦ Ἁγίου ἢ σὲ ἐσφαλμένες καὶ μὴ ὀρθόδοξες θεολογικὲς προϋποθέσεις; Τοὺς Ἁγίους δὲν μποροῦμε νὰ τοὺς δοῦμε σωστά, ἐὰν δὲν προσπαθοῦμε νὰ ζοῦμε κατὰ τὸν τρόπο ἢ τὸ πνεῦμα τῆς ἰδικῆς των ζωῆς. Ποιὸς ἀπὸ αὐτοὺς ποὺ συμμετέχοντας στὶς ἁγιορείτικες ἀγρυπνίες θὰ ἀκούσει τοὺς λόγους τοῦ Ἁγίου στοὺς Ἀθωνίτες Πατέρες καὶ στοὺς Νεομάρτυρες καὶ τὶς Ἀκολουθίες ποὺ γι᾿ αὐτοὺς ἔγραψε, δὲν θὰ νιώσει τὴν ἁγιότητα καὶ τὴν ἄνωθεν σοφία τοῦ Ἁγίου μας καὶ δὲν θὰ εὐχαριστήσῃ τὸν Θεόν, ποὺ χάρισε στὴν Ἐκκλησία Του στὰ δύσκολα χρόνια τῆς σκλαβιᾶς ἕνα τέτοιον πατέρα καὶ διδάσκαλο;

Ἔπρεπε λοιπὸν νὰ μελετηθεῖ καὶ νὰ παρουσιασθῇ ἡ προσωπικότης καὶ τὸ ἔργο τοῦ Ἁγίου. Ὄχι γιατί ὁ Ἅγιος ἔχει ἀνάγκη νὰ τιμηθεῖ καὶ ἀποκατασταθεῖ. Ἀλλὰ γιατί ἐμεῖς ἔχουμε ἀνάγκη νὰ τοποθετηθοῦμε σωστὰ ἀπέναντί του γιὰ τὴν ἰδική μας ὀρθὴ πορεία καὶ σωτηρία.

Ὀφείλουμε χάριτας στὴν ὁμώνυμη τοῦ Ἁγίου εὐλογημένη Ἱερὰ Μονὴ γιὰ τὴν πρωτοβουλία της νὰ ὀργανώσῃ τὸ σεμνὸ αὐτὸ Συνέδριο.

Ὁ ἅγιος Νικόδημος ὑπῆρξε πρὸ πάντων ἕνας ταπεινός, γνήσιος, ἀληθινός, ἅγιος μοναχός. Πίστευε βαθιὰ στὴν ἀξία τῆς μοναχικῆς ζωῆς καὶ τὴν ἔζησε, ἀφ᾿ ἧς ἦλθε στὸ Ἅγιον Ὄρος μέχρι τὴν μακαρία τελευτή του, μὲ ἀδιάκοπο ζῆλο καὶ συνέπεια.

Ἔφθανε τὸ παράδειγμα τῆς ἁγίας μοναχικῆς του ζωῆς, γιὰ νὰ εἶναι ὑποτύπωσις καὶ στηλογραφία κάθε ὀρθοδόξου μοναχοῦ. Ὅμως, ἐπειδὴ ἔλαβε πλουσία τὴ δωρεὰ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, «ἔρρευσαν ἐκ τῆς κοιλίας αὐτοῦ ποταμοὶ ὕδατος ζῶντος» (πρβλ. Ἰω. ζ´, 38) καὶ «ἐξηρεύξατο ἡ καρδία του λόγους ἀγαθούς» (πρβλ. Ψαλμ. 44) περὶ τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως, τῆς ἐν Χριστῷ ζωῆς καὶ τῆς μοναχικῆς πολιτείας.

Ἂς ἀντλήσομε καὶ ἐμεῖς, Πατέρες καὶ ἀδελφοί, ἀπὸ τοὺς λόγους αὐτοὺς νάματα καθαρά, τὰ ὁποῖα εἴθε δι᾿ εὐχῶν τοῦ Ἁγίου καὶ δι᾿ εὐχῶν σας νὰ μᾶς βοηθήσουν νὰ κατανοήσουμε βαθύτερα καὶ νὰ βιώσουμε τὴν χριστιανικὴ καὶ μοναχική μας πολιτεία.

…………………………………………………………………

Α´. Ὁ ἅγιος Νικόδημος θαυμαστής, ἐραστὴς καὶ διαπρύσιος κῆρυξ τῆς μοναχικῆς πολιτείας.

Ἀφ᾿ ὅτου ὡς νέος γνώρισε τοὺς ὁσίους Γέροντες Σίλβεστρο, Ἀρσένιο, Γρηγόριο καὶ Νήφωνα, ὁ θεῖος πόθος πυρπόλησε τὴν καρδιά του γιὰ τὴν ἰσάγγελον ζωὴ τῶν μοναχῶν. Τόσος ἦταν ὁ ἔνθεος ζῆλος του, ὥστε τοῦ ἦταν ἀδύνατον νὰ παραμείνη καὶ μία ἀκόμη στιγμὴ στὸν κόσμο, ὅπως φαίνεται ἀπὸ τὸ περιστατικὸ ποὺ ἔλαβε χώρα στὸ λιμάνι τῆς Νάξου τὴν ἡμέρα τῆς ἀναχωρήσεώς του γιὰ τὸ Ἅγιον Ὄρος.

Ὅταν γράφη γιὰ τὸ κάλλος τῆς παρθενίας καὶ τῆς μοναχικῆς ζωῆς, δὲν φείδεται λέξεων καὶ ἐκφράσεων γιὰ νὰ τὸ περιγράψει:

«Τί ἄλλο ποθεινότερο, ὡσὰν τὸ νὰ μιμεῖται τινὰς ἐπὶ γῆς τῶν Ἀγγέλων τὴν πολιτείαν; Τί ἄλλο ἐρασμιώτερο ἢ μακαριστώτερο, ὡσὰν τὸ νὰ εἶναι τινὰς ἑνωμένος μὲ τὸν ἀγαπητόν του Θεὸν διὰ τῆς ἀγάπης καὶ τῆς ἀδιάλειπτου ἐν καρδίᾳ προσευχῆς, ἥτις ξεῦρει νὰ ἀποκτᾶται διὰ μέσου τῆς ἡσυχίας; Καὶ πότε μὲν νὰ φωνάζει μὲ τὸν Παῦλον «τίς ἡμᾶς χωρίσει ἀπὸ τῆς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ…» καὶ τὰ ἑξῆς· πότε δὲ μὲ τὸν θεοφόρο Ἰγνάτιο «ὁ ἐμὸς ἔρως ἐσταύρωται…»;.

Ὅταν στὶς διδαχές του πρὸς τοὺς ἐν τῷ κοσμῷ Χριστιανοὺς ὑποχρεώνεται νὰ συγκρίνει τὴν μοναχικὴ ζωὴ μὲ ἄλλους τρόπους χριστιανικῆς ζωῆς, αὐτὸς ὁ ἐραστὴς τῆς μοναχικῆς ζωῆς γράφει:

«Διατὶ νὰ μὴ διάλεξης τὴν παρθενικὴ ζωὴν τῶν μοναχῶν, ἡ ὁποία εἶναι ἡ πλέον καλλίτερα, ἡ πλέον ἁγιότερα καὶ ἡ πλέον μακαριότερα ἀπὸ ὅλας τὰς ἄλλας ζωᾶς τῶν ὑπανδρεμένων;».

Ὅταν πάλιν ἑρμηνεύει τὸν ἀναβαθμὸ τοῦ πλ. α´ ἤχου: «τοῖς ἐρημικοῖς ζωὴ μακαρία ἐστι, θεικῷ ἔρωτι πτερουμένοις», γράφει:

«μακαρία δὲ εἶναι ἡ ζωὴ τῶν ἐρημιτῶν. ..διατὶ αὐτοὶ πτεροῦνται πρὸς τὸν Θεὸν μὲ ἕνα διάπυρον, μὲ ἕνα ὑπερβολικόν, καὶ μὲ ἕνα ἐπιτεταμένον ἔρωτα».

Χρησιμοποιεῖ ἐπίθετα ποὺ ἀποκαλύπτουν τὸν θεῖο ἔρωτα τῆς ἰδικῆς του ψυχῆς καὶ τὴν ἀγάπη του γιὰ τὴν ἐρημία. Γι᾿ αὐτὸ κάνει τὴν πολὺ ὀρθὴ παρατήρηση:

«Ἀλλ᾿ οὐδὲ εἶπεν ὁ Μελωδὸς ὅτι οἱ ἐρημίται ἐρῶσι τὸν Θεόν, ἀλλ᾿ ὅτι πτεροῦνται μὲ τὸν θεϊκὸν ἔρωτα».

……………………………………………………………..

ΒΟἱ ἀπόψεις τοῦ ἁγίου Νικοδήμου περὶ τῆς ἀσκητικῆς ζωῆς στὴν ἐπιστολὴ «Ἀπολογία περὶ Μοναχισμοῦ».

Συστηματικότερα ἐκθέτει τὶς ἀπόψεις του περὶ τῆς μοναχικῆς ζωῆς ὁ Ἅγιος στὴν ἐν λόγω ἐπιστολή. Τὴν εἶχε στείλει σὲ κάποιον Θωμᾶ, σπουδαστὴ στὴν Βιέννη, ὁ ὁποῖος εἶχε διατελέσει μαθητὴς τοῦ ἀοιδίμου διδασκάλου, ἁγίου Ἀθανασίου τοῦ Παρίου, καὶ ἐκ Βιέννης εἶχε γράψει κατὰ τῆς μοναχικῆς ζωῆς. Ὁ ἅγιος Νικόδημος, ἐκ συμπαθείας πρὸς τὸν ὑπεραλγοῦντα ἅγιο Ἀθανάσιο, στὸν ὁποῖο ὁ νεαρὸς Θωμᾶς εἶχε ὑποσχεθεῖ νὰ γίνῃ μοναχός, καὶ ἐξ ἀγάπης πρὸς τὸν πλανηθέντα αὐτὸν σπουδαστή, ἔγραψε διεξοδικὴ ἀνασκευὴ τῶν ἑξῆς κατὰ τοῦ μοναχισμοῦ ἀπόψεων ποὺ περιείχοντο στὸ γράμμα τοῦ Θωμᾶ:

α) Ὅτι δὲν ὑπάρχει χειρότερο καὶ ὀλεθριώτερο πράγμα ἀπὸ τὴν ἀσκητικὴ ζωή.

β) ὅτι οἱ ἐρημίται δὲν ἄφησαν συγγράμματα ἀληθείας καὶ δὲν ὠφέλησαν μήτε ἑαυτοὺς μήτε τὸν κόσμο,

γ) ὅτι ἡ νηστεία δὲν ἔχει ἱκανὰ ἐρείσματα στὴν Ἁγία Γραφή,

δ) ὅτι ἡ ἀσκητικὴ κακοπάθεια δὲν τιμᾶ τοὺς ἀσκητές, ἀλλὰ τοὺς κατατάσσει μὲ τὰ ἄλογα ζῶα. Καί,

ε) Ἡ παρθενία τῶν μοναχῶν προσκρούει στὴν ἐντολὴ τοῦ Θεοῦ γιὰ τὴν αὔξηση τοῦ γένους καὶ στὴν εὐλόγηση τοῦ γάμου ἀπὸ τὸν Κύριο ἐν Κανᾷ.

Ὁ ἅγιος Νικόδημος, ἔναντι τῶν ἀπόψεων αὐτῶν ἐκθέτει τὰ ἑξῆς:

α) οἱ ὅσιοι Πατέρες μὲ τὴν ἄσκησή τους στὴν ἔρημο ἔφθασε σὲ τελεία ἕνωση μὲ τὸν Θεό. Ἔτσι ἀληθινὰ ὠφέλησαν τὸν ἑαυτό τους. Ἀλλὰ καὶ μὲ τὴν προσευχή τους ἐξιλέωναν τὸν Θεὸ γιὰ τὶς ἁμαρτίες τοῦ κόσμου καὶ παντοιοτρόπως εὐεργετοῦσαν τοὺς ἀνθρώπους, ἐπιστρέφοντες τὰ πλήθη στὴν θεογνωσία. Ἄφησαν ἐπίσης συγγράμματα ἀπαράμιλλου ἀξίας καὶ αἰωνίου κύρους, ὅπως τὰ ἀσκητικὰ τοῦ Μεγ. Βασιλείου, ἡ Κλίμαξ, ἡ Φιλοκαλία κ. ἄ. Ἀκόμη καὶ οἱ Κανόνες τῶν Ἱερῶν Συνόδων εἶναι ἐν τινι μέτρῳ ἔργο τῶν ὁσίων μοναχῶν, ἐφ᾿ ὅσον σ᾿ αὐτὲς παρίστατο καὶ μοναχοὶ καὶ ἀσκητές.

β) Τὴν νηστεία θεσμοθέτησε ὁ Θεὸς στὸν Παράδεισο τῆς Ἐδέμ, φύλαξαν Ἰουδαῖοι καὶ ἐθνικοί, καὶ ἐπανανομοθέτησε ὁ Κύριος νηστεύσας 40 ἡμέρες στὴν ἔρημο. Ὁ σκοπὸς τῆς νηστείας εἶναι νὰ καθαρθεῖ ὁ ἄνθρωπος ἀπὸ τὴν παχύτητα τῶν παθῶν, ὥστε ὁ νοῦς νὰ λεπτυνθεῖ καὶ νὰ γίνῃ ἐπιτήδειος γιὰ τὴν πνευματικὴ ἐργασία.

γ) Μὲ τὴν ἀσκητικὴ κακοπάθεια τιθασεύονται οἱ ἐμπαθεῖς ὁρμὲς καὶ ὁ νοῦς ἐλεύθερος ἀπὸ τὴν αἰχμαλωσία τῶν παθῶν ἠμπορεῖ νὰ ἀδολέσχη στὰ πνευματικὰ νοήματα. Μὲ αὐτὴν οἱ μοναχοὶ ἀγωνίζονται νὰ μιμηθοῦν τὴν πολιτεία τῶν Ἀγγέλων. Ἡ πολύωρος προσευχὴ στὸν ναό, ἡ μονολόγιστος εὐχή, δὲν εἶναι βατολογία ἀλλὰ ἔλλογος συνομιλία μὲ τὸν Θεό. Τὸ γυμνητεύειν εἶναι ἑκούσιος μίμησις τοῦ γυμνωθέντος ἐπὶ τοῦ Σταυροῦ Κυρίου. Ἡ ἀγρυπνία προσφέρει στὴν ψυχὴ χερουβικοὺς ὀφθαλμοὺς γιὰ νὰ θεωρεῖ τὸν Θεό. Ἡ πείνα, τέλος, καὶ ἡ δίψα γυμνάζουν τὸν νοῦ νὰ ἡγεμονεύει ἐπὶ τῶν ἀλόγων ὀρέξεων ἀντὶ νὰ κυριαρχεῖται ἀπὸ αὐτές.

δ) Τὴν παρθενία τίμησε ὁ Κύριος, ὁ ὁποῖος γεννήθηκε παρθένος ἐκ παρθένου Πατρὸς κατὰ τὴν ἄναρχο Θεία Του γέννησι καὶ ἐκ τῆς ἀειπαρθένου Μητρός Του κατὰ τὴν ἐν χρόνῳ δευτέρα Του γέννησι. Τὴν παρθενία τίμησαν οἱ ἅγιοι Ἀπόστολοι, ὅπως ὁ ἐπιστήθιος μαθητὴς Ἰωάννης καὶ ἰδιαιτέρως ὁ μέγας Παῦλος, ὁ ὁποῖος ἤθελε καὶ οἱ ἔχοντες γυναίκα νὰ ζοῦν ὡς μὴ ἔχοντες, διότι παράγει τὸ σχῆμα τοῦ κόσμου. Ἡ παρθενία εἶναι μίμησης τῆς μακάριας ζωῆς τῶν πρωτοπλάστων πρὸ τῆς πτώσεως.

Κατακλείων τὴν ἐπιστολή του ὁ ἅγιος Νικόδημος ἐπισημαίνει τὰ αἴτια τῆς κακῆς ἀλλοιώσεως καὶ τῆς κατὰ τοῦ μοναχισμοῦ πολεμικῆς τοῦ σπουδαστοῦ τῆς Βιέννης. Μεταξὺ τῶν ἄλλων καὶ τὴν ἀπειρία τῆς ὀμορφιᾶς καὶ γλυκύτητας τῆς μοναχικῆς ζωῆς, περὶ τῆς ὁποίας γράφει:

«Ἄχ, ἀδελφέ μου· πιστευσόν μοι ἐξ ἀγάπης καὶ ἀληθείας λέγοντι, ὅτι ἂν ὁ Θεὸς ἤθελε σὲ καταξίωση νὰ ἔλθεις νὰ καθίσεις ὄχι πολύ, ἀλλὰ μόνο δυὸ χρόνους, καὶ ὁπωσοῦν νὰ ἔλθη ὁ νοῦς σου εἰς ἑαυτὸν ἐκ τοῦ κάτωθεν διασκορπισμοῦ καὶ περιπλανήσεως, βεβαιότατα ἤθελες εὐχαριστῇς κάθε ὥραν μὲ γλυκύτατα δάκρυα τὸν ἅγιον Θεόν, ἤθελες ἐλεεινολογήσεις τοὺς χρόνους ὅπου πέρασες εἰς τὴν ματαιότητα…».

Δὲν παραλείπει μάλιστα στὸ τέλος νὰ τὸν προτρέψει στὴν μοναχικὴ ζωὴ γιὰ νὰ ἐκπλήρωση τὴν πρώτη του ὑπόσχεση:

«Φαντάσου πάντοτε καὶ συλλογίσου τὴν καλογερικὴ ζωὴν ὡς μέγα τι πράγμα καὶ οὐράνιον… Τοιαύτης εὐτυχίας καὶ δόξης ἐπιτυχεῖν πόθησον, ἀδελφέ, καὶ καταλιπῶν τὴν αὐτόθι Πεντάπολιν (ἐννοεῖ τὴν Βιέννη), φεῦγε ὡς ὁ Λὼτ εἰς τὸ ὄρος τοῦτο τὸ Σηγώρ, τὸν λιμένα τῆς σωτηρίας, τὸν εὐανθῆ τῆς Θεοτόκου παράδεισον, νὰ ἐνδυθεῖς τὸ μοναχικὸ σχῆμα καὶ νὰ ἀποδώσεις τῷ Κυρίῳ τὰς εὐχάς σου, ἵνα καὶ Θεὸν καὶ Ἀγγέλους καὶ Ἁγίους χαροποίησῃς…ἐξαιρέτως δὲ τὸν ἱερόν σου διδάσκαλο καὶ πάντας ἡμᾶς τοὺς ἐν Χριστῷ σου ἀδελφούς».

…………………………………………………………………..

Γ μοναχικὴ ζωὴ κατὰ τὸν ἅγιο Νικόδημο.

Ὁ ἅγιος Νικόδημος ἀγάπησε τὴν τελεία μοναχικὴ ζωή, ὅπως αὐτὴ ἀποκρυσταλλώθηκε στὴν Φιλοκαλία τῶν Ἱερῶν Νηπτικῶν. Οὐδέποτε φαίνεται νὰ ἐπηρεάσθηκε ἀπὸ τὸν δυτικὸ ἀκτιβιστικὸ μοναχισμό. Δὲν ἀντιλαμβάνεται τὴν ἄσκηση ὡς αὐτοσκοπό, ἀλλὰ ὡς μέσο γιὰ τὴν τελεία ἕνωση μὲ τὸν Θεό. Γι᾿ αὐτὸ καὶ ὅταν εἶναι αὐστηρὸς στὶς συμβουλές του, δὲν περιορίζει τὸ νόημα στὴν σωματικὴ κακοπάθεια, ἀλλὰ ἀποβλέπει στὴν ἐλευθερία τοῦ νοῦ ἀπὸ τὴν αἰχμαλωσία τῶν παθῶν καὶ στὴν ἕνωσή του μὲ τὸν Θεὸ διὰ τῆς νοερᾶς ἐργασίας.

Στὶς διδασκαλίες του περὶ τῆς μοναχικῆς ζωῆς φαίνονται τὰ γνωρίσματα τοῦ γνησίου Ὀρθοδόξου Μοναχισμοῦ. Σημειώνουμε τὰ σπουδαιότερα:

α) Ὁ πόθος καὶ ἡ ἀγάπη πρὸς τὸν Θεό.

Φεύγει ὁ μοναχὸς στὴν ἔρημο, μακριὰ ἀπὸ τὰ φθαρτὰ καὶ μάταια τοῦ κόσμου, γιὰ νὰ ἀγαπήσει ἀμετεωρίστως «τὸ ἄκρον καὶ ἀνώτατον ἐραστόν, ὅπερ ἐστὶν ὁ Θεός». Τὸ ἄπειρον θεῖο κάλλος ἕλκει τὴν ψυχὴ τοῦ μοναχοῦ πρὸς ἕνα «ἄπαυστον καὶ ἀεικίνητον» θείο πόθο, ἡ δὲ ἔρημος βοηθεῖ στὸ νὰ μὴ ἀνακόπτεται, ἀλλὰ διαρκῶς νὰ ἀναρριπίζεται πρὸς τελειότερα ἀγάπη. Αὐτὰ λέγει ὁ Ἅγιος ἑρμηνεύων τὸν δεύτερο ἀναβαθμὸ τοῦ α´ ἤχου «τοῖς ἐρημικοῖς ἄπαυστος ὁ θεῖος πόθος ἐγγίνεται, κόσμου οὐσι τοῦ ματαίου ἐκτός»: «Ἡ ἀγάπη καὶ ὁ πόθος τῶν ἐν τῇ ἐρήμῳ καὶ ἡσυχίᾳ κατοικούντων μοναχῶν, δὲν ἕλκεται ἀπὸ κανένα ὑλικὸ καὶ μάταιο πράγμα· οὔτε γίνεται ἄλλοτε ἄλλος, δελεαζόμενος ἀπὸ ἡδονές, ἢ πλοῦτο, ἢ δόξα τὰ ὁποῖα φθείρονται καὶ ἀφανίζονται… Ἐπειδὴ λοιπὸν ὁ Θεὸς εἶναι ἄπειρος κατὰ φύσιν καὶ ἄφραστος, διὰ τοῦτο καὶ ὁ πρὸς τὸν Θεὸν πόθος τῶν ἐρημιτῶν δὲν στέκεται ποτέ, ἀλλ᾿ εἶναι πάντοτε ἄπαυστος καὶ ἀεικίνητος, πάντοτε λαμβάνων αὔξησιν, καὶ πάντοτε τρέχων πρὸς τὸ ἀνώτερον… Σπουδάζει μὲν γὰρ ὁ νοῦς νὰ ἀναβῇ εἰς τὸ ὕψος τοῦ θείου κάλλους, καὶ νὰ χωρήσῃ αὐτὸ ὁλόκληρο ἐπειδὴ ὅμως δὲν ἠμπορεῖ, διὰ τοῦτο στοχαζόμενος, ὅτι ἐκεῖνο ὅπου δὲν ἐδυνήθη νὰ χωρήσῃ, εἶναι ἀνώτερο καὶ ἡδονικώτερο ἀπὸ ἐκεῖνο, ὅπου χώρησε· τούτου χάριν θαυμάζει καὶ ἀπορεῖ· ἐκ δὲ τοῦ θαυμασμοῦ, γεμίζει ἀπὸ θείους ἔρωτας, καὶ πόθους ἀναρριπίζει διακαεῖς τῇ ψυχῇ… τὴν ἀπορία πορισμὸ ἐρώτων τιθέμενος, κατὰ τὸν ἅγιον καὶ νηπτικώτατο Κάλλιστο».

β) Ἡ ἡσυχία.

Ἡ ἡσυχία κατὰ τὸν ἅγιο Νικόδημο, εἶναι ὁ καταλληλότερος τόπος καὶ τρόπος γιὰ νὰ ἐργάζεται ὁ νοῦς τὴν ἀδιάλειπτο νοερὰ ἐργασία. Δὲν ἀντιλαμβάνεται ὁ Ἅγιος τὴν ἡσυχία ὡς ἀπραξία. Οἱ ἱερῶς ἡσυχάζοντες ἀσκοῦν μία σύντονο καὶ ἀδιάλειπτο νοερὰ ἐργασία νίψεως καὶ προσευχῆς.

«Οἱ δὲ ἐν τῇ ἐρήμῳ καθήμενοι, καὶ τὴν ἡσύχιον ζωὴν μεταχειριζόμενοι, αὐτοὶ καταφρονοῦσι μὲν ὅλα τὰ ἠδέα, καὶ παρὰ τοῖς ἄλλοις ποθούμενα, ὡς βλαπτικὰ τῆς ψυχῆς καὶ ἀπὸ τοῦ Θεοῦ χωρίζοντα· συμμαζόνουσι δὲ τὸν νοῦν τους, ἀπὸ κάθε σύγχυσιν τοῦ κόσμου καὶ θεωρίαν, μέσα εἰς τὴν καρδίαν τους, καὶ ἐκεῖ ἀδιαλείπτως προσεύχονται, μελετῶντες τὸ παμπόθητον καὶ γλυκύτατον ὄνομα τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ λέγοντες ἀγαπητικῶς «Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, υἱὲ τοῦ Θεοῦ, ἐλέησόν με». Ἐκ τῆς τοιαύτης δὲ ἀδιάλειπτου προσευχῆς καὶ συχνῆς μελέτης τοῦ θείου ὀνόματος τοῦ Ἰησοῦ, ἀνάπτουσι μὲν τὴν καρδίαν τους εἰς μόνον τὸν τοῦ Θεοῦ πόθον καὶ ἔρωτα, ἐκτείνουσι δὲ καὶ τὸν νοῦν ἑαυτῶν εἰς τὴν θεωρίαν τοῦ θείου κάλλους. Ὅθεν ἀπὸ τὸ ὑπέρκαλλον ἐκεῖνο κάλλος καταθελγόμενοι, καὶ ἔξω γενόμενοι ἑαυτῶν, λησμονοῦσι καὶ φαγητά, καὶ ποτά, καὶ φορέματα καὶ αὐτὴν τὴν φυσικὴ ἀνάγκην τοῦ σώματος».

γ) Ἡ Χριστομίμητος ὑπακοή.

Ἡ ὑπακοὴ τῶν μοναχῶν δὲν εἶναι μία ἐξωτερικὴ πειθαρχία, ἠναγκασμένη ἢ συμβατική. Πρότυπό της ἔχει τὴν ὑπακοὴ τοῦ Κυρίου στὸν Οὐράνιό Του Πατέρα, κατὰ τὸ «γενόμενος ὑπήκοος μέχρι θανάτου, θανάτου δὲ σταυροῦ» (Φιλιπ. β´, 8), καὶ στὴν Ὑπεραγία Μητέρα Του καὶ τὸν δίκαιο Ἰωσήφ, κατὰ τὸ «ἦν ὑποτασσόμενος αὐτοῖς» (Λουκ. β´, 51).

Ἀληθινὴ ὑπακοὴ εἶναι ἡ ὑπακοὴ φρονήματος. Γράφει ὁ Ἅγιος:

«Ὑπότασσε λοιπὸν εἰς αὐτὸν [τὸν διὰ τοῦ μοναδικοῦ σχήματος γενόμενον γέροντά σου], ὄχι μόνον ὅλα σου τὰ θελήματα, τὸ ὁποῖον εἶναι εὐκολότερον, ἀλλ᾿ ἀκόμη καὶ ὅλα σου τὰ φρονήματα, τὸ ὅποιον εἶναι δυσκολότερον. Πολλοὶ γὰρ ὑποτακτικοὶ ἐκκόπτουσι καὶ τὸ θέλημά των καὶ κάμνουσι τὸ θέλημα τοῦ γέροντός των, μὰ τὸ φρόνημά των δὲν τὸ ἐκκόπτουσι καὶ μάλιστα ἂν εἶναι, καὶ λογιώτατοι ἀλλ᾿ ἐχουσι πάντοτε μίαν τοιαύτην ἰδέαν βαθέως ριζωμένη εἰς τὴν καρδίαν τους, ὅτι ἐκεῖνο ὁποῦ αὐτὰ φρονοῦσι καὶ συλλογίζονται διὰ κάθε πράγμα, εἶναι καλλίτερον καὶ φρονιμώτερο ἀπὸ ἐκεῖνο ὁποῦ φρονεῖ καὶ συλλογίζεται ὁ γέροντάς των».

Μὲ τὴν διδασκαλία αὐτὴ ὁδηγεῖ τὸν ὑποτακτικὸ στὴν ἀληθινὴ ταπείνωση, κατὰ τὸ παράδειγμα τοῦ Κυρίου.

δ) Ἡ ἐργασία.

Τὸ ἐργόχειρο ἢ τὸ διακόνημα εἶναι ἀπαραίτητο στὸν μοναχό, γιὰ λόγους ποὺ ὁ ἅγιος Νικόδημος ἐπισημαίνει. Πρῶτα, γιὰ νὰ μὴ ἔχη ὁ λογισμὸς τοῦ μοναχοῦ ἀφορμὲς μετεωρισμοῦ. Καὶ ἔπειτα, γιὰ νὰ μὴ ὑποχρεώνεται ὁ μοναχὸς νὰ βγαίνει στὸν κόσμο γιὰ συλλογὴ ἐλεημοσύνης, διότι ἀπὸ αὐτὸ προκαλοῦνται πειρασμοὶ καὶ πτώσεις, δημιουργοῦνται ἀφορμὲς σκανδαλισμοῦ τῶν κοσμικῶν καὶ εἰσάγονται στὰ μοναστήρια κοσμικὲς συνήθειες καὶ φρονήματα.

Διευκρινίζει ὁ ἅγιος Νικόδημος, ὅτι τὸ εἶδος τῆς ἐργασίας πρέπει νὰ εἶναι τέτοιο, ὥστε νὰ μὴ βάζει τὸν μοναχό σε μέριμνες, πειρασμοὺς καὶ αἰσχροκέρδειες, Ἰδιαιτέρως δὲ γιὰ τὸν ἐρημίτη νὰ μπορεῖ νὰ ἐπιτελεῖται ἀπερίσπαστος στὸ ἐρημικό του καλύβι.

ε) Ἡ προσευχή.

Ὅλος ὁ μοναχικὸς ἀγώνας, κατὰ τὸν ἅγιο Νικόδημο, συντείνει στὸ νὰ ἐξασφάλιση στὸ νοῦ τὴν ἐλευθερία νὰ προσεύχεται ἀπερίσπαστος. Ὁ ἴδιος ὡς ἐρημίτης εἰργάζετο τὴν μονολόγιστο εὐχὴ καὶ αὐτὴν συνιστοῦσε ἐνθέρμως:

«Ὁ Ἰησοῦς λοιπόν, παρακαλῶ σε καὶ τρίτον, ἂς εἶναι γλυκὺ μελέτημα τῆς καρδίας σου, ὁ Ἰησοῦς ἂς εἶναι ἐντρύφημα τῆς γλώσσης σου· ὁ Ἰησοῦς ἂς εἶναι τὸ ἀδολέσχημα καὶ ἡ ἰδέα τοῦ νοός σου· ἐν συντομίᾳ, ὁ Ἰησοῦς ἂς εἶναι ἡ ἀναπνοή σου· καὶ ποτὸ νὰ μὴ κορέννυσαι ἐπικαλούμενος τὸν Ἰησοῦν».

Ἀλλὰ παραλλήλως δίδασκε καὶ τὴν ἀναγκαιότητα τῆς κοινῆς προσευχῆς καὶ θείας λατρείας στὸν ναό. Στὸ ἔργο του «Χρηστοήθεια τῶν Χριστιανῶν» ὁ Ἅγιος προτρέπει τοὺς ἐν τῷ κόσμῳ Χριστιανοὺς νὰ συμμετέχουν στὸν Ἑσπερινό, στὸν Ὄρθρο καὶ στὴν Θεία Λειτουργία μαζὶ μὲ τὰ παιδιά τους, γιὰ νὰ συνηθίζουν, καὶ συνιστᾶ νὰ μὴ ἀπέχουν ἀπὸ τὶς κοινὲς Ἀκολουθίες προφασιζόμενοι τὴν κατ᾿ ἰδίαν προσευχὴ στὸ σπίτι. Χάριν τῆς κοινῆς προσευχῆς στὸν ναὸ συνέθεσε Κανόνες διαφόρων ἑορτῶν, συνέταξε τὸ Θεοτοκάριο καὶ ἑρμήνευσε τοὺς εἱρμοὺς τῶν δεσποτικῶν καὶ θεομητορικῶν ἑορτῶν, ὥστε ἡ ψαλμωδία νὰ εἶναι λογικὴ λατρεία.

στ) Ἡ ἀγάπη.

Ἡ μοναχικὴ ἄσκησις χωρὶς ἀγάπη δὲν σώζει. Ὁ ἅγιος Νικόδημος τὸ τονίζει μὲ ἔμφαση:

«Δὲν εἶναι θρήνων ἄξιον, νὰ βλέπη τινὰς τόσους καὶ τόσους ἀδελφοὺς νὰ ἀφήσουν τὸν κόσμον, καὶ νὰ κατοικοῦν μέσα εἰς τὰ ὄρη καὶ τὰ σπήλαια, διὰ νὰ σώσουν τὴν ψυχήν τους· νὰ ἐκχέουν τόσους αἱματωμένουςἱδρῶτας· νὰ ἀγωνίζονται μὲ ὑπερβολικοὺς ἀγῶνας, νηστειῶν, ἀγρυπνιῶν, κακοπαθειῶν, νωτοφοροῦντες, ὑδροφοροῦντες, καὶ πεζοὶ ὁδεύοντες μέσα εἰς δύσβατους καὶ ἀμφικρήμνους τόπους, καὶ ὕστερον ἀπὸ ὅλα αὐτά, νὰ βλέπη τοὺς τοιούτους νὰ τρέφουν εἰς τὴν καρδίαν τους ἓν τόσον φαρμακερὸ βασιλίσκο; τὸ μίσος, λέγω, κατὰ τῶν ἀδελφῶν τους; ὤ! καὶ τίς νὰ μὴ ἀναστενάξει; ὤ! καὶ τίς νὰ μὴ χύσῃ καρδιοστάλακτα δάκρυα;».

Ὁ ἅγιος Νικόδημος ἄσκησε τὴν ἀγάπη, παρότι ἔζησε ἔντονα τὶς συνέπειες τῶν ἀγώνων του ὑπὲρ τῶν ὀρθοδόξων παραδόσεων, κατηγορήθηκε, συκοφαντήθηκε, διώχθηκε.

Στὴν Ὁμολογία Πίστεως, ποὺ χρειάσθηκε νὰ σύνταξη γιὰ νὰ πληροφόρηση, ὅπως λέγει, τοὺς μὴ εἰδότας καὶ νὰ διόρθωση τοὺς ἐν γνώσει κατηγοροῦντας, γράφει περὶ τῶν κατηγόρων του ποὺ δυστυχῶς εἶχαν ἀποκλίνει ἀπὸ τὴν ἀγάπη:

«Ἡ μοναδικὴ πολιτεία ἀπαιτεῖ νὰ ἔχουν οἱ Μοναχοὶ πραότητα, καὶ ἀταραξία καρδίας· αὐτοὶ ὅμως οἱ εὐλογημένοι…ταράττονται, ἀνάπτουν ἀπὸ τὸν θυμό, καὶ εὐθὺς λέγουν τὰ δυσφημότατα… καὶ μὲ τοῦτο δείχνουν τὸ μίσος καὶ τὴν πικρία, ὅπου φυλάττουν μέσα εἰς τὴν ψυχήν τους».

Τοὺς παρακαλεῖ νὰ συνέλθουν, νὰ ἀφήσουν τὰ πείσματα, νὰ ἐκριζώσουν τὸ μίσος καὶ νὰ ἐγκολπωθοῦν τὴν ἀγάπη.

Στὴν ἀντίθετη περίπτωση, καταλήγει ὁ ἅγιος Νικόδημος, «ἐὰν δὲν ἐκριζώσετε τὸ μίσος ἀπὸ τὴν καρδίαν σας, καὶ δὲν ἐμφυτεύσετε τὴν ἀγάπην, καὶ ἐὰν δὲν παύσετε ἀπὸ τὰς κατὰ τῶν ἀδελφῶν σας δυσφημίας, νὰ ἠξεύρετε (καὶ σύγγνωτε ἡμῖν διὰ τὴν τόλμη) ὅτι ματαίως κατοικεῖτε εἰς τὰ ὄρη καὶ τὰ βουνά· μάταιοι εἶναι ὅλοι οἱ ἀσκητικοί σας ἀγῶνες καὶ κόποι καὶ ἵδρωτες· νὰ εἰποῦμε καὶ τὸ μεγαλύτερον; μαρτύριο αἰσθητὸ ἐὰν ὑπομείνετε διὰ τὸν Χριστόν, ἔχετε δὲ μίσος, μάταιο εἶναι τὸ τοιοῦτον μαρτύριό σας».

………………………………………………………..

Δ´. Ὁ ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΔΗΜΟΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΟΣ ΤΗΣ ΜΟΝΑΧΙΚΗΣ ΖΩΗΣ

Ὁ Ἅγιος δὲν θαύμαζε μόνο, οὔτε μόνο ὑμνοῦσε τὴν μοναχικὴ ζωή, ἀλλὰ ἀπὸ τὴν προσωπική του πείρα ἔγινε καὶ διδάσκαλος αὐτῆς. Πρόκρινε καὶ συνιστοῦσε τὴν μοναχικὴ ἔνταξη τῆς ἐν τῷ κοσμῷ χριστιανικῆς ζωῆς διὰ τοὺς δυναμένους χωρεῖν ὅπως φαίνεται στὴν ΣΤ᾿ Μελέτη του στὰ Πνευματικὰ Γυμνάσματα, ὅπου ἐξηγεῖ γιατί ἡ μοναχικὴ ζωὴ εἶναι καλλιτέρα, ἁγιοτέρα καὶ μακαριοτέρα τῆς ἐν τῷ κόσμῳ. Θεωροῦσε ὅτι ἡ μοναχικὴ ζωὴ εἶναι ὁ καλλίτερος τρόπος μετανοίας. Γι᾿ αὐτὸ εὔχεται σὲ ὅσους τυχὸν ἁμάρτησαν πολύ, νὰ τοὺς φώτιση ὁ Θεὸς νὰ γίνουν μοναχοὶ «καθότι ἡ Μοναχικὴ πολιτεία, εἶναι πολιτεία τῆς μετανοίας».

Ἐπειδὴ ὁ ἴδιος εἶχε γευθεῖ τοὺς γλυκεῖς καρποὺς τῆς μοναχικῆς ἀσκήσεως, ἤθελε ὅλοι οἱ δυνάμενα νὰ γίνουν μοναχοί, νὰ μὴ παρασυρθοῦν ἀπὸ τὴν φιλοζωία καὶ φιλοσαρκία καὶ παραμείνουν ἔτσι στὸν κόσμο, ἀλλὰ νὰ ἀκολουθήσουν τὴν στενὴ καὶ τεθλιμμένη ὁδὸ τῶν μοναχῶν:

«Εἶδες ἀδελφέ, πόσα καλὰ προξενεῖ ἡ ἐρημικὴ ζωή; εἶδες εἰς ποῖον ὕψος θεϊκοῦ πόθου ἀναβιβάζει τὸν ἄνθρωπον; λοιπόν, ἐὰν καὶ ἐσὺ ἐπιθυμεῖς τὰ ἀγαθὰ τῆς ἐρημικῆς ζωῆς, ταύτην τὴν ζωὴν ἀγάπησον, ταύτην διάλεξε ἀπὸ τὰς ἄλλας ζωάς· καὶ ἀφήσας κόσμον καὶ τὰ ἐν κοσμῷ φθαρτὰ καὶ μάταια, πήγαινε εἰς τὸ Ἅγιον Ὄρος ἢ εἰς τὸ Σιναῖον, ἢ εἰς κανένα ἄλλο μέρος, γενοῦ μοναχός».

Ἤθελε ἡ ἀναχώρησις ἀπὸ τὸν κόσμο νὰ ἀκολουθεῖται ἀπὸ τὸν ἀγώνα νὰ ἐκριζωθοῦν οἱ προλήψεις καὶ φαντασίες τῶν κοσμικῶν πραγμάτων, ὥστε στὴν ζωὴ τοῦ μοναχοῦ νὰ φανερώνεται ἡ διπλὴ σταύρωσις, γιὰ τὴν ὁποία λέγει ὁ Ἀπόστολος «ἐμοὶ κόσμος ἐσταύρωται, κἀγὼ τῷ κόσμῳ». Ἀποτέλεσμα τῆς διπλῆς αὐτῆς πράξεως τοῦ σταυροῦ εἶναι νὰ σβήσει ὁ πόθος γιὰ τὰ κοσμικὰ καὶ νὰ ἀνάψει ὁ θεῖος πόθος.

Νὰ ἐγκατάλειψη ὁ μοναχὸς τὸν τόπο τῆς μοναχικῆς του ἀσκήσεως εἶναι κινδυνωδέστατο. Ὁ ἅγιος Νικόδημος συμβουλεύει: «μὴ ἐπιστραφῆς πάλιν εἰς τὸν κόσμον καὶ τὰς τοῦ κόσμου φροντίδας… ἀλλ᾿ ὑπομένων ὑπόμενε ἢ εἰς τὴν ἡσυχία καὶ ἔρημον, ἢ ἐν ἂν ἐκλήθης Κοινοβίῳ,ἢ ἐν Σκήτῃ, ἢ ἐν Κελλίῳ, ἢ ἐν Μοναστηρίῳ, ἐκεῖ καὶ μένε· κίνδυνος γὰρ μέγας ἀκολουθεῖ σοι ἀγαπητέ, μήπως ἐξερχόμενος ἐκ τοῦ τόπου σου, ἐξέλθης καὶ ἐκ τοῦ τρόπου σου».

Ἀποκαλύπτει ὁ Ἅγιος τὶς πιὸ συχνὲς αἰτίες μεταβάσεως στὸν κόσμο καὶ συμβουλεύει: «Πρόσεχε δὲ μὴ σὲ ἀπατήσει ὁ διάβολος καὶ σὲ ἐκβάλει ἀπὸ τὴν ἡσυχία, ἢ διατὶ ἠσθένησας καὶ θέλεις νὰ ἰατρευθῇς, ἢ διὰ νὰ ὑπάγης εἰς σχολεῖον νὰ μάθης τάχα μεγαλύτερα μαθήματα- ἐκ τοῦ διαβόλου γὰρ εἶναι αἱ προφάσεις αὑταί, μὲ σκοπὸν διὰ νὰ σὲ ρίψη εἰς καμία παγίδα, καὶ νὰ θανάτωση τὴν ψυχήν σου, ἐν τῷ κοσμῷ εὑρισκομένου».

Προτρέπει ὁ ἅγιος Νικόδημος τοὺς μοναχοὺς νὰ εἶναι φῶς καὶ παράδειγμα γιὰ τοὺς κοσμικούς, ὅπως περὶ τῆς μοναχικῆς πολιτείας γράφει ὁ ἅγιος Ἰωάννης τῆς Κλίμακας. Γράφει: «Πρόσεχε ὅμως ἀγαπητέ, καὶ ἐὰν γένης μοναχός, ἀγωνίσου νὰ εἶσαι φῶς εἰς τοὺς κοσμικούς· καὶ νὰ γίνεσαι τύπος καὶ καλὸν παράδειγμα εἰς αὐτούς· ἵνα βλέποντες τὰ καλά σου ἔργα, δὲν κατηγοροῦν τὴν μοναχικὴν πολιτείαν, ἀλλὰ μάλιστα ἐπαινοῦν αὐτὴν καὶ παρακινοῦνται εἰς τὸ νὰ μιμοῦνται αὐτὴν· καύχημα γὰρ τῆς Χριστοῦ ἐκκλησίας ἡ μοναχικὴ πολιτεία».

Συνιστᾶ ὁ Ἅγιος ἐπίσης στοὺς μοναχοὺς νὰ ἐπιδίδονται στὴν ἀνάγνωση τῶν Βίων τῶν Ἁγίων, διότι «οἱ μὲν ἀρχάριοι ἐξ αὐτῶν, διδάσκονται τὴν ξενιτιά, τὴν ἀποταγὴ καὶ τὴν παραίτηση τοῦ κόσμου, τὴν ὑποταγὴ καὶ ὑπακοή, τὸν θεῖον φόβον καὶ τὰς ἄλλας ἀρετάς, ὅπου ἀνήκουσιν εἰς αὐτούς· οἱ δὲ μεσαίοι καὶ προκύπτοντες, διδάσκονται τὴν κάθαρσιν τῶν παθῶν, τὴν διάκρισιν, τὴν διόραση, τὴν ἀρέμβαστον προσευχή, τὴν μετὰ λόγου ἡσυχία καὶ τὰς ἄλλας ἀρετάς, ὅπου συνιστῶσι τὸν βαθμό τους, καὶ τελευταῖον, οἱ τέλειοι διδάσκονται ἀπὸ τοὺς βίους τούτους, τὴν ἀληθῆ καὶ ὑψοποιὸν ταπείνωσιν, τὴν θείαν ἀγάπη, τὴν ἔλλαμψιν τοῦ νοός, τὸν φωτισμὸ τῆς καρδίας, τὴν πρόγνωσιν τῶν μελλόντων, τὴν τοῦ νοὸς ἁρπαγὴ πρὸς τὸν Θεὸν καὶ τὴν ἀποκάλυψιν τῶν ἀπόκρυφων μυστηρίων».

Εἶναι, τέλος, ἀξιοπρόσεκτο ὅτι ὁ ἅγιος Νικόδημος συμβουλεύει τὸν ἐξάδελφό του ἐπίσκοπο Εὐρίπου Ἱερόθεο, ὅτι ἡ μοναχικὴ ζωὴ ἀποτελεῖ ἀπαραίτητη προετοιμασία γι᾿ αὐτὸν ποὺ καλεῖται νὰ ἀναλάβει τὴν διαποίμανση τοῦ λάου τοῦ Θεοῦ, τὸν ἀρχιερέα, καὶ ἐξαίρει τὴν παλαιὰ συνήθεια τῆς Ἐκκλησίας «τὸ νὰ ἐκλέγονται δηλαδὴ ἀπὸ τοῦ σεμνοῦ τάγματος τῶν Μοναχῶν, ὅλοι ἐκεῖνοι… ὅσοι ἐμελλον νὰ ἀναβῶσιν εἰς τοὺς ὑπεροχικοὺς θρόνους τῆς ἀρχιεροσύνης, καὶ νὰ ἐγχειρισθῶσι προστασία ψυχῶν».

…………………………………………………………

Ε´. Η ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΔΗΜΟΥ ΣΤΗΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑ.

Καίτοι αὐστηρὸς ἡσυχαστὴς ὁ ἅγιος Νικόδημος, πονοῦσε τὸν λαὸ τοῦ Θεοῦ ποὺ ζοῦσε στὴν ἄγνοια καὶ στερεῖτο πνευματικῆς φροντίδας. Ἡ ἀγάπη του γιὰ τὴν Ἐκκλησία τὸν ἔκανε νὰ ἀνάλωση ὅλη του τὴν ζωὴ συγγράφοντας γιὰ τὴν οἰκοδομὴ τῶν ἀδελφῶν του Χριστιανῶν.

Μὲ τὸ Νέον Μαρτυρολόγιον ἐνίσχυσε τοὺς πρώην ἀρνησιχρίστους νὰ ἐπιστρέψουν καὶ πολλοὶ νὰ μαρτυρήσουν γιὰ τὸν Χριστό.

Μὲ τὸ Πηδάλιον προσέφερε στὴν Ἐκκλησία τὸ μόνο μέχρι σήμερα ἐν χρήσει βοήθημα γιὰ ἄσκηση τῆς ποιμαντικῆς κατὰ τοὺς Ἱεροὺς Κανόνας.

Μὲ τὴν Φιλοκαλία συνετέλεσε, ὥστε καὶ οἱ ἐν τῷ κοσμῷ Χριστιανοὶ νὰ μυηθοῦν στὴν ἡσυχαστικὴ ζωὴ καὶ νὰ τὴν ἀσκοῦν στὸ μέτρο τοῦ δυνατοῦ.

Μὲ τὰ ἑρμηνευτικά του ἔργα βοήθησε νὰ γίνεται ἡ λατρεία τῆς Ἐκκλησίας πιὸ συνειδητὴ καὶ γι᾿ αὐτὸ λατρεία λογική.

Μὲ τὰ ψυχωφελῆ, τέλος, συγγράμματά του συνετέλεσε ὥστε ἡ εὐσέβεια τοῦ λαοῦ νὰ παίρνει ἡσυχαστικὸ χαρακτήρα μὲ προοπτικὴ τὴν κάθαρση τῆς καρδιᾶς καὶ τὴν θέωση.

Ὁ ἅγιος Νικόδημος ἔδειξε ζωηρὸ ἐνδιαφέρον γιὰ τὴν στερέωση τῆς Ὀρθόδοξου Παραδόσεως καὶ Ἀποστολικῆς Πίστεως στὴν Ἐκκλησία καὶ ἀγωνίσθηκε γι᾿ αὐτό. Ἔδειξε μὲ τὴν στάση του αὐτὴ τὴν ἀδιάσπαστη συνέχεια μιᾶς παραδόσεως στὴν Ἐκκλησία, ἡ ὁποία θέλει τοὺς μοναχοὺς εὐαίσθητους σὲ θέματα πίστεως, μιᾶς παραδόσεως ποὺ φθάνει στὸν ἅγιο Γρηγόριο τὸν Παλαμᾶ, τὸν ὅσιο Μελέτιο τὸν Ὁμολογητή, τὸν ἅγιο Θεόδωρο τὸν Στουδίτη, τὸν ἅγιο Ἰωάννη τὸν Δαμασκηνό, τὸν ἅγιο Μάξιμο τὸν Ὁμολογητή, τοὺς Ὁσίους Σάββα τὸν Ἡγιασμένο καὶ Θεοδόσιο τὸν Κοινοβιάρχη καὶ μέχρις αὐτὸν τὸν Μέγα Ἀντώνιο.

Δὲν εἶναι τυχαῖο ὅτι ἔλαβε θέσιν ὑπὲρ τοῦ (ἀνα)βαπτισμοῦ τῶν Λατίνων ὡς ἀβαπτίστων, ὅτι διόρθωσε καὶ ἑτοίμασε πρὸς ἔκδοση τὴν Ἀλφαβηταλφάβητο καὶ συνέγραψε τὸν κατὰ πλάτος βίο τοῦ ὁσίου Μελετίου τοῦ Ὁμολογητοῦ, ὥστε ὁ φιλευσεβὴς ἀναγνώστης νὰ «γνωρίσει τὸ φῶς τῆς ἐδικῆς μας ὀρθοδοξίας, καὶ τὸ σκότος τῆς ἐκείνων κακοδόξου αἱρέσεως· καὶ οὕτως νὰ στηρίζεται εἰς τὰ θεῖα δόγματα τῆς Ἀνατολικῆς Ἐκκλησίας, καὶ νὰ ἀποφεύγει τὰ αἱρετικὰ καὶ ἀντίθεα φρονήματα τῆς Δυτικῆς».

Εἶναι ἄξιον μνείας τὸ γράμμα ποὺ ὁ ἅγιος Νικόδημος ἔγραψε πρὸς τὸν ἐφησυχάζοντα τότε στὸ Ἅγιον Ὄρος Πατριάρχη ἅγιο Γρηγόριο τὸν Ε´ συνιστῶν τὸ βάπτισμα Ρωμαιοκαθολικοῦ μοναχοῦ, ὁ ὁποῖος «καταβαπτισμένος ὢν καὶ μεμολυσμένος τῷ τῶν Λατίνων μολύσματι, προσέρχεται… ὅπως βαπτισθῇ τῷ τῆς καθ᾿ ἡμᾶς Ἀνατολικῆς τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίας Ὀρθοδόξῳ βαπτίσματι».

Τέλος, τὸ καθολικὸ ὑπὲρ τῆς Ἐκκλησίας ἐνδιαφέρον τοῦ Ἁγίου φθάνει καὶ μέχρι τοῦ γυναικείου μοναχισμοῦ, τοῦ ὁποίου ἐξαίρει τὴν ἀξία καὶ σημασία γιὰ τὴν ζωὴ τῆς Ἐκκλησίας. Εἶναι πολὺ σημαντικὴ ἡ ὑποσημείωσή του στὴν ἑρμηνεία τῆς Α´ πρὸς Κορινθίους ἐπιστολῆς, ὅπου μεταξὺ ἄλλων ἀναφέρει: «Πόσον δὲ καλὸν καὶ ψυχωφελὲς ἔργον εἶναι νὰ κτίζονται εἰς κάθε τόπον μοναστήρια καλογραιῶν παρὰ τῶν χριστιανῶν, ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ παραστήσω διὰ λόγου. Ὅσοι γὰρ χριστιανοὶ κτίζουν μοναστήρια καλογραιῶν εἰς τὸν τόπον τους, αὐτοὶ ἀληθῶς κτίζουν ἕνα λιμένα, διὰ μέσου του ὁποίου ἐλευθερώνουν τὰς ψυχὰς ἀπὸ τὴν φουρτούνα τοῦ κόσμου».

Καὶ στὴν συνέχεια συνιστᾶ ὁ ἅγιος Νικόδημος στοὺς Χριστιανοὺς νὰ φροντίζουν γιὰ τὴν ἐξοικονόμηση τῶν χρειωδῶν τῶν γυναικείων μοναστηριῶν, προσθέτων ὅτι αὐτοὶ «κάμνουν μίαν ἔλεημοσυνην, ὅπου ὑπερβαίνει ὅλες τὶς ἐλεημοσύνες, ὅπου ἤθελε κάμη τινὰς εἰς ἄλλα πρόσωπα πτωχῶν καὶ ἀσθενῶν».

Ὁ ἅγιος Νικόδημος μὲ τὸ συγγραφικό του ἔργο καὶ ἰδιαιτέρως μὲ τὴν ἁγιότητα τοῦ βίου του ἔγινε ἕνας οἰκουμενικὸς διδάσκαλος τῆς Ἐκκλησίας.

Ἂν καί, ὅπως φαίνεται ἀπὸ τὰ συγγράμματά του, εἶχε πλουσιότερα ἡσυχαστικὴ πείρα ἀπὸ ὅτι κοινοβιακή, ἐν τούτοις ἔγινε ὁ χειραγωγὸς πολλῶν νέων παλαιότερα καὶ σήμερα πρὸς τὸν κοινοβιακὸ μοναχισμὸ ἐν Ἁγίῳ Ὄρει καὶ ἐκτὸς αὐτοῦ.

Τὸ σημαντικὸ εἶναι ὅτι ἡ ὑπὸ εὐρείαν ἔννοια ἡσυχαστική του διδασκαλία, ἡ ἀποβλέπουσα στὴν νηπτικὴ ἐν καρδίᾳ ἐργασία τῶν μοναχῶν, βοήθησε νὰ γίνῃ κατανοητό, ὅτι καὶ ἡ ἄσκησις στὰ μοναχικὰ κοινόβια δέον νὰ εἶναι κατ᾿ οὐσία ἡσυχαστική, ὁδηγοῦσα τοὺς θεοφιλῶς ἀγωνιζόμενους μοναχοὺς στὴν τελεία ἕνωση μὲ τὸν Θεὸ διὰ τῆς τελείας ὑπακοῆς, τῆς κατὰ τὸ δυνατὸν ἀδιάλειπτου προσευχῆς καὶ λατρείας τοῦ Θεοῦ, τῆς θυσιαστικῆς φιλαδελφίας καὶ ἀνυπόκριτου ἀγάπης.

Παρακαλοῦμε τὸν ὅσιο Πατέρα ἡμῶν Νικόδημο τὸν Ἁγιορείτη νὰ πρεσβεύει γιὰ τοὺς ἀγωνιζόμενους σήμερα μοναχοὺς καὶ μοναχές, γιὰ τὴν εὐστάθεια τῶν ἁγίων τοῦ Θεοῦ Ὀρθοδόξων Ἐκκλησιῶν καὶ γιὰ τὴν Ὀρθόδοξο Πίστη μας, πού, ὅπως καὶ στὴν ἐποχή του, ἔτσι καὶ σήμερα εἶναι φῶς τοῦ κόσμου καὶ ἡ μόνη ἐλπίδα του.

ΑΚΤΙΝΕΣ