«Μπαμπά, γιατί δεν βλέπω το Χριστό ;»

Εισαγωγικά.

Δημοσιεύουμε την  θαυμάσια ομιλία του π.Γεωργίου Γανωτή,που εκφωνήθηκε στον Βόλο το Σάββατο 29 Σεπτεμβρίου σε Συνέδριο Ορθοδόξων ψυχοθεραπευτών με θέμα «Ψυχοθεραπεία και Ποιμαντική: Αποκαλύψεις της ύπαρξης» και μας στάλθηκε με e-mail.

————————————-

 

Σεβασμιώτατε , αγαπητοί πατέρες ,οργανωτική επιτροπή  της “orthopsy 2012”, ελλογιμώτατοι καθηγητές  και εκπαιδευτικοί  χαίρετε!

Είναι αλήθεια ότι εμείς ‘‘οι μεγάλοι’’, είτε ως γονείς ,θείοι ή νονοί, είτε ως ιερείς ή κατηχητές της ενορίας μας, είτε ως δάσκαλοι έχουμε βρεθεί αμήχανοι να απαντήσουμε σε κάποια ερώτηση

«Μπαμπά,  γιατί δεν βλέπω το Χριστό ;»

ενός ‘‘ μικρού ’’ του νηπιαγωγείου ή του δημοτικού που έχει σχέση με το Θεό ,τη ζωή ,την αγάπη,  το θάνατο την ύπαρξη ή την ανυπαρξία.

Και  αυτή η αμηχανία δεν είναι μόνο δικό μας κατόρθωμα. Είναι αλήθεια ότι ο υπαρξιακός προβληματισμός είναι ένα αδικημένο και παραμελημένο θέμα η παραμέληση του οποίου αντανακλά την λανθασμένη αντίληψη που έχουμε για την σωστή διαπαιδαγώγηση των παιδιών μας .Όμως και το παιδικό εμπόριο που κερδίζει δισεκατομμύρια ευρώ από την μετάλλαξη  παιδιών και εφήβων  σε καταναλωτικούς,  μονίμως ανικανοποίητους πελάτες έχει καταφέρει ( με τη δική μας ανοχή στη χρήση της τηλεόρασης  ) να απωθήσει από την παιδική ψυχή την ενασχόληση με τον θησαυρό της υπαρξιακής αναζήτησης.

Όσοι λοιπόν είχαμε την τύχη να βρεθούμε σε μια τέτοια αμηχανία  , στην προσπάθειά μας να πάρουμε θέση  κάναμε το πρώτο μας λάθος να απαντήσουμε ως μεγάλοι, με το μυαλό και τις γνώσεις μας ,νομίζοντας ότι έτσι θα καλύψουμε την απορία και θα γίνουμε πειστικοί. Όμως γρήγορα έρχεται η δεύτερη ερώτηση , η τρίτη και σύντομα καταλαβαίνουμε ότι ο μικρός μας φίλος δεν έμεινε ιδιαίτερα ικανοποιημένος.

Δεν έχουμε καταλάβει πως δεν πείθουμε γιατί η απόσταση που έχουμε πάρει από την παιδική μας ηλικία είναι τόση όση και η απόσταση που μας χωρίζει απ’ την κατανόηση του Θεού και του μυστηρίου της ύπαρξης. Ένας μικρούλης όσο αδύναμος κι αν φαίνεται έχει ένα μεγάλο πλεονέκτημα. Είναι πολύ πιο κοντά στο σημείο μηδέν της ύπαρξής του δηλαδή πολύ κοντά στο Δημιουργό και Πατέρα όλων μας

Στο σημείο αυτό θα ήθελα να σας ρωτήσω αν είχατε ποτέ την απορία ποια ήταν η πρώτη ερώτηση του Χριστού στην παιδική του ηλικία και τι απάντηση Του δόθηκε……..

……..Όταν ο παις Ιησούς δωδεκαετής βρέθηκε με τη μητέρα του και τον Ιωσήφ προσκυνητής στον ναό του Σολομώντος και συμπληρώθηκαν οι μέρες της εορτής , ο παις Ιησούς παρέμεινε στο ναό και «ξέχασε» να ακολουθήσει τους γονείς του στη Ναζαρέτ. Τρεις μέρες έψαχναν να τον βρουν και τέλος όταν τον βρήκαν στο ναό να συζητά με τους ιερείς και του παραπονέθηκαν για την ταλαιπωρία , πήραν την αναπάντεχη απάντηση που τη διετύπωσε ο Ιησούς ως ερώτηση: – Δεν ξέρατε ότι πρέπει να είμαι στο σπίτι του πατέρα μου;

        Ο Ιησούς θεώρησε την απάντηση αυτονόητη, οι γονείς όμως έμειναν έκθαμβοι και σκεπτικοί. Απάντηση δεν πήρε  Κι όμως ο Ιησούς σ’ αυτήν την ηλικία θεώρησε το πράγμα αυτονόητο και το είπε χωρίς καμμιά έκσταση. Φαίνεται ότι αυτή η συνείδηση κυοφορούνταν από πολύ νωρίτερα στην αγία καρδούλα του.

Όλα τα παιδιά κάνουν τέτοιες αυτονόητες ερωτήσεις με ψυχραιμία και αφοπλιστική ηρεμία  που πραγματικά «στριμώχνουν» εμάς τους μεγάλους και συχνά μας  αναστατώνουν. Και ξέρετε γιατί μας αναστατώνουν; Γιατί εμείς οι μεγάλοι αυτές τις ίδιες ερωτήσεις ενώ είναι και δικές μας δεν τολμούμε να τις κάνουμε στον εαυτό μας και τις απωθούμε για να μπορούμε με λιγότερες ενοχές και με αφασία συνειδήσεως να κρατήσουμε πεισματικά την απόσταση «ασφαλείας» που μας χωρίζει από την αγάπη του Θεού.

       Η ευθύτητα , η ειλικρίνεια και η ηρεμία με την οποία διατυπώνονται οι απορίες των παιδιών δείχνουν ότι αυτές δεν οφείλονται σε παιδική ανωριμότητα, αλλά στην σύγκρουση που γίνεται μέσα τους ανάμεσα στον κόσμο, που αντικρύζουν, και σ’ έναν άλλο κόσμο που θεωρούν αυτονόητον, τον κόσμο από τον οποίον προέρχονται.

  Αυτή η επισήμανση αγαπητοί μου είναι πολύ σημαντική και θα δούμε πως θα γυρνάμε συχνά σ’ αυτήν!

Έτσι ,  ρωτάνε τα παιδιά :     α)      ΓΙΑ ΤΟΝ ΘΕΟ

Παύλος  ( 5 χρονών ) Μπαμπά, γιατί δεν βλέπω τον Χριστό;

–         Γιατί θέλει περισσότερο να τον αγαπάμε με την καρδιά μας

–         Και πότε θα τον δω; ……Θέλω να τον βλέπω!

–         ……………………!!!

Απ’ αυτόν τον διάλογο ανακαλύπτουμε πολλά για την παιδική  αναζήτηση του Θεού.

  • Ρωτάει  για τον Χριστό και όχι για τον Θεό. Θέλει ο Θεός να έχει όνομα . Άλλωστε τον Χριστό τον έχει δει σε εικόνες , στην αγκαλιά της Παναγίας , σε αγιογραφίες , του είναι γνώριμο πρόσωπο αλλά αυτό δεν του φτάνει , θέλει να τον χαρεί με όλες του τις αισθήσεις!
  • Δεν αμφισβητεί την ύπαρξή Του . Αντιθέτως την θεωρεί δεδομένη.
  • Το ότι δεν βλέπει τον Χριστό επειδή έχει ταπεινή καρδούλα το θεωρεί δική του αδυναμία.
  • Δεν πείθεται από την δογματική και συναισθηματική απάντηση ( παρ’ όλο που θεωρείται καλή απάντηση)
  • Πιστεύει ότι κάποια στιγμή θα τον δει, το πείσμα του αυτό φανερώνει μεγάλη αγάπη για τον Χριστό και ανυπομονησία για την χαρά της δευτέρας παρουσίας ( ζει τον Παράδεισο! )
  • Θέλει να ζει μαζί του , να Τον βλέπει συνέχεια.
  •  Δεν φοβάται να Τον δει γιατί είναι αθώο χωρίς ενοχές και η καρδούλα του είναι πεντακάθαρη.

 

 

β) ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΑΓΓΕΛΟΥΣ

Πολλές φορές μας εκπλήσσει η ιδέα που ήδη έχει σχηματιστεί στα μικρά παιδιά:

 

Γιώργος (4 χρονών)

–         Μπαμπά, ποιο είναι το αγαπημένο φαΐ των αγγέλων;

–         Μα οι άγγελοι παιδί μου δεν τρώνε.

–         Τι λες μπαμπά! Εγώ μια μέρα θα πάρω μια σκάλα , θα ανέβω στον ουρανό και θα τρυπήσω τα σύννεφα να πέσουν τα φαγητά των αγγέλων να τα φάω!

 

  • Η ύπαρξη των αγγέλων είναι δεδομένη.
  • Εδώ βλέπουμε την ομοιότητα  που αισθάνεται πως έχει το παιδί με τους αγγέλους
  • Τα παιδιά πολλές φορές είναι τόσο σίγουρα που μας  διαψεύδουν αμέσως καθώς η δική μας αλήθεια δεν τα εξυπηρετεί στην ταύτισή τους με αυτό που αγαπάνε και θαυμάζουν κι εδώ αυτό είναι οι άγγελοι
  • Το παιδί γνωρίζει ότι ο άγγελος είναι πολύ χαρούμενος . Με τι άραγε; Μα μ’ αυτό που και το παιδί χαίρεται!( στη συγκεκριμένη περίπτωση ,το καλό φαΐ)

γ)   ΓΙΑ ΤΗ ΓΕΝΝΗΣΗ

 

μαθήτρια  6 χρονών

 21ου δημ. Σχολ      –     Μαμά, πώς γεννιούνται τα παιδιά;

–         Αγαπιέται ο μπαμπάς με τη μαμά, παντρεύονται και…

–         Κι ύστερα;

–         Ύστερα ,ξεκινά μια ζωούλα στη κοιλιά της μανούλας

–         Πού; Εκεί  που πάνε τα φαγητά;

–         Ναι……

–         Και από πού βγαίνει το μωρό;

–         Από κει που ……να, εδώ από κάτω!

–         Πού; Από κει που κάνουμε τα τσίσα;

–         Ναι…

–          Κι εσύ έτσι με γέννησες μαμά;

 

  • Σ’ αυτήν την ηλικία δεν ενδιαφέρει τα παιδιά τόσο ο τρόπος της σύλληψης όσο το ίδιο το γεγονός της γέννησης . Την καινούρια ζωή την θεωρούν άλλοτε ως δεδομένη εξαιτίας της αγάπης των γονέων και άλλοτε φυσικό αποτέλεσμα του γάμου ( πολλές φορές αρνούνται να δεχτούν ότι μια γυναίκα που δεν έχει παντρευτεί μπορεί να γεννήσει! )
  • Τα παιδιά δυσκολεύονται να δεχτούν ως περιοχή όπου συντελείται αυτό το εκπληκτικό γεγονός την περιοχή των περιττωμάτων και της φυσικής συστολής Ακόμα κι αν δώσει η μητέρα μια ρεαλιστική απάντηση, με κάθε αθωότητα, το παιδί δεν ικανοποιείται, δεν συμβιβάζεται. Κανένα παιδί δεν μπορεί να φανταστεί τη μανούλα του στη σεξουαλική διαδικασία της σύλληψης. Φαίνεται πως ,ακόμα και να μην το ξέρουν, τα παιδιά έχουν σαν πρότυπο της μητρότητος την Παρθένα Παναγία μητέρα του Χριστού.
  • Δίνουν πολύ μεγάλη σημασία στο θαύμα της ύπαρξης της ζωής και ιδιαιτέρως της δικής τους γι’ αυτό πιστεύουν πως η δική τους γέννηση πρέπει να ήταν πιο σπουδαία , πιο ιερή !

δ)   ΓΙΑ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ

 

Μιχάλης ( πρώτη δημοτικού) Πώς  πέθανε η Παναγία παππού;

                         – Να, πέρασαν τα χρόνια  ήρθε η ηλικία της και ….πέθανε

-Γριά η Παναγία παππού; Πού την είδες την Παναγία γριά;

– Εσύ πώς λες ότι πέθανε;

– Εγώ λέω πως η Παναγία πέθανε από τον πόνο της , όταν είδε τον γυιό της σταυρωμένο!

 

 

Παύλος:   5 χρονών:   –     Πού πάμε όταν πεθάνουμε;

–         Στον ουρανό κοντά στον Θεό.

–         Εσύ πού θα πας;

–         Κι εγώ…..

–         Εσύ, κι εσύ, κι εσύ( δείχνει κι άλλους παρευρισκομένους ) άμα πεθάνετε θα πάτε στον ουρανό;

–         Εσύ πού θα πας ;

–         Εγώ δε θα πάω , δε θα πεθάνω!!!

  • Τα παιδιά συνταιριάζουν την αρχέτυπη εικόνα της μάνας τους με την Θεοτόκο και έτσι  δεν μπορούν να φανταστούν την Παναγία γερόντισσα, γριά.. Μέσα στην καρδούλα τους η εικόνα της Παναγίας σκορπά μια ομορφιά και μια γαλήνη που τα παιδιά την θεωρούν αλώβητη από τον χρόνο. Μόνο ο μεγάλος πόνος , δηλαδή το κακό , η αδικία , ο διάβολος , θα μπορούσε να είναι η αιτία του θανάτου!
  • Η ζωή είναι δεδομένο ότι συνεχίζεται μετά τον θάνατο. Άρα το ερώτημα είναι ποιος είναι ο καινούριος τόπος της ύπαρξης ( μέσα στις καρδιές των παιδιών η Ανάσταση είναι αληθινή γιατί αυτή νικά την στεναχώρια του Θανάτου  και συνεχίζει την χαρά της Ζωής)
  • Ο θάνατος των μεγάλων ανθρώπων μπορεί να είναι κατανοητός και αποδεκτός , ποτέ όμως ο δικός τους θάνατος , ή ο θάνατος ενώ παιδιού ο οποίος φαίνεται να μην δικαιολογείται στις συνειδήσεις τους ακόμα κι αν πάρουν τη δογματική απάντηση γενικά για το θάνατο. ( Συντέκνισσα Παπαδιαμάντη – Γιατί, παπά, πεθαίνουν τα μικρά παιδάκια; ). Τα παιδιά ζούνε ήδη την χαρά του Παραδείσου όπου δεν χωρά ο θάνατος!

ε) Στις μεγαλύτερες τάξεις του Δημοτικού Σχολείου οι υπαρξιακές ερωτήσεις των παιδιών έχουν πιο πολύ σχέση με την αδικία , τον πόλεμο, τους χωρισμούς των γονέων

–         Γιατί γίνονται πόλεμοι;

–         Γιατί ο Θεός αφήνει τους κακούς να σκοτώνουν παιδιά στον πόλεμο;

–         Γιατί δε σκοτώνει τους κακούς αφού είναι κακοί;

 ( ερώτηση μαθήτριας Στ΄21ου Δημ.Σχ.):

–         Γιατί αφού ο Θεός τα ξέρει όλα έπλασε τον άνθρωπο ενώ ήξερε ότι δεν θα τον υπακούσει και θα τιμωρηθεί;

–         Γιατί ο Θεός δίνει παιδιά σ’ αυτούς που δεν αγαπιούνται και όλο μαλώνουν  και σ’ άλλους που αγαπιούνται δε δίνει;

–         Γιατί δεν έρχεται ο μπαμπάς στο σπίτι;

 

 

  • Αυτό που χαρακτηρίζει όλες αυτές τις ερωτήσεις παιδιών μεγαλύτερων τάξεων του δημ. Σχολείου είναι η αρχή της αμφισβήτησης της δικαιοσύνης του Θεού. Γίνονται αυστηρά με τον Θεό και την ανoχή  Του στο κακό. Κι επίσης του προσθέτουν καθαρά ανθρώπινες αδυναμίες .( Ενας μαθητής στο κατηχητικό του Αγίου Αντρέα οδ. Λευκωσίας όταν ερωτήθηκε γιατί ο Θεός μπέρδεψε με πολλές γλώσσες τους ανθρώπους στον Πύργο της Βαβέλ  απάντησε : Γιατί φοβήθηκε τους ανθρώπους ! )
  • Η πιο δραματική ίσως απορία των παιδιών είναι γιατί χωρίζουν οι γονείς τους. Δεν μπορούν τα παιδιά να φανταστούν την αγάπη να πεθαίνει και διαμαρτύρονται δικαίως. Δεν μπορούν να αγαπήσουν μόνο τον ένα από τους δύο γονείς ακόμα κι αν ο δεύτερος τα παραμελεί ή και τα κακοποιεί κι αυτό γιατί βλέπουν και τους δυο σαν έναν όπως ακριβώς τους ένωσε  ο θεός μέσα στην εκκλησία.

(Εδώ βέβαια θέλω να επισημάνω πως η παραμέληση είναι χειρότερη από την κακοποίηση. Οι μαθητές στο σχολείο που τρώνε ξύλο από τους γονείς τους είναι πιο ευτυχισμένοι από τα παιδιά που δεν βλέπουν τους γονείς τους.)

 

         Γι’ αυτά τα ερωτήματα Δεν θα μπω στον πειρασμό της σωστής απάντησης καθώς πρώτον δεν υπάρχει μία μόνο απάντηση για όλα τα παιδιά. Δεύτερον , έχει πολύ μεγάλη αξία να κατανοήσουμε με πολύ σεβασμό και αγάπη το βάθος , την αλήθεια την ιερότητα αυτών των ερωτήσεων  και τρίτον και πιο σημαντικό γιατί εδώ πρέπει να σταθούμε λιγάκι στη δυναμική του αναπάντητος ερωτήματος. Θα μπούμε καλύτερα στο νόημα με ένα ανέκδοτο που κρύβει μια μεγάλη αλήθεια:

–         Μπαμπα , γιατί συμβαίνει αυτό…..;

–         Δεν ξέρω παιδί μου!

–         Μπαμπά , γιατί συμβαίνει το άλλο……;

–         Δεν ξέρω παιδί μου!

–         ( Η μητέρα ) Άσε παιδί μου τον πατέρα σου, τον ζάλισες!

–         (  Ο πατέρας )  Άσε βρε γυναίκα το παιδί να ρωτήσει. Αν δεν ρωτήσει πώς θα μάθει;

Βέβαια μπορεί εδώ κάποιος να κοροϊδέψει αυτόν τον πατέρα. Όμως ο πατέρας αυτός πρώτον ακούει το παιδί του ( πολύ σπουδαίο πράγμα να ακούς , να ασχολείσαι με το παιδί σου ) και δεύτερον του μαθαίνει ότι υπάρχουν και αναπάντητα ερωτήματα.

Αλήθεια, γιατί δεν μπορούμε να απαντήσουμε σε δύσκολες ερωτήσεις όπως αυτές που διατυπώνουν τα παιδιά που « κρίνουν » τον Θεό;

Μήπως γιατί είμαστε ένοχοι εμείς που καλούμαστε να απαντήσουμε; Άραγε υπάρχει ένα κακό στον κόσμο που να μην φταίμε όλοι μας;

Ένα κοριτσάκι άκουσε έναν τρελό στο δρόμο που έβριζε ασταμάτητα. Σοκαρισμένο γυρνάει στον παππού του που το κράταγε από το χεράκι και τον ρωτά:

–         Ώστε λέτε και σεις τέτοια;

–         …….!

Το κοριτσάκι δεν βλέπει και δεν ακούει έναν ‘‘ τρελό ’’αλλά έναν άνθρωπο κι αυτό το κάνει γιατί ξέρει ν’ αγαπά και όχι να κατακρίνει, να βάζει ταμπέλες και να απομονώνει. Θεωρεί τον μεγάλο άνθρωπο πολύ σπουδαίο, τον θαυμάζει και τον εξυψώνει. Δεν θέλει να τον βλέπει να αμαρτάνει.

Ο παππούς της δεν της απάντησε και πολύ καλά έκανε. Άφησε τη μικρή να βγάλει μόνη της τα συμπεράσματά της . Πολλοί από μας σε τέτοιες περιπτώσεις απαντούν :

– Μη δίνεις σημασία. Είναι τρελός ! ( Καλύτερα να μην απαντήσεις παρά να το πεις αυτό)

 

Αγαπητοί μου πιστεύω πράγματι πως δεν ωφελεί να απαντήσουμε σε όλα γιατί μόνο έτσι το παιδί θα αναζητήσει τον Θεό! Ας μεγαλώσει ξέροντας ότι θα έχει και αναπάντητα ερωτήματα και θα μάθει να προσεύχεται κυρίως γι’ αυτά που δεν έχουν λογική. Γι’ αυτά που εμείς οι μεγάλοι δεν μπορέσαμε είτε με τα λόγια είτε με τα έργα μας να το βοηθήσουμε.

Το πιο σπουδαίο κι αυτό που πάντα μας μένει στο νου είναι η ερώτηση που τολμά να κάνει αυτός ο μικρός άνθρωπος. Ερωτήσεις που αν είχαμε λίγο θάρρος και πίστη θα τις τολμούσαμε κι εμείς . Έχουμε όμως πολύ δρόμο μπροστά μας , εμείς οι αποδέκτες αυτών των ερωτήσεων για να μοιάσουμε λιγάκι στους μικρούς αυτούς ήρωες της Αληθινής Ζωής , τα παιδιά.

Ο  δρόμος αυτός περνάει αδιαμφισβήτητα μπροστά από την ανάληψη των ευθυνών μας να ξανακαλέσουμε αυτόν τον απωθημένο υπαρξιακό προβληματισμό και να τον κάνουμε όπως σήμερα σ’ αυτό το συνέδριο τόσο θέμα σοβαρής   μελέτης  και διδασκαλίας -γιατί όχι και στα πανεπιστήμιά μας που στερούνται δυστυχώς τέτοιων θεμάτων-όσο και προσωπικής μας ενασχόλησης καθώς η σωτηρία μας όπως μας είπε καθαρά ο Χριστός μας έχει ως προϋπόθεση πρώτον να μην εμποδίζουμε τα παιδιά να Τον πλησιάζουν  και δεύτερον να μοιάσουμε σ’ αυτά τα παιδιά !

Σας ευχαριστώ πολύ ,

 

Πατήρ Γεώργιος Γανωτής

Εφημέριος στο Ιερό Παρεκκλήσιο της Οσίας Ξένης κάτω Πατησίων

Δάσκαλος στο 21ο δημοτικό σχολείο Αθηνών

Advertisements

Εμπειρίες του Αγίου Νήφωνος,επισκόπου Κωνσταντιανής από την Θεία Λειτουργία.»

«Ο ΑΓΙΟΣ Νήφων, επίσκοπος Κωνσταντιανής (4ος αι.) αξιώθηκε νά δει πολλά θεϊκά οράματα με τα φωτισμένα από το Άγιο Πνεύμα μάτια της ψυχής του.
Κάποτε, σε Μια θεία λειτουργία, μόλις ο λειτουργός εκφώνησε: «Ευλογημένη ή βασιλεία… », ο άγιος
είδε φωτιά νά κατεβαίνει από τον ουρανό και νά καλύπτει το άγιο θυσιαστήριο και τον ιερέα, χωρίς εκείνος νά καταλάβει τίποτα.
Αργότερα, όταν άρχισε νά ψάλετε ο τρισάγιος ύμνος από το λαό, τέσσερις άγγελοι κατέβηκαν κι έψαλλαν μαζί τους. Στον ‘Απόστολο, φανερώθηκε ο μακάριος Παύλοςνά καθοδηγεί τον αναγνώστη.
Στο «Αλληλούια», μετά τον’ Απόστολο, οι φωνές του λαού ανέβαιναν ενωμένες στον ουρανό σαν ένα πύρινο σφιχτοπλεγμένο σχοινί.
Και στό Ευαγγέλιο, κάθε λέξη έβγαινε σαν φλόγα από το στόμα του ιερέα και υψωνόταν στα επουράνια.
Λίγο πριν από την είσοδο των τιμίων Δώρων, βλέπει ξαφνικά ο όσιος ν’ ανοίγει ο ουρανός και νά ξεχύνεται
Μια άρρητη και υπερκόσμια ευωδία. «Άγγελοι κατέβαιναν από ψηλά, ψάλλοντας ύμνους και δοξολογίες στον ‘Αμνό, το Χριστό και Υιό του Θεού και νά!
Παρουσιάστηκε τότε ένα κατακάθαρο και τρισχαριτωμένο Βρέφος!
Το κρατούσαν ατά χέρια τους άγγελοι, πού το έφεραν και το απέθεσαν στο άγιο δισκάριο, όπου βρίσκονταν τα τίμια Δώρα. Γύρω Του μαζεύτηκαν πλήθος ολόλαμπροι και λευκοφόροι νέοι, πού ατένιζαν με θαυμασμό και δέος τη θεϊκή Του ομορφιά.
Ήρθε ή στιγμή της μεγάλης εισόδου.
Ο λειτουργός πλησίασε για νά πάρει στα χέρια του το άγιο δισκάριο και το άγιο ποτήριο. 
τα ύψωσε και τα έβαλε πάνω στο κεφάλι του, σηκώνοντας μαζί τους και το Βρέφος. ‘Όταν βγήκαν τα ‘Άγια, κι ενώ ο λαός έψαλλε κατανυκτικά, είδε ο όσιος αγγέλους νά φτερουγίζουν κυκλικά πάνω απ’ το λειτουργό.

Δύο Χερουβείμ και Δύο Σεραφείμ προχωρούσαν μπροστά του και πλήθος άλλων αγγέλων τον συνόδευαν, ψάλλοντας με αγαλλίαση άρρητους ύμνους.
Όταν ο ιερέας έφτασε στην άγία τράπεζα κι ακούμπησε τα τίμια Δώρα, οι άγγελοι τη σκέπασαν με τις φτερούγες τους. τα Δύο Χερουβείμ στάθηκαν στα δεξιά του λειτουργού και τα Δύο Σεραφείμ στ’ αριστερά του, χωρίς όμως εκείνος νά τα βλέπει.
Η θεία μυσταγωγία συνεχίστηκε.
Είπαν το «Πιστεύω» κι έφτασαν στον καθαγιασμό των τιμίων Δώρων.
Ο λειτουργός τα ευλόγησε και είπε το «…μεταβαλών τω Πνευματι σου τω Άγίω. Αμήν’ Αμήν’ Αμήν». Τότε βλέπει πάλι ο δίκαιος έναν άγγελο νά παίρνει μαχαίρι και νά σφάζει το Βρέφος. το αίμα Του το έχυσε στο άγιο ποτήριο, ενώ το σώμα Του το τεμάχισε και το τοποθέτησε στο δισκάριο.
Ύστερα αποτραβήχτηκε πάλι στη θέση του και στάθηκε σεμνά κι ευλαβικά.
‘Όταν ο λειτουργός ύψωσε τον άγιο» Άρτο εκφωνώντας «τα αγια τοις άγίοις», ενώ ο λαός έψαλλε«ΕΙς άγιος, εις Κύριος…», κάποιος από το εκκλησίασμα στράφηκε στον άγιο και τον ρώτησε σιγανά: Γιατί, πάτερ, ο ιερέας λέει «τα αγια τοις άγίοις»; -για μας όλους το λέει, παιδί μου. και σημαίνει: στα άγια μέλη του Χριστού νά προσέλθει όποιος είναι άγιος!
και τι είναι αγιοσύνη, πάτερ; ξαναρώτησε ο άλλος, πού ήταν απλοϊκός.
Νά… Αν είσαι ακόλαστος, μην τολμήσεις νά γίνεις μέτοχος σε τόσο μεγάλο μυστήριο. » Αν έχεις έχθρα με κάποιον, μην πλησιάσεις.» Αν περιγελάς η ορίζεις η κατακρίνεις το συνάνθρωπό σου, στάσου μακριά από τη θεία Κοινωνία. Πρώτα εξέτασε τον εαυτό σου, κι αν είσαι ενάρετος πλησίασε.» Αν όμως δεν είσαι, φύγε …;.
Στο μεταξύ ο λειτουργός εκφώνησε: «Μετα φόβου Θεού, πίστεως και αγάπης προσέλθετε».
Ό άγιος παρατηρούσε τώρα όσους κοινωνούσαν. «Άλλων τα πρόσωπα μαύριζαν, μόλις έπαιρναν τα θεία Μυστήρια, ενώ άλλων έλαμπαν σαν τον ήλιο.
Οι άγγελοι στέκονταν εκεί κοντά και παρακολουθούσαν με σεβασμό τη μετάληψη. ‘Όταν κοινωνούσε κάποιος ευσεβής, του έβαζαν στο κεφάλι ένα στεφάνι. Όταν, αντίθετα, πλησίαζε κάποιος αμαρτωλός, γύριζαν αλλού το πρόσωπό τους με φανερή αποστροφή.
Τότε τα άχραντα Μυστήρια σαν νά εξαφανίζονταν από την αγία λαβίδα, έτσι πού ο αμαρτωλός φαινόταν νά μην παίρνει μέσα του το Σώμα και το Αίμα του Χριστού. Κι έφευγε κατάμαυρος σαν αράπης, με την αποδοκιμασία του Κυρίου διάχυτη στην όψη του. Όταν τελείωσε ή λειτουργία και ο ιερέας έκανε την κατάλυση, παρουσιάστηκε και πάλι το Βρέφος σώο πάνω στα χέρια των άγίων αγγέλων! 
Ξαφνικά ή στέγη του ναού σαν νά σχίστηκε στα δύο. ‘Από κεί οι άγγελοι ανέβασαν το Παιδί στους ουρανούς με ύμνους και δοξολογίες, όπως το είχαν κατεβάσει, ενώ μία υπέροχη ευωδία ξεχύθηκε και πάλι ολόγυρα.»
Πηγή: misha.pblogs.gr

Πραγματικές και διδακτικές ιστορίες για την συγχώρεση των εχθρών.

Μια παλαιά ιστορία λέγει τα εξής.

Ένας πατέρας, όταν εγέρασε, διένειμε την περιουσία του στα παιδιά. Κράτησε ένα πολύτιμο δαχτυλίδι με ένα τεράστιο διαμάντι.

– Αυτό, τους είπε, θα το δώσω σ’ εκείνον που έχει κάμει την πιο καλή πράξη.

Έμενα, του είπε ο ένας, μου είχε εμπιστευθή ένας φίλος μου ένα τεράστιο χρηματικό ποσό. Χωρίς κανένα χαρτί. Χωρίς καμμιά απόδειξη. Μπορούσα να τον γελάσω. Και να τα κρατήσω όλα! Μα του τα επέστρεψα όλα! Δεν είναι σπουδαία πράξη αυτό;

– Καλή είναι η πράξη σου, παιδί μου. Αλλά αλλοίμονο αν δεν το έκανες αυτό. Δεν θα ήσουν έντιμος άνθρωπος. Θα ήσουν απατεώνας και καταχραστής. Αν ενεργούσες αλλιώς, θα έπρεπε να εντρέπεσαι σε όλη σου την ζωή.

Εγώ, είπε ο δεύτερος, είδα μια φορά ένα παιδάκι, πού είχε πέσει στην θάλασσα και από στιγμή σε στιγμή θα πνιγόταν. Εβούτηξα στη θάλασσα με τα ρούχα. Και το έσωσα! Δεν είναι σπουδαία η πράξη αυτή;

Έκαμες, παιδί μου, απλώς το χρέος σου. Τίποτε περισσότερο! Αλλοίμονο να άφηνες το μικρό παιδί να πνιγεί! Αυτό δεν το κάνουν ούτε οι άνθρωποι του υποκόσμου!

Εγώ, είπε ο τρίτος, ευρήκα τον εχθρό μου να κοιμάται σε ένα απόκρημνο βράχο. Είχε στον ύπνο του γυρίσει λίγο. Και ήταν έτοιμος να πέσει κάτω και να σκοτωθή. Τον ξύπνησα και τον τράβηξα μακριά από τον βράχο. Και σώθηκε.

Γεμάτος χαρά και με όψη που έλαμπε, είπε ο γέρος πατέρας:

– Μπράβο, παιδί μου! Αυτή είναι αληθινά σπουδαία πράξη. Να κάνεις καλό στον εχθρό σου. Και να τον σώζεις, από κακό που θα πάθαινε, χωρίς να του φταις εσύ.

Συ, αδελφέ μου, τι καλές πράξεις έχεις κάμει; Αξίζουν τίποτε στα μάτια του Θεού;

(ΛΥΧΝΙΑ ΝΙΚΟΠΟΛΕΩΣ)

Από τον βίο του Αγίου Διονυσίου του εν Ζακύνθω.

Ο άγιος Διονύσιος, ο μεγάλος ιεράρχης, που το λείψανο του σώζεται άφθαρτο στην Ζάκυνθο, τα τελευταία χρόνια της ζωής του ζούσε στο μοναστήρι της Παναγίας της Αναφωνητρίας στην Ζάκυνθο.

Η ψυχή του ευφραινόταν στην γαλήνη της ζωής στο μοναστήρι• χόρταινε και γέμιζε χαρά. Μα δεν άργησε να τον βρη μια μεγάλη θλίψη. Κάποιος εσκότωσε τον αδελφό του Κωνσταντίνο Σιγούρο! Είναι εύκολο να φαντασθή κανείς πόσο πόνεσε η ψυχή του αγίου! Οι άγιοι λυπούνται για το κάθε κακό, που γίνεται στον κόσμο. Πόσο περισσότερο, για τόσο μεγάλα εγκλήματα!

Αλλά να, μια ήμερα έρχεται στο μοναστήρι ένας ξένος έντρομος. Πέφτει στα πόδια του Αγίου και τον καθικετεύει:

– Λυπήσου με, άνθρωπε του Θεού! Κρύψε με. Ψάχνουν να με βρουν! Και αν με βρουν, θα με σφάξουν σαν αρνί! Σώσε με!…

– Γιατί, παιδί μου, Τι κακό έκαμες;

– Σκότωσα άνθρωπο! Λυπήσου με! Κρύψε με! Από στιγμή σε στιγμή φθάνουν! Με έχουν πάρει από πίσω!….

– Ποιοι, παιδί μου; Ποιοι;

– Οι Σιγούροι! Σκότωσα τον αδελφό τους!…

Τρέμει ο άγιος από τον πόνο. Δάκρυα τρέχουν στα μάπα του. Και με φωνή σβησμένη ψελλίζει:

Και τι σου έφταιξε ο καλός αυτός άνθρωπος;

Μα δεν προχωρεί. Θυμάται τον λόγο του Χριστού: Αγαπάτε τους εχθρούς σας. Συγχωρείτε και ευεργετείτε τους εχθρούς σας, αν θέλετε να είσθε τέκνα του επουρανίου Πατέρα. Και ακόμα ο άγιος Διονύσιος θυμάται πως ήταν πνευματικός πατέρας. Και αγκάλιασε το φονιά του αδελφού του. Και τον έκρυψε.

Και μετά από λίγο έφθασαν οι αδελφοί του. Με μαχαίρια και τουφέκια. Για να πάρουν εκδίκηση για το χυμένο αίμα.

Σπίθες πετάνε τα μάτια τους. Οργή και μίσος βγαίνει από το στόμα τους. Βράζει η καρδιά τους.

Και ο άγιος προσποιείται, πως συμφωνεί μαζί τους. Και κάνει πως δεν ξέρει τίποτε! Δεν είδε, τάχα, τίποτε! Και δεν άκουσε τίποτε! Θρηνούν και κλαίνε όλοι μαζί. Και μετά; Ο άγιος διώχνει με ευγένεια τα αδέλφια του από το μοναστήρι. Τους δείχνει τόπους μακρινούς, που τάχα θα μπορούσε να είναι κρυμμένος ο φονιάς. Και εκείνοι τρέχουν! Να τον βρουν!…

Όταν πια εκείνοι ήταν μακριά, ο άγιος πηγαίνει κοντά στον εχθρό του, τον φονιά του αδελφού του. Και με λόγια γεμάτα αγάπη και καλοσύνη και συγγνώμη, προσπαθεί να μαλακώσει τη σκληρή καρδιά του φονιά! Ο φονιάς πέφτει στα πόδια του. Και ζητεί συγγνώμη. Και υπόσχεται ότι θα μετανοήσει ειλικρινά. Και ο άγιος τον συγχώρεσε, και όχι μόνο αυτό. Του είπε:

– Φύγε μακριά! Σε ξένα μέρη. Να μη μπορούν πια να σε βρουν οι Σιγούροι. Και ζήσε εκεί εν μετάνοια. Για να σε ελεήσει ο Θεός.

Μα δεν περιορίστηκε σ’ αυτό ο άγιος. Εφρόντισε και με δική του βάρκα να τον στείλει μακριά. Και τον συνόδευσε, μέχρι που αναχώρησε. Σαν να ήταν φίλος του. Και του έδωσε τροφές για το ταξίδι. Και χρήματα για τις πρώτες του ανάγκες στην ξενιτιά!

συγχώρηση (Μία ληθινή στορία)

Πρίν πολλά χρόνια καί μετά τήν λήξη τοῦ ἐμφυλίου σπαραγμοῦ καί τοῦ ἀδελφοκτόνου πολέμου, σέ κάποιο χωριό, ἔγινε ἕνας φόνος, γιά πολιτικούς μᾶλλον λόγους καί ἐξαιτίας τοῦ μεγάλου φανατισμοῦ, πού ἐπικρατοῦσε ἐκείνη τήν ἐποχή. Κατηγορήθηκε, λοιπόν, κάποιος χωριανός, ὁ Πέτρος Γ. καί μέ τίς μαρτυρίες πέντε συγχωριανῶν του δικάστηκε καί καταδικάστηκε σέ 30 χρόνια φυλάκιση. Ὁ κατηγορούμενος ὅμως ἰσχυρίζετο συνεχῶς ὅτι ἦτο ἀθῶος. Κλείσθηκε σέ ἀγροτικές φυλακές, ἀλλά μέρα-νύχτα διαλαλοῦσε καί μονολογοῦσε ὅτι ἦτο ἀθῶος.

Σ’ αὐτές τίς φυλακές πήγαινε μιὰ φορά τόν μήνα ἕνας εὐλαβέστατος ἱερεύς καί λειτουργοῦσε στό ἐκκλησάκι πού ὑπῆρχε καί κατόπιν ἐδέχετο γιά ἐξομολόγηση ὅσους ἐκ τῶν φυλακισμένων τό ἐπιθυμοῦσαν. Ὕστερα ἀπό 5-6 μῆνες, πῆγε καί ὁ ἐν λόγω χωριανός στόν εὐλαβῆ ἐκεῖνον ἱερέα καί ἐξομολόγο, καί ἐνώπιον τοῦ Ἁγίου Θεοῦ καί μπροστά στό πετραχήλι τοῦ Πνευματικοῦ, βεβαίωνε μέ ὅρκους ὅτι ἦταν ἀθῶος.

Ἀπό τότε πού ἐξομολογήθηκε μέσα στίς φυλακές ὁ Πέτρος Γ., ἄλλαξε τελείως διαγωγή καί ἔγινε ὁ ἄνθρωπος τῆς προσευχῆς καί τῆς μελέτης τοῦ Εὐαγγελίου, πού τοῦ δώρησε ἐκεῖνος ὁ καλός ἱερεύς. Μέσα σ’ ἕναν χρόνο ἀλλοιώθηκε τόσο πολύ, πού ὅλοι οἱ συγκρατούμενοί του καί βαρυποινίτες ἄρχισαν νά τόν σέβωνται καί νά τοῦ φέρωνται φιλικά. Καί μέ τήν Χάρι καί τόν φωτισμό τοῦ Θεοῦ γρήγορα πείσθηκε ὁ εὐλαβής ἱερεύς γιά τήν ἀθωώτητά του, ὥστε τοῦ ἐπέτρεπε νά κοινωνῆ κάθε φορὰ πού λειτουργοῦσε στίς φυλακές.

Ὁ ἱερεύς προσπάθησε κάτι νά κάμη μέσω κάποιων δικηγόρων, ἀλλά οἱ μάρτυρες ἦσαν ἀπολύτως κατηγορηματικοί, γιατί ἦσαν δῆθεν παρόντες στόν φόνο. Παρά ταῦτα ὁ Ἐξομολόγος πίστευε ὅτι ὄντως ἦτο ἀθῶος καί θύμα σκευωρίας. Ὁ Πέτρος Γ. ὄχι μόνο προσηύχετο μέ τό Ὄνομα τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ, πού τό ἔμαθε ἀπό τό βιβλίο «Οἱ περιπέτειες ἑνός προσκυνητοῦ», ἀλλά μελετοῦσε τό Εὐαγγέλιο καί κοινωνοῦσε τῶν ἀχράντων Μυστηρίων, σκορπώντας σέ ὅλους τοὺς συγκρατουμένους του πολλή καλωσύνη. Συγχωροῦσε δέ μέ ὅλη του τήν καρδιά καί τούς κατηγόρους του καί αὐτόν ἀκόμα τόν ἄγνωστο φονιά. Δέν φταῖνε, οἱ καημένοι, ἔλεγε. Φταίει τό πολιτικό καί ἰδεολογικό πάθος, φταίει καί ὁ διάβολος πού τούς σκοτεινίασε τό μυαλό κι ἔτσι κρύψανε τήν ἀλήθεια. Θεέ μου, συγχώρεσέ τους· καί ἀπό μένα νά ‘ναι συγχωρεμένοι. καί χάρισέ τους πλούτη καί ἀγαθά πολλά, ἀλλά χάρισέ τους προπαντός καί ἰδιαιτέρως φωτισμό καί ὑγεία.

Ἔτσι πέρασαν 19 χρόνια. Κατόπιν, λόγω τῆς καλῆς καί ἀρίστης διαγωγῆς καί ἐπειδή ἔκανε καί στίς τότε ἀγροτικές φυλακές, ὅπου ἐμειώνετο ἡ ποινή, ἀποφυλακίσθηκε. Ἦτο πλέον 50 ἐτῶν. Στό χωριό ὅμως δέν ἔγινε δεκτός, ἐπειδή τόν πίστευαν ὅλοι γιά φονιά καί κυρίως οἱ συγγενεῖς τοῦ φονευμένου. Ἔτσι, μετακόμισε σέ μία γειτονική πόλι καί ἔκαμε τόν ἐργάτη, τόν οἰκοδόμο καί κυρίως τόν μαραγκό, δουλειά πού τήν ἔμαθε στήν φυλακή. Ἡ ζωή του ὅμως ἐξακολουθοῦσε νά εἶναι ζωή ἑνός ἀληθινοῦ χριστιανοῦ, μέ τήν ἀκριβῆ συμμετοχή στά Μυστήρια, μέ τήν σωστή τήρηση τῶν εὐαγγελικῶν ἐντολῶν καί ἰδιαιτέρως μέ τήν προσευχή. Ἡ προσευχή ἦταν τό ὀξυγόνο τῆς ζωῆς του. Ἡ Εὐχή καί τό Εὐαγγέλιο ἦσαν γι’ αὐτόν «ἄρτος ζωῆς» καί «ὕδωρ ζῶν».

Μία κοπέλα 42 ἐτῶν, θεολόγος σέ κάποιο Γυμνάσιο τῆς περιοχῆς, πληροφορήθηκε ἀπό τόν Πνευματικό τῶν φυλακῶν, πού ἦτο καί δικός της Πνευματικός, τά πάντα γιά τόν Πέτρο Γ. καί ἰδιαιτέρως γιά τό πόσο ἦτο ἀφοσιωμένος στόν Χριστό καί στήν Ἐκκλησία Του. Πῆγε, τόν βρῆκε καί κατόπιν τόν ζήτησε ἡ ἴδια σέ γάμο!. Ἀπό τόν εὐλογημένο αὐτό γάμο προῆλθαν δυό παιδιά, ὑγιέστατα.

Ὕστερα ἀπό μερικά χρόνια, στό χωριό πού ἔγινε ὁ φόνος, κάποιος ἀρρώστησε βαρειά μέ ἀνεξήγητους φοβερούς πόνους σέ ὅλο του τό σῶμα. Ἡ ἐπιστήμη μέ τούς γιατρούς καί τίς κλινικές ἐξετάσεις, πού ἦσαν προηγμένες, στάθηκαν ἀδύνατον νά τόν βοηθήσουν!!! Οὔτε κἄν τήν αἰτία δέν μπόρεσαν νά ἐντοπίσουν!

Ἔτσι, μιὰ βραδυά στό σπίτι του, ἀφοῦ ἐπέστρεψε ἀπό τό νοσοκομεῖο, σ’ αὐτήν τήν φοβερή κατάστασι, ἄρχισε νά κραυγάζη μέσα στούς φοβερούς του πόνους ὅτι αὐτός ἦτο ὁ φονιάς καί μέ τούς 4 ψευδομάρτυρες, τούς ὁποίους ἐξηγόρασε μέ μεγάλα χρηματικά ποσά, κατηγόρησαν τόν Πέτρο Γ., ποὺ συμπτωματικά περνοῦσε ἀπό ἐκεῖνο τό σταυροδρόμι, τήν ὥρα πού ἔγινε ὁ φόνος.

Φώναξαν τόν ἀστυνόμο τοῦ τμήματος τοῦ χωριοῦ, ὑπέγραψε τήν ὁμολογία του κατονομάζοντας καί τούς 4 ψευδομάρτυρες καί συνεργούς του. Ποιά νομική διαδικασία ἀκολουθήθηκε μετά, δέν γνωρίζω. Ἡ ὁμολογία του ὅμως ἔκανε κρότο στό χωριό, προκαλώντας σύγχυσι, ταραχές καί πολλές κατάρες, οἱ ὁποῖες βάραιναν τόν φονιά.

Παρά ταῦτα, ἡ ψυχή τοῦ φονιᾶ δέν ἔφευγε. Κι αὐτός ἐξακολουθοῦσε νά τσιρίζη καί νά κραυγάζη. Ὁ Πέτρος Γ., ὅπως ἦτο ἑπόμενον, τό ἔμαθε. Δέν κίνησε ὅμως καμιά διαδικασία γιά τήν ἀποκατάστασι τῆς τιμῆς του μέ ἀναθεώρησι τῆς δίκης, μέ μηνύσεις κατά τῶν ἐνόχων καί ἄλλων ἐνδίκων νομίμων μέσων. Ἀλλά τί ἔκανε; Πῆγε στό σπίτι τοῦ φονιά!…Οἱ πάντες πάγωσαν. Οἱ περισσότεροι χωρικοί, ὅταν τόν εἶδαν νά περνάη μέσα ἀπό τό χωριό, ἀπό τήν ντροπή τους κρύφθηκαν. Πάγωσε καί ὁ φονιάς ὅταν τόν ἀντικρυσε, καί μέ γουρλωμένα τά μάτια ἀπό τήν ἔκπληξι καί τήν φρίκη, τόν ἄκουσε νά τοῦ λέη: Γιῶργο, σέ συγχωρῶ μέ ὅλη μου τήν καρδιά. Καί σ’ εὐχαριστῶ, γιατί ἤσουν ἡ αἰτία νά γνωρίσω τόν Χριστό μέ τήν Ἐκκλησία Του καί τά ἅγια Μυστήριά της. Εὔχομαι νά Τόν γνωρίσεις κι ἐσύ, μέ μετάνοια καί προσευχή! Τόν ἀγκαλίασε, τόν φίλησε καί ἔφυγε, ἐνῶ κάποια δάκρυα κρυφά ἔτρεχαν ἀπό τά μάτια του.

Ὁ θρίαμβος τῆς δικαιοσύνης τοῦ Θεοῦ ἦλθε, ὕστερα ἀπό 35 χρόνια! Ἀλλά ὑπῆρξε καί θρίαμβος τῆς ἐμπιστοσύνης, τῆς πίστεως καί τῆς ἀδιαλείπτου προσευχῆς τοῦ ἀδικημένου Πέτρου Γ. στήν Πρόνοια τοῦ Θεοῦ. Καί ταυτόχρονα στέφανος δόξης στήν ὑπομονή καί μακροθυμία, πού ἔδειξε τόσα χρόνια. Εὐλογήθηκε ἡ μετέπειτα ζωή του, ὅπως προείπαμε, μ’ ἕναν χριστιανικό γάμο καί μέ οἰκογένεια πού ἦτο «κατ’ οἶκον ἐκκλησία» καί μέ δύο τρισευλογημένα παιδιά. Καί μάλιστα, μετά τήν ὁλοκάρδια συγχώρησι πού ἔδωσε καί τήν ἀγάπη πού ἔδειξε πρός ὅλους, πολλαπλασιάσθηκε ἡ εὐλογία τοῦ Θεοῦ στό σπιτικό του. Εἶχε τήν Χάρι τοῦ Θεοῦ πάνω του, τήν εὐλογία τῆς Παναγίας, τήν προστασία τῶν Ἁγίων καί τήν συμπαράστασι τῶν Ἀγγέλων.

Ἐκοιμήθη ὁσιακῶς σέ ἡλικία 80 ἐτῶν, τό 1999. Παρών στήν κοίμησί του ἦτο καί ὁ ἐννενηντάχρονος ἱερεύς τῶν φυλακῶν, πού μοῦ διηγήθηκε αὐτό τό γεγονός, γιά νά μέ διαβεβαιώση ὅτι λίγο πρίν τό τέλος τοῦ Πέτρου Γ., Ἄγγελοι καί Ἀρχάγγελοι πλημμύρισαν τό δωμάτιό του, τούς ὁποίους ἔβλεπε ὄχι μόνο ὁ ψυχορραγῶν μέ τά μάτια του, ἀλλά καί ὁ ἐν λόγω ἱερεύς. Αὐτοί καί παρέλαβαν τήν ψυχή του, μετά τό τελευταῖο σημεῖον τοῦ σταυροῦ πού ἔκανε ὁ Πέτρος Γ., λέγοντας:

– Ἄγγελέ μου! Ἄγγελέ μου!, δέν τήν ἀξίζω αὐτή τήν τιμή. Καί τοῦτο εἰπών, ἐκοιμήθη!.

Ὁ ἄνθρωπος αὐτός, παρ’ ὅλο πού ἦταν ἔγγαμος καί ζοῦσε μέσα στόν σημερινό κόσμο, μετά ἀπό τήν τεράστια καί ἄδικη δοκιμασία καί ταλαιπωρία του στήν φυλακή, μαζί μέ βαρυποινίτες, εἶχε καρπούς τῆς Εὐχῆς, τῆς θείας Κοινωνίας καί τῆς εὐαγγελικῆς ζωῆς. Ἡ ἔγγαμη ζωή του δέν τόν ἐμπόδισε νά λέγη μέρα-νύχτα τήν Εὐχή, ὅπως τήν ἔμαθε ἀπό τό βιβλίο «Οἱ περιπέτειες ἑνός προσκυνητοῦ».

(Ἀπὸ τὸ βιβλίο, Ἡ Εὐχή μέσα στόν Κόσμο, Πρωτοπρεσβυτέρου Στεφάνου Ἀναγνωστόπουλου)

—————————————————————————————–

Η ΔΥΝΑΜΗ ΤΗΣ ΑΓΑΠΗΣ.Ένα συγκλονιστικό γεγονός που συνέβη στην Τουρκοκρατούμενη Κύπρο το 1974 .

(Αναδημοσίευση από την εφημερίδα Ηπειρωτικόν Μέλλον (Ιούλιος 1999) 

 

Ήταν το καλοκαίρι του 1974.

Τα τουρκικά στρατεύματα εισβάλλουν στην Κύπρο. Και σκορπούν το θάνατο. Στην Μόρφου συμβαίνει ένα συνταρακτικό γεγονός. Τούρκοι στρατιώτες συλλαμβάνουν 15 χριστιανούς. Τους φέρνουν στην αυλή του σπιτιού ενός Ελληνοκυπρίου δασκάλου. Και τους καταδικάζουν σε θάνατο. Ετοιμάζουν τα όπλα. Και στρέφουν τους αιχμαλώτους (άνδρες, γυναίκες, μικρά παιδιά) στον τοίχο. Θρήνος, κλαυθμός, οδυρμός. Τραγικές στιγμές για τους μελλοθανάτους. Περιμένουν μέσα σε κλίμα φόβου και αγωνίας τον Τούρκο αξιωματικό να έλθει και να διατάξει «πυρ».

Στρέφουν τότε το νου τους και την καρδιά τους στην Ελπίδα των Απελπισμένων. Και προσεύχονται όλοι τους θερμά για το τελευταίο τους ταξίδι και ιδιαίτερα ο δάσκαλος: «Θεέ μου, συγχώρεσέ μας και δέξου μας κοντά Σου. Μνήσθητι ημών, Κύριε, εν τη Βασιλεία Σου». Ο Τούρκος αξιωματικός έρχεται. Κοιτάζει τους στρατιώτες του με τα όπλα, κοιτάζει βλοσυρός και τους μελλοθάνατους. Ρίχνει μια ματιά προς τα πάνω. Μια κληματαριά απλώνεται και σκεπάζει την αυλή. Ζητάει ένα τσαμπί σταφύλι, για να παρατείνει έτσι σκόπιμα την αγωνία των αιχμαλώτων. Παίρνει το τσαμπί. Μα, ενώ ετοιμάζεται να το φάει, ακούγεται δυνατή η φωνή του δασκάλου:


Μην το φας! Προχτές το ράντισα με φάρμακο. Είναι ισχυρό δηλητήριο! Θα πεθάνεις!
Ο αξιωματικός μένει άναυδος. Και γεμάτος κατάπληξη ρωτάει:
Καλά, αφού ξέρεις, ότι σε λίγο θα δώσω διαταγή να σας σκοτώσουν, γιατί δεν με άφησες να το φάω και έτσι να με εκδικηθείς;
Του απάντησε ο δάσκαλος, με ειρήνη και γαλήνη:
Είμαι χριστιανός. Και τώρα που πρόκειται να φύγω από τον κόσμο αυτό και να παρουσιασθώ ενώπιον του Θεού, δεν θα ήθελα να βαρύνω την ψυχή μου με μια αμαρτία τόσο βαρειά.


Ο Τούρκος αξιωματικός συγκλονίζεται, για μια ακόμα φορά. Στρέφεται και λέει στους στρατιώτες του:
Αν έβρισκα έναν τέτοιο Τούρκο, θα έδινα και τη ζωή μου ακόμα! Μαζέψτε τα όπλα και αφήστε τους ελεύθερους όλους!

Χρειάζονται σχόλια; Η δύναμη της χριστιανικής αγάπης, είναι ισχυρότερη από τα όπλα. Τα νικάει όλα.

Αρχιμ. Γρηγόριος Λίχας Ι. Μ. Προφήτου Ηλίου Πρεβέζης.

Το σακί με τις πατάτες-Μία διδακτική ιστορία για την συγχώρηση

Οταν ακόμα πήγαινα στο σχολείο, ως μαθητής, είχα έναν υπέροχο δάσκαλο. Μια μέρα είχαμε κουβεντιάσει για το πόσο απαραίτητο είναι να μην κρατάμε θυμό μέσα μας αλλά να κοιτάμε πως θα απαλλαγούμε από αυτόν, μας έβαλε να το δούμε αυτό πρακτικά.

– Αύριο, μας είχε πει, να φέρετε όλοι στο σχολείο μια πλαστική σακούλα και ένα μικρό σακί με πατάτες.

Τον κοιτάξαμε έκπληκτοι αλλά είχαμε μάθει πως δεν αστειεύεται με κάτι τέτοια. Έτσι την άλλη μέρα είχε ο καθένας μας ο,τι μας είχε ζητήσει.

Τότε εκείνος λέει:

– Κάθε φορά που αποφασίζετε να μην συγχωρέστε κάποιον, να παίρνετε μια πατάτα, να γράφετε πάνω της το όνομα εκείνου και την ημερομηνία και να την βάζετε μέσα στην πλαστική σακούλα. Δεν πέρασε πολύς καιρός που μερικές σακούλες ήταν αρκετά βαριές.

Μας είπε επίσης αυτή την σακούλα να την κουβαλάμε μαζί μας, όπου κι αν πηγαίνουμε. Στο δρόμο, στο αυτοκίνητο, στο σχολείο, στα ψώνια παντού. Καταλαβαίνεις γιατί έτσι;

Μ’ αυτό τον τρόπο ήθελε να μας δείξει ότι δεν πρέπει να ξεχνάμε το βάρος που κουβαλάμε. Να έχουμε επίγνωση κάθε στιγμή. Να το έχουμε μαζί μας ακόμα και στα μέρη που είναι κάπως… καθως πρέπει. Για φαντάσου τώρα να έχεις μια σακούλα με πατάτες στην disco.

Όπως επίσης φαντάσου ότι αρκετές από αυτές τις πατάτες είχαν αρχίσει να σαπίζουν. Για να μας θυμίζουν το τίμημα που έχουμε να πληρώσουμε για τον αρνητισμό και τον πόνο μέσα μας, όταν δεν αποφασίζουμε να συγχωρούμε.

Πάρα πολλές φορές σκεφτόμαστε πως το να συγχωρήσουμε κάποιον είναι ένα δώρο που του κάνουμε. Θαρρώ πως είναι το αντίθετο. Είναι δώρο στον εαυτό μας. Απαλλασσόμαστε από ένα περιττό βάρος.

Την επόμενη φορά λοιπόν που θα σκεφτείς πόσο δύσκολο είναι να συγχωρέσεις κάποιον θυμήσου:

«Δεν είναι ήδη αρκετά βαριά η σακούλα σου;»

ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΧΘΡΑ ΣΤΗΝ ΣΥΓΧΩΡΗΣΗ! Μια αληθινή ιστορία

Του Johann Christoph Arnold

Όταν η διάσημη δολοφόνος Κάρλα Φαίη Τάκερ εκτελέστηκε στις 3 Φεβρουαρίου του 1998, στο Χάντσβιλλ του Τέξας, μία μικρή ομάδα διαδηλωτών ενάντια στη θανατική ποινή έκαναν μία ολονυχτία με αναμμένα κεριά. Αλλά πολλές περισσότερες εκατοντάδες ήταν εκεί έξω από τη φυλακή για να χαρούν για το θάνατό της. Ένα πανό που κρατούσε κάποιος τα έλεγε όλα: «Είθε ο Παράδεισος να σε βοηθήσει. Είναι τόσο σίγουρο όσο η κόλαση, ότι εμείς δεν θα σε βοηθήσουμε!»

Μέσα στη φυλακή, ωστόσο, ένας άνδρας, ονόματι Ρον Κάρλσον, προσευχόταν για την Κάρλα  και όχι στην αίθουσα των μαρτύρων όπου βρίσκονταν οι οικογένειες των θυμάτων της Κάρλα, όπου λογικά θα έπρεπε να είναι, αλλά στο χώρο που η φυλακή παρείχε για την οικογένεια της δολοφόνου.

Έχουν περάσει δύο χρόνια από τότε που γνώρισα τον Ρον και άκουσα το αξιοθαύμαστο ταξίδι του από το μίσος στη συμφιλίωση, αλλά αυτά που μου είπε είναι κολλημένα στο μυαλό μου λες και ήταν χτες:

«Λίγο μετά που είχα γυρίσει σπίτι μετά από μία μέρα κοπιαστικής δουλειάς  (ήταν 13 Ιουλίου του 1983)  χτύπησε το τηλέφωνο. Ήταν ο πατέρας μου. Είπε, «Ρόν, πρέπει να έρθεις αμέσως στο μαγαζί. Έχουμε λόγους να πιστεύουμε ότι η αδελφή σου δολοφονήθηκε.» Έπεσα στο πάτωμα. Δεν μπορούσα να το πιστέψω. Δεν μπορούσα να το πιστέψω ακόμα κι όταν είδα στην τηλεόραση το σώμα της αδελφής μου να το μεταφέρουν έξω από ένα διαμέρισμα. Η Ντέμπορα ήταν αδελφή μου, και με είχε μεγαλώσει. Οι γονείς μου είχαν χωρίσει όταν ήμουν πολύ μικρός, έξη χρονών. Δεν είχα αδελφούς  μόνο μία μεγαλύτερη αδελφή  και γι’ αυτό η Ντέμπορα ήταν κάτι το πολύ ιδιαίτερο για μένα. Πολύ ιδιαίτερο.

H Ντέμπορα φρόντιζε πάντα να έχω ρούχα, και να υπάρχει φαγητό στο τραπέζι. Με βοηθούσε στα μαθήματά μου, και με χτυπούσε στα χέρια αν έκανα κάτι λάθος. Είχε γίνει η μητέρα μου.

Τώρα ήταν νεκρή, με δεκάδες μώλωπες από γροθιές σ’ όλο της το σώμα, και την πληγή από σφαίρα στην καρδιά της.  Η Ντέμπορα δεν ήταν άνθρωπος που είχε εχθρούς. Απλά βρέθηκε στο λάθος μέρος, την λάθος ώρα. Οι δολοφόνοι είχαν έρθει να κλέψουν ανταλλακτικά μοτοσικλετών από το σπίτι που αυτή έμενε, και όταν ανακάλυψαν τον Τζέρρυ Ντην,  τον άνθρωπο με τον οποίο ήταν μαζί,  τον χτύπησαν μέχρι θανάτου. Βρίσκονταν κάτω από μεγάλη επήρεια ναρκωτικών. Μετά ανακάλυψαν την Ντέμπορα κι έτσι έπρεπε να την σκοτώσουν κι αυτήν ..».

To Xιούστον ήταν ανάστατο. Οι εφημερίδες περιέγραφαν με πηχυαίους τίτλους το έγκλημα, και η πόλη ζούσε σε φόβο. Μερικές βδομάδες αργότερα οι δολοφόνοι – δύο ναρκομανείς, η Κάρλα Τάκερ και ο Ντάνιελ Γκάρετ – παραδόθηκαν από συγγενείς. Στη συνέχεια δικάστηκαν και καταδικάστηκαν σε θάνατο. Ο Ντάνιελ αργότερα πέθανε στη φυλακή. Ωστόσο ο Ρον δεν αισθανόταν ανακούφιση: «Χάρηκα που συνελήφθηκαν, φυσικά, αλλά ήθελα να τους σκοτώσω εγώ ο ίδιος. Είχα γεμίσει με απόλυτο μίσος, και ήθελα να ισοφαρίσω. Ήθελα να χτυπήσω την καρδιά της Κάρλα όπως εκείνη είχε κάνει στην αδελφή μου».

Ο Ρον λέει ότι από πριν το θάνατο της αδελφής του, είχε πρόβλημα με το ποτό και τα ναρκωτικά, αλλά μετά χειροτέρεψε πολύ. Ένα χρόνο αργότερα και ο πατέρας τους πυροβολήθηκε από ληστές.

«Συχνά μεθούσα, και βυθιζόμουν στα ναρκωτικά όπως LSD και μαριχουάνα και ότι άλλο έβρισκα. Επίσης συνεχώς τσακωνόμουν με τη γυναίκα μου. Ήθελα να σκοτώσω τον εαυτό μου…

Τότε ένα βράδυ, αισθανόμουν ότι δεν άντεχα άλλο, και σκεφτόμουν ότι έπρεπε να κάνω κάτι για το μίσος και την οργή που με πλημμύριζαν. Είχαν γίνει τόσο άσχημα μέσα μου, που ήθελα συνεχώς να κάνω κακό σε αντικείμενα και ανθρώπους. Βάδιζα στο ίδιο μονοπάτι με τους δολοφόνους της αδελφής μου και του πατέρα μου. Εκείνο το βράδυ όμως αποφάσισα να ανοίξω τη Βίβλο, και άρχισα να διαβάζω.

Ήταν αλήθεια παράξενο. Ήμουν κάτω από επήρεια ναρκωτικών και διάβαζα το Λόγο του Θεού! Αλλά όταν έφτασα εκεί που σταύρωσαν τον Ιησού έκλεισα απότομα το βιβλίο. Για κάποιο λόγο με χτύπησε στην καρδιά όπως ποτέ πριν: «Θεέ μου», σκέφτηκα, «σκότωσαν ακόμα και τον Ιησού!».

Τότε έπεσα στα γόνατά μου  και δεν το είχα κάνει ποτέ πριν αυτό – και ζήτησα από τον Θεό να έρθει στη ζωή μου και να με αλλάξει όπως Εκείνος ήθελε να είμαι, και να είναι Κύριος της ζωής μου. Αυτό ήταν βασικά που συνέβη εκείνο το βράδυ.

Αργότερα διάβασα περισσότερο τη Βίβλο, και μία γραμμή από το Πάτερ Ημών – εκείνη η γραμμή που λέει «συγχώρησέ μας όπως και εμείς συγχωρούμε» – πήδηξε έξω από το κείμενο προς εμένα. Το νόημα φαινόταν καθαρό: «Δεν θα συγχωρηθείς αν δεν συγχωρήσεις.» Θυμάμαι ότι επιχειρηματολογούσα με τον εαυτό μου : «Δεν μπορώ Εγώ να το κάνω αυτό, ποτέ δεν θα μπορούσα να κάνω κάτι τέτοιο». Και ο Θεός φαινόταν να μου απαντάει αμέσως, «Καλά, Ρον, Εσύ δεν μπορείς. Αλλά μέσω Εμένα μπορείς».

Δεν πέρασε πολύς καιρός και μία μέρα μιλούσα με ένα φίλο στο τηλέφωνο, και με ρώτησε αν ήξερα ότι η Κάρλα ήταν σε μία φυλακή στην πόλη μας. «Θα πρέπει να πάς εκεί και να της πεις τις σκέψεις σου», μου είπε. Αυτός ο φίλος δεν ήξερε την πνευματική μου πορεία, και δεν του είπα τίποτα. Αλλά αποφάσισα να πάω να δω την Κάρλα.

Όταν πήγα εκεί και την αντίκρισα της είπα ότι είμαι ο αδελφός της Ντέμπορα. Δεν είπα τίποτα άλλο στην αρχή. Με κοίταξε παράξενα και είπε, «Ποιος είπες ότι είσαι;» Επανέλαβα, αλλά ακόμα με κοιτούσε αποσβολωμένη, σαν να μην πίστευε αυτό που άκουγε. Μετά ξέσπασε σε κλάμα.

Είπα, «Κάρλα, ό,τι και να βγει απ’ αυτό, θέλω να ξέρεις ότι εγώ σε συγχωρώ, και δεν έχω τίποτα εναντίον σου.» Εκείνη τη στιγμή όλο το μίσος και η οργή έφυγε. Ήταν σαν ένα μεγάλο βάρος να σηκώθηκε από τους ώμους μου».

Ο Ρον λέει ότι μίλησε πολύ ώρα με την Κάρλα, και στη διάρκεια της συνομιλίας του ανακάλυψε ότι κι εκείνη, επίσης, πρόσφατα είχε πιστέψει στον Θεό, και ότι η πίστη της είχε αλλάξει τη στάση της για τη ζωή. Ήταν τότε που ο Ρον αποφάσισε ότι έπρεπε να ξαναπάει και να μάθει περισσότερα γι’ αυτήν:

«Στην αρχή απλά ήθελα να πάω και να την συγχωρήσω και να φύγω, αλλά μετά από εκείνη την πρώτη επίσκεψη χρειαζόμουν να πάω ξανά. Ήθελα να ανακαλύψω αν ήταν ειλικρινής για τη χριστιανική πορεία την οποία ισχυριζόταν ότι είχε. Επίσης ήθελα να μάθω γιατί οι άνθρωποι σκοτώνουν, γιατί δολοφονούν ο ένας τον άλλο. Ποτέ δεν το έμαθα αυτό, αλλά έμαθα ότι η Κάρλα ήταν ειλικρινής. Επίσης ανακάλυψα, μέσα από αυτήν, ότι οι άνθρωποι μπορεί να αλλάξουν και ότι ο Θεός είναι ζωντανός.

Η μητέρα της Κάρλα ήταν πόρνη και ναρκομανής, και εισήγαγε την κόρη της από πολύ νεαρή ηλικία σε όλα αυτά. Η Κάρλα είχε αρχίσει να κάνει ενέσεις ηρωίνης από δέκα ετών. Στη φυλακή ήταν που άλλαξε η ζωή της 180 μοίρες – μέσω μίας διακονίας που ασχολούνταν με γυναίκες και έδινε Βίβλους και μιλούσε για το νόημα της ζωής με τον Θεό». Ο Ρον επισκεπτόταν κάθε δύο μήνες την Κάρλα, ενόσω αυτή ανέμενε την εκτέλεσή της, για τα επόμενα δύο χρόνια, και επίσης αλληλογραφούσε με αυτήν. Σύντομα είχαν γίνει στενοί φίλοι.

Θυμάται: «Οι άνθρωποι γύρω μου δεν μπορούσαν να το πιστέψουν. Έλεγαν πως είναι ολοφάνερο ότι κάτι πάει στραβά με εμένα – ότι θα έπρεπε να μισώ τον άνθρωπο που σκότωσε την αδελφή μου, όχι να την πλησιάζω. Ένας συγγενής μου είπε ότι ντρόπιαζα τη μνήμη της αδελφής μου με τον τρόπο που ενεργούσα, και ότι πιθανώς «τα κόκαλά της να έτριζαν στο τάφο της». ΄Ενας άλλος έκανε μία δημόσια δήλωση τη μέρα της εκτέλεσης της Κάρλα για το πόσο χαρούμενος ήταν που σε λίγο θα ήταν νεκρή.»

Η ίδια η Κάρλα είχε μείνει έκπληκτη από τη στάση του Ρον απέναντί της. Μιλώντας σε μία τηλεοπτική συνέντευξη λίγο πριν την εκτέλεσή της, είχε πει: «Είναι απίστευτο, φανταστικό! Η συγχώρεση είναι ένα πράγμα. Αλλά το να πάει κάποιος πέρα από αυτό και να με πλησιάσει – να με αγαπήσει ενεργά;» Της ήταν πολύ πιο εύκολα να κατανοήσει την οργή χιλιάδων ανθρώπων που ήθελαν το θάνατό της: «Μπορώ να κατανοήσω την οργή τους. Ποιος δεν θα μπορούσε; Είναι μία έκφραση του πόνου και της πληγής τους. Το ξέρω ότι οι άνθρωποι δεν πιστεύουν ότι αξίζω συγχώρεση. Αλλά ποιος την αξίζει; Μου έχει δοθεί μία νέα ζωή, και η ελπίδα – η υπόσχεση – ότι ο θάνατος δεν είναι η τελική πραγματικότητα». Η Κάρλα προχώρησε στον θάνατό της γενναία, χαμογελώντας καθώς έκανε την τελευταία της δήλωση: «Λυπάμαι πολύ γι’ αυτό που έκανα … ελπίζω ο Θεός να σας δώσει ειρήνη μέσω του θανάτου μου».

Όσο για τον Ρον, επιμένει ότι δεν χρειαζόταν η εκτέλεσή της: «Δεν ωφελεί … Σίγουρα μου λείπει η αδελφή μου. Αλλά μου λείπει επίσης και η Κάρλα …».

(Μετάφραση από το περιοδικό The Plough Reader, Άνοιξη 2000).

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου.

Συνέντευξη με τον Jean Claude Larchet, ένα σύγχρονο εκφραστή της Ορθοδοξίας στην Ευρώπη.

Εισαγωγικά.
Ο Jean Claude Larchet γεννήθηκε το 1949 στη βορειοανατολική Γαλλία. Διδάκτωρ Φιλοσοφίας και διδάκτωρ Θεολογίας του Πανεπιστημίου του Στρασβούργου, είναι συγγραφέας δεκαπέντε βιβλίων και πολυάριθμων άρθρων που αφορούν τη θεολογία και την πνευματικότητα των Πατέρων της Εκκλησίας, τα οποία μεταφράστηκαν σε δώδεκα γλώσσες. Θεωρείται ως ένας από τους κορυφαίους Ορθόδοξους πατρολόγους και ένας σημαντικός εκφραστής της Ορθοδοξίας στην Ευρώπη. Ζει και εργάζεται ως καθηγητής στη Γαλλία. Διευθύνει, σε δύο γαλλικούς εκδοτικούς οίκους, μία συλλογή βιβλίων αφιερωμένων σε σύγχρονους πνευματικούς της Ορθόδοξης Εκκλησίας, ανάμεσα στους οποίους συγκαταλέγονται ο γέροντας Ιωσήφ ο Ησυχαστής, ο γέροντας Παϊσιος, ο γέροντας Εφραίμ Κατουνακιώτης, ο γέροντας Χαράλαμπος, ο γέροντας Πορφύριος.

ΕΡΩΤΗΣΗ.Αναφερόμενος στο επιστημονικό σας έργο θα ήθελα να τονίσω ότι έχετε εκδώσει πολυάριθμες μελέτες ορθοδόξου Πατρολογίας. Θεωρείστε λοιπόν ένας Πατρολόγος;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ.

Ναι, γιατί το σύνολο του έργου μου στηρίζεται στην διδασκαλία των Πατέρων. Ειδικότερα, αφιέρωσα τρεις μελέτες στον μεγάλο Πατέρα ’γιο Μάξιμο τον Ομολογητή, είναι ένα σημαντικό μέρος του έργου μου, αλλά επίσης ασχολήθηκα κυρίως με το ζήτημα των νοσημάτων και ό,τι σχετίζεται με αυτά, όπως η οδύνη, τελικά ο θάνατος, καθώς και με ζητήματα Βιοηθικής. Όλες αυτές οι μελέτες σχετικά με τα νοσήματα, ο αριθμός των οποίων είναι δέκα, βασίζονται στην πατερική διδασκαλία και παρουσιάζονται ως απάντηση στα ερωτήματα και τις συγκεκριμένες ανησυχίες του σύγχρονου ανθρώπου. Είναι λοιπόν ταυτόχρονα μια εργασία, η οποία στηρίζεται στην πατερική παράδοση αλλά δεν έχει μουσειακό χαρακτήρα. Πρόκειται για μία αυθεντική παράδοση, πιστή στην διδασκαλία του Ιησού, των Αποστόλων και των Πατέρων, η οποία δίδει απαντήσεις στις ανησυχίες και τις ανάγκες των ανθρώπων κάθε εποχής.

ΕΡΩΤΗΣΗ.Κατά την γνώμη μου τίθεται ένα ερώτημα, αναφορικά με τον όρο που χρησιμοποιείτε «θεραπευτική». Μπορούμε να αναλύσουμε λίγο τον όρο, καθώς μου φαίνεται ότι δεν χρησιμοποιείτο. Είναι τις τρεις τελευταίες δεκαετίες που χρησιμοποιούμε τον όρο «θεραπευτική», αν δεν κάνω λάθος.

ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Είναι βέβαια ένας όρος που προέρχεται από τα ελληνικά, αλλά τον οποίο τον χρησιμοποιούμε ευρέως στα γαλλικά, εννοώντας την θεραπεία μιας ασθένειας. Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε επίσης τον όρο «θεραπεία», «φροντίδα», προκειμένου να επιτύχουμε την θεραπεία. Πράγματι, η έννοια της θεραπευτικής επανέρχεται σε πολλά από τα βιβλία μου. Έτσι έχω γράψει μια μελέτη σχετικά με την «θεραπευτική των ψυχικών νοσημάτων» που διαφέρουν από τα πνευματικά νοσήματα. Πιστεύω ότι αυτό που είναι πράγματι νέο είναι η χρήση της έκφρασης «θεραπεία των πνευματικών νοσημάτων», καθώς η έκφραση αυτή δεν απαντάται στα πατερικά κείμενα, απαντάται όμως σ’ αυτά σαν έννοια.

ΕΡΩΤΗΣΗ.Αυτή είναι άλλωστε και η πρωτοτυπία της μελέτης σας. Μου φαίνεται ότι έχετε γράψει μια τριλογία. Δυστυχώς έχουμε μόνο το ένα μέρος της, αυτό για τα πνευματικά νοσήματα. Έχετε συγγράψει επίσης ένα έργο για την θεραπευτική των σωματικών νοσημάτων….

ΑΠΑΝΤΗΣΗ.

Το πρώτο μου βιβλίο ονομάζεται «θεολογία της νόσου» το οποίο αναφέρεται στις σωματικές νόσους. Σε αυτό το έργο προσπαθώ να δω ποια είναι η θέση του Χριστιανισμού απέναντι στην ιατρική, διότι ετέθη το ζήτημα στην ιστορία του Χριστιανισμού. Ορισμένοι απέρριψαν την ιατρική ισχυριζόμενοι ότι θα πρέπει να φτάσουμε στην θεραπεία δια της θρησκευτικής οδού, άλλοι πάλι δέχονταν την ιατρική αδιακρίτως, και δείχνω ότι από πολύ νωρίς υπάρχει αποδοχή της ιατρικής, αλλά χριστιανοποιώντας την. Δηλαδή, οι Πατέρες έλεγαν ότι πρέπει να αποδεχτούμε την Ιατρική ακόμη κι αν αυτή είναι κοσμική γνώση, μόνο που πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι είναι ο Θεός ο οποίος δημιουργώντας τον κόσμο μας έδωσε τα φάρμακα μέσω των φυτών αλλά και την διάνοια των ανθρώπων, οι οποίοι εφηύραν επιπλέον φάρμακα από αυτά που μας προσφέρει η φύση. Είναι ο Θεός που χάρισε την διάνοια στους ιατρούς, είναι Αυτός ο δημιουργός της θεραπείας, είναι Αυτός που θεραπεύει δια μέσου της Ιατρικής και των ιατρών. Το δεύτερο μέρος αυτού του βιβλίου έγκειται στο να δείξει με ποιον τρόπο πρέπει να αποδεχτούμε, να κατανοήσουμε και να βιώσουμε από χριστιανικής επόψεως τις προσωπικές μας νόσους. Πώς τα νοσήματα, που είναι αποτέλεσμα του προπατορικού αμαρτήματος, μπορούν αν είμαστε ικανοί να τα ζήσουμε πνευματικά με την χάρη του Χριστού, να γίνουν κάτι ωφέλιμο πνευματικό για μας. Αλλά υπάρχει ένας χριστιανικός τρόπος που πρέπει να ιδιοποιηθούμε, αυτό είναι που ήθελα να εξηγήσω στο εν λόγω έργο μου.

ΕΡΩΤΗΣΗ.Μια άλλη ερώτηση. Έχω την εντύπωση ότι οι Πατέρες της Εκκλησίας θεωρούν την ανθρώπινη φύση στο σύνολο της ασθενή. Μπορούμε να σταθούμε λίγο στην ανθρώπινη ασθένεια μετά την πτώση των πρωτοπλάστων;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ
Πράγματι, η βάση της χριστιανικής ανθρωπολογίας είναι ότι ο άνθρωπος δημιουργήθηκε κατ’ εικόνα Θεού και προορίζεται για να κατακτήσει το καθ’ ομοίωση με Αυτόν, ότι δεν δημιουργήθηκε τέλειος αλλά οδεύει για την τελείωσή του. Μπορούμε λοιπόν να πούμε ότι η ανθρώπινη φύση προσβλέπει προς τον Θεό, και ότι αρχικά υπήρξε αγαθή, δηλαδή, έννοιες τις ὁποῖες συνδέουμε με την ανθρώπινη φύση, όπως «αλλοίωση», «νόσος», «θάνατος» δεν υπήρχαν στην αρχή. Εμφανίστηκαν εκ των υστέρων ως αποτέλεσμα του προπατορικού αμαρτήματος των πρωτοπλάστων, που επιβεβαιώθηκε και αργότερα με τις αμαρτίες όλων των ανθρώπων. Μπορούμε λοιπόν να πούμε ότι η πτώση του ανθρώπου μετά το προπατορικό αμάρτημα εισάγει ταυτόχρονα στο σώμα και στην ψυχή ένα αριθμό προβλημάτων επιδείνωσης, που αβίαστα μπορούμε τις ονομάσουμε νόσους, γιατί αναμφισβήτητα πρόκειται για διαταραχή της αρχικής υγιούς καταστάσεως. Είναι αντίστοιχο με την κατηγορία που ονομάζω «πνευματικές νόσους». Πρόκειται για νόσους που αρχικά δεν υπήρχαν αλλά εμφανίστηκαν ως αποτέλεσμα της αμαρτίας.

ΕΡΩΤΗΣΗ.Στην εισαγωγή του έργου αναφέρεστε στο απολυτρωτικό έργο του Χριστού που απελευθερώνει την ανθρώπινη φύση από την τυραννία του διαβόλου και των δαιμόνων. Μπορούμε να σταθούμε λίγο στην τυραννία αυτή;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ
Πράγματι, αναφέρομαι σε αυτήν την θεώρηση, που είναι σημαντική, αλλά δεν είναι και η μόνη. Έχουμε δηλαδή, κυρίως ιστορικούς ή σχολιαστές που έχουν την τάση να θεωρούν ότι ο Χριστιανισμός δεν αντιμετωπίζει τις νόσους, κυρίως τις ψυχικές παρά μόνο αναφορικά με την ενέργεια των δαιμόνων. Είναι μόνο ένας από τους παράγοντες. Είναι βέβαιο ότι μετά το προπατορικό αμάρτημα, ο διάβολος και οι δαίμονες που είναι διαφορετικά δημιουργήματα από εμάς, όπως οι άγγελοι και οι τάξεις, απόκτησαν επάνω στον κόσμο και τους ανθρώπους μια δύναμη που δεν είχαν πρωτύτερα και τους την επέτρεψαν οι άνθρωποι λόγω της αμαρτίας. Διότι αποστρεφόμενοι το θέλημα του Θεού χάσαμε την προστασία Του, δίνοντας έτσι εξουσία στους δαίμονες και στον διάβολο, που έγινε Κύριος του κόσμου τούτου. Είναι λοιπόν βέβαιο, για παράδειγμα, ότι οι αμαρτίες και τα πάθη, που είναι πνευματικές νόσοι, οξύνθηκαν, υποδαυλίστηκαν και καλλιεργήθηκαν από τη δράση του διαβόλου. Είναι επίσης σίγουρο ότι οι άνθρωποι παρέμειναν σχετικά ανήμποροι σε αυτή τη δράση του διαβόλου μέχρι τον ερχομό του Χριστού. Υπήρχε βεβαίως η χάρις που είχε δοθεί σε όσους σέβονταν τον Νόμο, αλλά η πλήρης εξουσία και η νίκη επί του διαβόλου κατέστη δυνατή μόνο εν Χριστώ και δια του Χριστού, διότι ο ίδιος ο Χριστός νίκησε το διάβολο, όχι μόνο δια του Πάθους και της Αναστάσεώς Του, όπως λέμε κατά κόρον, αλλά και με σύνολο του βίου Του, καθώς ήδη από τότε που ήταν στην έρημο και μπήκε στον πειρασμό αλλά αντιστάθηκε σ’ αυτόν, ήδη έχουμε ένα μέρος της νίκης επί των δαιμόνων. Ο Αγ. Μάξιμος, για παράδειγμα, αναφέρει ο Χριστός δια της αντιστάσεώς Του απέναντι στον πειρασμό στην έρημο ήδη νίκησε για μας όλους τους πειρασμούς που συνδέονται με την ηδονή. Επί του Σταυρού ακολούθως. Κατά την διάρκεια του πάθους Του, νίκησε για μας όλα τους πειρασμούς που συνδέονται με τις φοβίες μας για την οδύνη και τον θάνατο.

ΕΡΩΤΗΣΗ.Όπως σημειώνετε, όταν χρησιμοποιείται ο όρος λυτρωτής, υπάρχει στην δυτική θεολογία μια τάση ανάλυσής του με δικανικούς όρους.

ΑΠΑΝΤΗΣΗ
Όντως. Το μυστήριο της σωτηρίας μας είναι μυστήριο σύμφωνα με την έκφραση που χρησιμοποιούμε, δηλαδή ταυτόχρονα προτάσσεται αλλά δεν μπορούμε να το κατανοήσουμε πλήρως μολονότι μπορούμε να το εκφράσουμε. Αυτός είναι και ο λόγος που οι Απόστολοι, και ο ίδιος ο Χριστός εξέφρασε με παραβολές, χρησιμοποίησαν εικόνες, όπως άλλωστε και οι Πατέρες. Πράγματι, μια από τις πιο σημαντικές εικόνες που χρησιμοποιεί ο Απόστολος Παύλος είναι η εικόνα της εξαγοράς. Ο Χριστός –λυτρωτής που μας εξαγοράζει δια του αίματος, των παθών του, της οδύνης Του. Είναι εικόνα που στην Δύση αναπτύχθηκε μονοδιάστατα. Έτσι, για παράδειγμα, στην θεολογία του Ανσέλμου έχουμε μια θεώρηση της εν Χριστώ οικονομίας βασισμένη αποκλειστικά στην εξαγορά. Είναι μία θεώρηση απολύτως κατανοητή για τους ανθρώπους της εποχής κατά την οποία έγραψαν οι απόστολοι. Ο ρωμαϊκός κόσμος, όπως γνωρίζετε, είχε πολύ αναπτυγμένη νομική οργάνωση αλλά και δικανική νοοτροπία. Ήταν επίσης η εποχή όπου έλαβε τέλος η δουλεία. Εξαγόραζαν την ελευθερία των σκλάβων. Ήταν εικόνες ζωντανές για τους ανθρώπους εκείνης της εποχής. Αυτές οι εικόνες δεν είναι βέβαια λανθασμένες, αλλά πιστεύω ότι μιλάνε λιγότερο στον σύγχρονο άνθρωπο. Αντιθέτως, πιστεύω ότι η εικόνα της θεραπείας μιλάει περισσότερο στο σύγχρονο άνθρωπο. Διαπιστώνουμε ότι υπάρχει έμπνευση στον δυτικό κόσμο για την θεραπευτική. Υπάρχουν πολλές αιρέσεις που αναπτύσσονται και γνωρίζουν μεγάλη επιτυχία, παρουσιάζοντας μεθόδους για την απόκτηση υγείας, όχι μόνο σωματικής ή ψυχικής αλλά και πνευματικής. Ο Βουδισμός, εν τέλει, γνωρίζει μεγάλη απήχηση γιατί προτείνει την εσωτερική ειρήνη, μια μορφή απελευθέρωσης από τις αγωνίες, από τις εξαρτήσεις και άλλα παρόμοια προβλήματα. ’ποψή μου είναι ότι βρίσκουμε στον Χριστιανισμό όχι μόνο κάτι ανάλογο αλλά και σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό. Η ιδέα του Χριστού που έρχεται για να θεραπεύσει την ανθρωπότητα, είναι μια εικόνα πραγματικά παραδοσιακή και θεμελιώδης, που την βρίσκουμε από τις απαρχές του Χριστιανισμού. Το ίδιο το όνομα του Ιησού στα εβραϊκά σημαίνει ο «Θεός θεραπεύει». Η λέξη «σωτηρία», δεν σημαίνει απλά σωτηρία αλλά επίσης θεραπεία. Και στα ιταλικά, για παράδειγμα, η λέξη salute σημαίνει ταυτόχρονα σωτηρία και θεραπεία. Είναι λοιπόν μια εικόνα καταλυτική που οι Πατέρες καλλιέργησαν. Γιατί πρέπει να πούμε ότι στην αρχαιότητα υπήρχε η τάση οι θρησκείες να είναι και θεραπείες. Έτσι, για παράδειγμα, είχαμε την λατρεία του Ασκληπιού, η οποία ήταν πολύ ανεπτυγμένη. Οι πρώτοι χριστιανοί συγγραφείς, οι πρώτοι Απολογητές, αποδεικνύουν ότι ο Ασκληπιός ήταν ψευδο- ιατρός και ότι ο πραγματικός ιατρός που έρχεται για να θεραπεύσει τους ανθρώπους σε όλα τα επίπεδα είναι ο Χριστός .

ΕΡΩΤΗΣΗ.

Έχω την εντύπωση ότι σε πολλά πατερικά κείμενα η θεραπευτική της ανθρώπινης φύσεως που προτείνουν οι Πατέρες είναι η άσκηση.

ΑΠΑΝΤΗΣΗ.

Ναι, όπως δείχνω και στο παρόν έργο μου, ο ρόλος της ασκήσεως είναι καθοριστικός και πρόκειται για μια μέθοδο θεραπευτικής. Η άσκηση είναι ένας όρος που δεν θα πρέπει να τον κατανοούμε με την στενή έννοια του. Δεν είναι μόνο η νηστεία, η αγρυπνία, η επίπονη εργασία κ.λπ., αλλά περιγράφει επίσης στην πρωταρχική της σημασία στην ελληνική μια προσπάθεια, ένα είδος εξάσκησης που περιλαμβάνει το σύνολο της πνευματικής ζωής. Αντιπροσωπεύει όλα όσα πρέπει να κάνει ο άνθρωπος για να σωθεί από την πλευρά του, αλλά ξέρουμε ότι δεν είναι ο άνθρωπος μόνος του που με τη δική του προσπάθεια μπορεί να σωθεί, είναι ο Χριστός που μας σώζει. Αν σωνόμαστε δια της χάριτος του Κυρίου, πρέπει και από την πλευρά μας να κάνουμε κάποια πράγματα για να μπορέσουμε να δεχτούμε αυτήν την χάρη. Είναι ξεκάθαρο αυτό σε όλα τα επίπεδα. Όταν για παράδειγμα δεχόμαστε την Θεία Ευχαριστία ξέρουμε ότι και η διάθεση στην οποία βρισκόμαστε την ώρα που μεταλαμβάνουμε είναι πολύ σημαντική για το μυστήριο με το οποίο μεταδίδεται η χάρις του Χριστού. Όταν προσευχόμαστε πριν από το μυστήριο, αιτούμαστε η μετάληψη του αίματος και του σώματος του Χριστού να είναι θεραπεία για την ψυχή και το σώμα μας, σωτηρία μας. Όχι για την καταδίκη μας, τον θάνατό μας, την ασθένεια μας. Γιατί αν δεχθούμε την χάρη με άσχημη διάθεση, όχι μόνο η χάρη δεν είναι αποτελεσματική, αλλά μπορεί να στραφεί και εναντίον μας λόγω της αναξιότητάς μας. Υπάρχει λοιπόν κάτι πολύ σημαντικό που δεν το βρίσκουμε στην Δύση και στην Ορθοδοξία το ονομάζουμε «συνεργία». Υπάρχει μια μορφή συνεργασίας μεταξύ του Θεού που μας σώζει και του ανθρώπου που έχει την «διάθεση» για να δεχτεί την Χάρη Του. Και τα δύο είναι πολύ σημαντικά. Ακριβής αυτό είναι η άσκηση, το σύνολο της διαθέσεως στο οποίο βρίσκεται ο άνθρωπος προκειμένου να δεχτεί την χάρη του Θεού που τον σώζει και τον οδηγεί στην θέωση.

ΕΡΩΤΗΣΗ

Στην έρευνά σας γίνεται ξεκάθαρο ότι υπάρχει μια διχοτόμηση στην ανθρωπότητα ανάμεσα στο παλαιό και τον νέο άνθρωπο. Εφόσον ο σκοπός του Χριστιανισμού είναι η θέωση του ανθρώπου, στο έργο σας εκθέτετε όλες τις πρακτικές με τις οποίες ο άνθρωπος μπορεί να πλησιάσει την Θεία Χάρη. Ορισμένοι θα απορήσουν με τις ευρύτατες γνώσεις σας για τους Πατέρες της Εκκλησίας, μολονότι προέρχεστε από μια χώρα με πολύ πλούσια επίσης θεολογική παράδοση. Να πούμε στους ακροατές της εκπομπής μας γιατί μεταστραφήκατε στην Ορθοδοξία;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ
Είναι κάτι πολύ παλιό, καθώς μεταστράφηκα σε νεαρή ηλικία, όταν ήμουν 21 ετών. Ήμουν καθολικός πριν. Αν σκεφτείτε ότι τώρα είμαι 60 ετών αυτό σημαίνει ότι εδώ και περίπου σαράντα χρόνια είμαι ορθόδοξος. Είμαι λοιπόν ένας που από τον καθολικισμό στο οποίο ανήκα, όπως άλλωστε και η οικογένειά μου, μεταστράφηκα στην Ορθόδοξη Εκκλησία.

ΕΡΩΤΗΣΗ.Πώς συνέβη αυτό; Μου είπατε κατ’ ιδίαν ότι οφείλεται και στον τρόπο με τον οποίο οι ορθόδοξοι θεολόγοι του 20 ου αιώνα ερμήνευσαν τους Πατέρες της Εκκλησίας.

ΑΠΑΝΤΗΣΗ.
Ναι, να πω ότι όταν έγινα Ορθόδοξος γνώριζα πολύ καλά την καθολική θεολογία, είχα μελετήσει τα έργα των μεγάλων καθολικών θεολόγων του Μεσαίωνα, κυρίως τον Θωμά τον Ακινάτη, ήταν μία προσέγγιση πολλή αφαιρετική, νοησιαρχική και ορθολογική. Για παράδειγμα, η θεολογία του Θωμά του Ακινάτη στηρίζεται σχεδόν αποκλειστικά στον Αριστοτέλη και η μέθοδός του έχει φιλοσοφική προσέγγιση. Όταν λοιπόν άρχισα κατά την διάρκεια των φιλοσοφικών σπουδών να διαβάζω τους Πατέρες ήταν για μένα μια εξαιρετική ανακάλυψη. Διότι ήταν ταυτόχρονα πολύ υψηλή θεολογία όπου μπορούσα να βρω για όλα τα εν δυνάμει προβλήματα μια άποψη αλλά την ίδια στιγμή στηριζόταν εξ ολοκλήρου στις πηγές του Ευαγγέλιου, ήταν ζωντανή, δηλαδή μου έδινε την εντύπωση ότι δεν ήταν μια θεολογία νοησιαρχική αλλά βιωματική. Όταν προέκυψε η ανάγκη για μια έρευνα για τον Διονύσιο Αρεοπαγίτη στο πλαίσιο των φιλοσοφικών σπουδών μου να συμβουλευτώ σχολιαστές του Διονυσίου Αρεοπαγίτη, ανακάλυψα το έργο του V . Lossky, ειδικό επί του θέματος. Εκείνη την εποχή, μαζί με τον V . Lossky ανακάλυψα και άλλους ορθόδοξους θεολόγους πιο πρόσφατους, οι οποίοι είχαν μια θεώρηση πολύ εγγύς προς αυτήν των Πατέρων. Τότε συνειδητοποίησα ότι υπήρχε μια παράδοση στην Ορθόδοξη Εκκλησία και μία πιστότητα των σύγχρονων ορθοδόξων θεολόγων προς τους θεολόγους των παρελθόντων αιώνων, ότι η Ορθόδοξη Εκκλησία ήταν ένα οργανικό σύνολο ομοιογενές. Διαπίστωσα εκ νέου ότι οι θεολόγοι, οι καλύτεροι από αυτούς τους οποίους και μελετούσα, έχουν μια προσέγγιση αντίστοιχη αυτής των Πατέρων, δηλ. μια θεολογία όχι αφηρημένη αλλά συνδεδεμένη με την πνευματική, την εκκλησιαστική, την λειτουργική ζωή, την ζωή των μυστηρίων. Είναι κάτι που με εντυπωσίασε ιδιαίτερα και καθόρισε την προσέγγιση μου προς την Ορθοδοξία. Κάτι βέβαια που αργότερα έγινε ακόμη βαθύτερο με την συνάντηση μου με τον μετέπειτα πνευματικό μου πατέρα, τον στάρετς Σέργιο, για τον οποίον μάλιστα έγραψα κι ένα βιβλίο που εκδόθηκε στις εκδόσεις Ακρίτας πριν μερικά χρόνια.

ΕΡΩΤΗΣΗ.Η παρουσία της Ορθόδοξης Θεολογίας στη Δύση περιορίζεται στην ρωσική διασπορά στο Παρίσι με τους μεγάλους θεολόγους, όπως ο V. Lossky , o Boulgakov κ.ά.;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ.
Δεν νομίζω ότι περιορίζεται έτσι. Οι συγκεκριμένοι θεολόγοι είναι σημαντικοί για την Γαλλία, καθώς εκεί έζησαν, αλλά επηρέασαν και πολλούς Έλληνες επίσης θεολόγους. Για παράδειγμα, η θεολογία του Σεβ. Μητροπολίτη Ιωάννη Ζηζιούλα, του Χρίστου Γιανναρά βασίζεται στην φιλοσοφία ορισμένων φιλοσόφων της σχολής του Παρισιού, ειδικά του Berdiaeff και το κίνημα του Υπαρξισμού και του Περσοναλισμού, ο Bulgakov επίσης επηρέασε πολύ αλλά γνωρίζουμε ότι η θεολογία του είναι προβληματική, καθώς ανέπτυξε την θεολογία της Θείας Σοφίας καθιστώντας την τέταρτη υπόσταση στην Αγία Τριάδα. Το έργο του Bulgakov, όπως γνωρίζετε, καταδικάστηκε από την Εκκλησία της Ρωσίας. Ένας άλλος θεολόγος που έζησε στο Παρίσι και θεωρώ ότι υπήρξε πιο σημαντικός είναι ο πατήρ Γεώργιος Φλωρόφσκι, ο οποίος αργότερα δραστηριοποιήθηκε στις Η. Π. Α., καθώς βέβαια και ο Meyendorff που εργάσθηκε για κάποια χρόνια στην Γαλλία, ο Schmemann που στην συνέχεια ανέπτυξε στις Η. Π. Α. ορισμένες πολύ σπουδαίες απόψεις της Εκκλησιολογίας και της Ορθόδοξης Θεολογίας. Ο Schmemann συνεισέφερε πολλά στον τομέα της Λειτουργικής, ενώ ο Meyendorff έκανε σπουδαίες μελέτες για τον Αγ. Γρηγόριο Παλαμά που βοήθησαν στην εκ νέου ανακάλυψη του Αγίου Γρηγορίου Παλαμά που θεωρείται τώρα ένας μεγάλος Πατέρας αλλά για πολλά χρόνια ήταν σχεδόν λησμονημένος. Για παράδειγμα, διαβάζουμε την Δογματική του Ιουστίνου Πόποβιτς και δεν υπάρχει ούτε μια λέξη για τον ’γιο Γρηγόριο τον Παλαμά, ο οποίος ανακαλύφθηκε και πάλι από τον το 1930 – 1940 χάρη στον Meyendorff . Εντούτοις νομίζω ότι δεν θα πρέπει να υπερβάλουμε την επίδραση αυτής της σχολής των Παρισίων, η οποία χαρακτηρίζεται κατ’ εξοχήν από την ρωσική θεολογία του 19 ου αιώνα, δηλαδή ένα συνδυασμό φιλοσοφίας και θεολογίας με πολλές επιδράσεις από άλλα ρεύματα, κυρίως το σοφιολογικό ρεύμα που έχει τις ρίζες του στον Γερμανικό ιδεαλισμό, που επηρέασε πολύ τους Boulgakov, Soloviev αλλά και το σύνολο της σχολής των Παρισίων.

ΕΡΩΤΗΣΗ.

Στις ημέρες μας υπάρχει κάποια άλλη σχολή ορθόδοξων σπουδών; Μου φαίνεται ότι αντιπροσωπεύετε ένα νέο κύμα. Είστε υπέρ της επιστροφής στις πατερικές πηγές;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ.
Πράγματι, συχνά με εντάσσουν στο νεοπατερικό κίνημα μαζί τους Lossky, Meyendorff κ. α. αλλά έχω μία προσέγγιση ιδιαίτερη. Για παράδειγμα, στις μελέτες μου για τον ’γιο Μάξιμο τον Ομολογητή έχω μια προσέγγιση που χρησιμοποιεί τις επιστημονικές μεθόδους της Δύσεως αλλά είναι απόλυτα συμβατή με την ορθόδοξη προσέγγιση, αλλά είναι πολύ σημαντική για την παρουσίαση της πατερικής διδασκαλίας μ’ έναν τρόπο που μπορεί να γίνει αντικείμενο διαλόγου και να πείσει τους δυτικούς θεολόγους συνομιλητές. Φροντίζω πάντοτε στα έργα μου, σε ό,τι έχω γράψει σχετικά με τα νοσήματα, την οδύνη και τον θάνατο να απαντήσω δια μέσου των Πατέρων σε ερωτήματα και ανησυχίες του σήμερα. Πιστεύω ότι η αληθινή παράδοση δεν είναι επανάληψη του παρελθόντος αλλά μια πιστότητα προς το σύνολο της διδασκαλίας της Εκκλησίας, η οποία σε κάθε εποχή φροντίζει να απαντήσει στις ανάγκες του κόσμου, να διαδώσει το μήνυμα του Χριστού με λέξεις και απαντήσεις που λαμβάνουν υπόψη τις ανάγκες του κόσμου. Έτσι, αν θέλετε, υπάρχει ταυτόχρονα η έγνοια να αντιμετωπίσουμε πολύ σημαντικά ζητήματα για τον καθένα μας, όπως η ασθένεια, η οδύνη και ο θάνατος, αλλά και να δώσουμε μία απάντηση που είναι πραγματικά ορθόδοξη και εγγράφεται στην πατερική παράδοση, για την οποία μιλήσαμε ήδη. Ταυτόχρονα φροντίζω να συμπεριλάβω επίσης την Αγία Γραφή αλλά και το σύνολο της λειτουργικής παράδοσης, καθώς στα λειτουργικά κείμενα υπάρχει όλη η διδασκαλία της Εκκλησίας, υπάρχει όλη διδασκαλία των μεγάλων πνευματικών μας, διδασκαλία ζώσα που δεν περιλαμβάνεται πάντοτε σε θεωρητικά βιβλία, αλλά αποτελεί κατά την γνώμη μου αδιάσπαστο μέρος της Ορθόδοξης παράδοσης. Κατά την γνώμη μου όταν εκφράζουμε την Ορθόδοξη Παράδοση και απευθυνόμαστε στον κόσμο δεν μιλάμε αφορμώμενοι από κάποιον τομέα αποκλειστικά, από την Λειτουργική, την Πατρολογία, την πνευματικότητα. Για μας όλα αυτά τα διαφορετικά στοιχεία σχηματίζουν μια ολότητα που συνδέεται οργανικά και πολύ απλά αποτελεί τον χριστιανικό βίο, την εν Χριστώ ζωή.

ΕΡΩΤΗΣΗ.Πώς βλέπετε γενικά την θρησκευτικότητα στη Δύση σήμερα;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ.
Η θρησκευτική ζωή βεβαίως είναι δύσκολη, καθώς υπάρχει μια αξιοσημείωτη ανάπτυξη του κινήματος του υλισμού τις τελευταίες δεκαετίες. Σήμερα υπάρχει μια οικονομική κρίση που εξαπλώνεται σε όλη την Ευρώπη αλλά και τον κόσμο ολόκληρο και συχνά οι άνθρωποι που μεγάλωσαν ως καταναλωτές δεν έχουν προετοιμαστεί πνευματικά να αντιμετωπίσουν τα προβλήματα της ζωής. Υπάρχει λοιπόν και μία ηθική κρίση. Για παράδειγμα υπάρχει κρίση στο θεσμό του γάμου, υπάρχουν πολύ λίγοι γάμοι και πολλοί νέοι που συζούν χωρίς να έχουν παντρευτεί. Ταυτόχρονα υπάρχουν πολλά διαζύγια στη Γαλλία αλλά και σε γειτονικές χώρες, όπως για παράδειγμα στην Γερμανία, όπου η αναλογία είναι ένα διαζύγιο για κάθε δύο γάμους. Πιστεύω ότι αυτή η κρίση θα εξαπλωθεί σύντομα και στην Ελλάδα και ότι βλέπουμε ήδη τις εκφάνσεις της. Είναι πολύ σημαντικό να σκεφτούμε για όλα αυτά τα προβλήματα. Υπάρχει μια παγκοσμιοποίηση της οικονομίας που λαμβάνει χώρα στην Ευρώπη αλλά και σε ολόκληρο τον κόσμο. Ταυτόχρονα υπάρχει μια παγκοσμιοποίηση ιδεολογική, η οποία έχει ως αποτέλεσμα την συντριβή της θρησκευτικότητας. Έχει δηλαδή ως σκοπό να αναπτύξει τον υλισμό. Είναι σημαντικό ως Χριστιανοί να είμαστε ικανοί να απαντήσουμε σε όλα τα προβλήματα που τίθενται. Νομίζω ότι η λύση δεν είναι να αποτραβιόμαστε από όλα τα άσχημα που συμβαίνουν και αναπτύσσονται γύρω μας, αλλά η πραγματική λύση είναι μια θετική μαρτυρία του χριστιανικού μας βίου. Είναι σημαντικό ο χριστιανικός μας βίος να αποτελεί ένα ιδανικό, να προσφέρει μια αξία, κάτι πολύ σημαντικό στην ζωή των ανθρώπων που δεν υπάρχει αλλού. Μόνο μαρτυρώντας με τον τρόπο ζωής μας μπορούμε να συνεισφέρουμε κάτι στο κόσμο. Δεν πρέπει να απογοητευόμαστε. Αν δούμε, οι πρωτοχριστιανικοί χρόνοι ήταν επίσης δύσκολοι: υπήρχαν πολλές θρησκείες, πολλές αιρέσεις, διωγμοί κατά του Χριστιανισμού. Σε όλα αυτά οι Χριστιανοί απάντησαν δια της μαρτυρίας τους, πολλοί έγιναν μάρτυρες. Η λέξη μαρτύριο σημαίνει μαρτυρία, μαρτυρία με την ίδια την ζωή τους. Πιστεύω ότι δίνοντας θετική μαρτυρία με το βίο μας, ζώντας τον βίο μας ολόψυχα χριστιανικά μπορούμε να συνεισφέρουμε κάτι στον κόσμο παρ’ όλες τις δυσκολίες.

ΕΡΩΤΗΣΗ.Είστε υπέρ του διαλόγου της Ορθοδοξίας με τον Καθολικισμό ή τον Προτεσταντισμό;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ.
Ο χριστιανός πρέπει να είναι πάντα υπέρ του διαλόγου, αλλά υπάρχουν πολλές μορφές διαλόγου. Κατά την γνώμη δεν σημαίνει τίποτα η έκφραση ότι κάποιος είναι «υπέρ ή κατά του Οικουμενικού Διαλόγου», καθώς υπάρχουν τουλάχιστον πέντε διαφορετικές μορφές Οικουμενισμού. Προσωπικά πιστεύω ότι ως Χριστιανοί οφείλουμε να είμαστε ανοιχτοί και πάντα έτοιμοι για διάλογο με οποιοδήποτε άνθρωπο. Είναι η Χάρις που μας κάνει συζητούμε με τους άλλους και να μαρτυρούμε την πίστη μας. Απλά, αυτό που πρέπει να αποφεύγουμε είναι οι ψευδο-συναντήσεις ή οι συμφωνίες που βασίζονται πάνω σε ατυχείς θεολογικά συμφωνίες. Προσωπικά έχω γράψει ένα σημαντικό αριθμό θεολογικών άρθρων δείχνοντας ότι ορισμένες συμφωνίες που έχουν γίνει σε θέματα όπως το filioque ή με ορισμένες συμφωνίες με τους Προ Χαλκηδονίους δεν είναι καθόλου ικανοποιητικές και ότι έδιναν την εντύπωση στα Μ. Μ. Ε. ότι έβρισκαν κάποιες λύσεις σε προβλήματα που υπάρχουν από αιώνες αλλά δεν λύθηκαν. Θα σας ομολογήσω ότι είμαι απαισιόδοξος σχετικά με την έκβαση του διαλόγου Ορθόδοξης και Καθολικής Εκκλησίας, διότι αυτήν την στιγμή έχουμε στην Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία ένα Πάπα που ευνοεί την επιστροφή στην αντίληψη περί Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας του 19 ου αιώνα, καθώς αναπτύσσει μια προσήλωση στα πιο ακραία δόγματα. Ο διάλογος λοιπόν μεταξύ των δύο Εκκλησιών επικεντρώνεται υπερβολικά στο ζήτημα του πρωτείου της Εκκλησίας της Ρώμης αλλά πιστεύω ότι κατά βάθος μένουν τα δογματικά ζητήματα τα οποία είναι πολύ πιο σημαντικά και που δεν αντιμετωπίζονται απλά λέγοντας ότι δεν είναι σημαντικά, καθώς ξέρουμε ότι έτσι όπως έχουν τα πράγματα δεν είμαστε ικανοί να τα λύσουμε. Πράγματι, με το ζήτημα του Filioque δεν υπάρχει καμία βελτίωση και η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία δεν είναι διατεθειμένη να κάνει οποιαδήποτε παραχώρηση επί του θέματος. άλλα ζητήματα που χωρίζουν την Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία από την Ορθόδοξη, όπως του καθαρτηρίου πυρός, της άσπιλης σύλληψης, το αλάθητο του Πάπα είναι ζητήματα πολύ σημαντικών διαφορών, που δεν αντιμετωπίζονται όμως στο διάλογο. Κατά την γνώμη μου, γι’ αυτόν τον λόγο ο διάλογος δεν μπορεί να προχωρήσει.

ΕΡΩΤΗΣΗ.Κε Larchet , αναφέρεστε σε νοσήματα, έχετε συγγράψει μία τριλογία σχετικά με τα ψυχικά, σωματικά και πνευματικά νοσήματα. Πώς μπορούμε να τα διακρίνουμε και ποια η σχέση μεταξύ τους;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ
Είναι σημαντικό να διακρίνουμε τα ψυχικά από τα πνευματικά νοσήματα. Γι’ αυτό το λόγο ορισμένοι μιλούν για σωματικά νοσήματα από την μια και τα νοσήματα της ψυχής από την άλλη. Δεν μου αρέσει η έκφραση «νοσήματα της ψυχής» γιατί είναι μια έκφραση διφορούμενη που μπορεί να σημαίνει είτε τα ψυχικά νοσήματα είτε τα πνευματικά νοσήματα, που είναι δύο διαφορετικά πράγματα. Στην πραγματικότητα πρέπει να διακρίνουμε τρία τελείως διαφορετικά πράγματα. Υπάρχουν τα σωματικά νοσήματα, τα νοσήματα του σώματος, υπάρχουν τα ψυχικά νοσήματα που αφορούν τον ψυχικό μας βίο και τέλος τα πνευματικά νοσήματα που είναι κάτι διαφορετικό. Τι είναι λοιπόν τα νοσήματα του σώματος; Όλος ο κόσμος γνωρίζει: ό,τι διαταράσσει το σώμα μας. Τι είναι τα ψυχικά νοσήματα; Είναι προβλήματα που προσβάλλουν τον ψυχικό μας κόσμο, όπως υπερβολική ανάπτυξη της φαντασίας μας, διαταραχές μνήμης, προβλήματα λογικής, φοβίες απέναντι σε συγκεκριμένα αντικείμενα, διαταραχές ορέξεως που έχουν ψυχικά αίτια κ.λπ. Τέλος υπάρχουν τα πνευματικά νοσήματα. Τι είναι αυτά; Διαταραχές στην σχέση μας με τον Θεό. Δηλαδή, εφόσον ο άνθρωπος δημιουργήθηκε κατ’ εικόνα Θεού, αυτό σημαίνει πως ό,τι έχει και είναι καθορίζεται από κάποια συγκεκριμένη σχέση με τον Θεό, υπέρ Αυτού ή κατά Αυτού. Τα πνευματικά νοσήματα λοιπόν είναι νοσήματα της σχέσης μας με τον Θεό, συμπεριλαμβάνοντας τόσο τις δραστηριότητες του σώματός μας όσο και του ψυχισμού μας. Συνεπώς, τα πνευματικά νοσήματα δεν είναι απλά νοσήματα του νου, του πνεύματος που βρίσκεται πέραν του σώματος και της ψυχής σε τρίτο επίπεδο, αλλά περιλαμβάνουν την ολότητα της υπάρξεώς μας, στην σχέση αυτής, θετική ή αρνητική, με τον Θεό. Αυτά τα τρία είδη λοιπόν νοσημάτων μπορεί να συνυπάρχουν. Ένας άνθρωπος μπορεί να πάσχει από σωματικά, ψυχικά και πνευματικά νοσήματα, τα οποία μπορεί να σχετίζονται μεταξύ τους ή να μην έχουν σχέση. Για παράδειγμα, υπάρχουν σωματικά νοσήματα που η αιτία τους είναι φυσική, αν και όλες οι ασθένειες έχουν την ρίζα του στην πτώση του ανθρώπου, στο προπατορικό αμάρτημα. Αλλά στην παρούσα φάση της ανθρωπότητας, υπάρχουν άνθρωποι που είναι υγιείς αλλά πάσχουν από ασθένειες, από καρκίνο ή κάτι άλλο, όπως μπορούμε να διαπιστώσουμε και από τους βίους σύγχρονων αγίων, όπως του γέροντα Πορφυρίου, ή του γέροντα Παϊσίου που ήσαν ασθενείς, από ασθένειες που έχουν φυσικά αίτια και όχι πνευματικά. Τα σωματικά νοσήματα όμως μπορούν να έχουν και ψυχικά αίτια οπότε μιλάμε για ψυχοσωματικές ασθένειες, όπως επίσης μπορεί ένα σωματικό νόσημα να έχει πνευματική αιτία. Για παράδειγμα, όταν έχουμε κάποιο πάθος, ας πούμε γαστριμαργία, όταν τρώμε πολύ, αναπτύσσουμε ασθένειες, όπως καρδιακά προβλήματα, προβλήματα κυκλοφορικού συστήματος, ή πάλι όταν εξοργιζόμαστε δημιουργούνται προβλήματα στον οργανισμό μας, όταν επίσης έχουμε άγχος προερχόμενο από το πνεύμα μας έχουμε διαταραχές στον οργανισμό κ.λπ. Συνεπώς τα πνευματικά νοσήματα μπορούν να έχουν τρεις διαφορετικές αιτίες: σωματικά αίτια, πράγμα που είναι ξεκάθαρο για τους Πατέρες, όπως άλλωστε τονίζει και ο Γρηγόριος Νύσσης . Για παράδειγμα, αν καταναλώνουμε πολύ αλκοόλ αυτό δημιουργεί προβλήματα σε ψυχικό επίπεδο, άρα έχουμε σωματικό αίτιο. Μπορεί επίσης να έχει ως αίτια τον ίδιο τον διάβολο, τη δράση του διαβόλου, δεν πρέπει όμως να υπερβάλλουμε αυτήν την επίδραση. Συμβαίνει ορισμένα μόνο άτομα να είναι δαιμονισμένα, αλλά δεν μπορούμε να εξηγήσουμε όλα τα πνευματικά νοσήματα από την δαιμονοκαταληψία και να τα ανάγουμε στη δράση του διαβόλου. Είναι λίγες οι περιπτώσεις που οφείλονται στην δαιμονοκαταληψία . Και βέβαια υπάρχουν πνευματικά αίτια ορισμένων πνευματικών νοσημάτων. Για παράδειγμα, η παράνοια συχνά συνδέεται με την αλαζονεία, η κατάθλιψη συνδέεται με αυτό που οι Πατέρες ονομάζουν θλίψη ή ακηδεία . Το να βρει κανείς τα αίτια σε κάθε περίπτωση είναι κάτι πολύπλοκο. Τα ψυχικά νοσήματα σε ορισμένες περιπτώσεις μπορούν να θεραπευτούν χάρη σε μια θεραπευτική του σώματος, σ’ άλλες πάλι χάρη σε θεραπευτική του πνεύματος και σε άλλες πάλι με μια ιδιαίτερη προσέγγιση για τα ψυχικά νοσήματα. Προσωπικά δεν είμαι αντίθετος στη ψυχοθεραπεία. Δεν πιστεύω ότι η θεραπευτική των πνευματικών νοσημάτων μας επιτρέπει να παρακάμψουμε την ψυχοθεραπεία. Αυτό μπορεί να ισχύει στην περίπτωση που ένα πνευματικό νόσημα συνδέεται άμεσα με ένα ψυχικό νόσημα. Αλλά υπάρχουν και περιπτώσεις όπου ένα ψυχικό νόσημα δεν συνδέεται με ένα πνευματικό. Έτσι βλέπουμε ανθρώπους υγιείς, υγιείς σε επίπεδο πνευματικό που εντούτοις παρουσιάζουν ψυχικά προβλήματα, αυτό γίνεται, όπως και υγιείς που πάσχουν από σωματικές ασθένειες. Πρέπει να υιοθετήσουμε μία προσέγγιση μετριοπαθή για όλα αυτά. Σε ένα άλλο βιβλίο μου που τιτλοφορείται « Πνευματική συνείδηση » όπου εξετάζω αυτούς τους τρεις τύπους νοσημάτων δείχνω ότι πρέπει να είμαστε προσεκτικοί με ορισμένες ψυχοθεραπείες γιατί το πρόβλημα είναι ότι υπάρχουν ψυχοθεραπείες που είναι ανώδυνες, αλλά ορισμένες ψυχοθεραπείες βασίζονται σε μια ανθρωπολογία λεπτομερώς δομημένη. Για παράδειγμα η φροϋδική ή γιουγκική ψυχανάλυση. Αποδεικνύω ότι σε πολλές περιπτώσεις υπάρχει ασυμβατότητα της ανθρωπολογίας και της θεολογίας. Για παράδειγμα, ο Φρόϋντ κηρύσσει τον αθεϊσμό στην βάση του συστήματός του, συνεπώς έχει μια θεώρηση του ανθρώπου που δεν συμβιβάζεται με αυτήν του Χριστιανισμού. Και στον Γιουγκ υπάρχουν προβλήματα θεολογικής φύσεως, για παράδειγμα ο Γιουγκ θεωρεί ότι ο Σατανάς είναι το τέταρτο πρόσωπο της Αγ. Τριάδος και ότι ο άνθρωπος για να έχει μία φυσιολογική ψυχική ανάπτυξη οφείλει να συμπεριλάβει το κακό στη ζωή του, κάτι που είναι εντελώς ασύμβατο με τον Χριστιανισμό. Πρέπει λοιπόν να είμαστε πολύ επιφυλακτικοί με την ψυχοθεραπεία και να χρησιμοποιούμε την διορατικότητα. Πιστεύω ότι αυτό που είναι σημαντικό στην προσέγγιση των νοσημάτων είναι η διορατικότητα. Οι μεγάλοι πνευματικοί Πατέρες, οι γέροντες, έχουν αυτή την διορατικότητα, όπως τους γνωρίσαμε διαβάζοντας τον βίο τους, είναι ικανοί όταν κάποιος τους πλησιάζει να διαγνώσουν αμέσως την αιτία του νοσήματος. Ο πατέρας Πορφύριος για παράδειγμα ήταν ικανός να πει «έχετε αυτήν την ασθένεια», ή «η αιτία είναι σωματική, ψυχική, πνευματική» κ.λπ. Βέβαια, το πρόβλημα είναι ότι στις μέρες μας δεν έχουμε πολλούς γέροντες που έχουν αυτή την διορατικότητα και είναι ικανοί να μας μιλήσουν έτσι. Μπορούμε όμως να βρούμε τέτοια περιστατικά σε έργα των Πατέρων.

………………………………………………………………
Μτφρ . Θεοφάνης Δρακόπουλος
ΠΗΓΗ. http://www.apostoliki-diakonia.gr