H AΓΙΑ ΟΙΚΙΑ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ (SANTA CASA) ΚΑΙ Η ΑΡΤΑ

Έρευνα: πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου (χημικός)

Εισαγωγικά

Σε παλιότερα άρθρα ασχοληθήκαμε ιδιαιτέρως με το θέμα της Αγίας Οικίας (Santa Casa)  και τη σχέση της με την ιστορία της Άρτας. Η Αγία Οικία θεωρείται ένα από τα μεγαλύτερα Θεομητορικά προσκυνήματα των Παπικών και βρίσκεται στο Λορέτο της Ιταλίας.

Στο δημοσιευμένο άρθρο με τίτλο: Οι Ιερές Πέτρες Της Santa Casa του Loreto, ο δρόμος των Αγγέλων και η δική μας Θάμαρ η Κομνηνή, παρουσιάσαμε τη Ρωμαιοκαθολική παράδοση για το θέμα καθώς και τα νεότερα δεδομένα από τις έρευνες του Ακαδημαϊκου Χάρη Κουδούνα και του ιστορικού ερευνητή Fernando Frazzotti.

Απαραίτητα ιστορικά στοιχεία που πρέπει να γνωρίζουμε

Αγία οικία (Santa Casa») ονομάζεται το σπίτι στο οποίο έζησε η Παναγία. Σύμφωνα με την παλιά παράδοση, που είναι πλέον σήμερα επαληθευμένη και αποδεδειγμένη από τις ιστορικές και αρχαιολογικές έρευνες, το σπίτι  της Παναγίας στην Ναζαρέτ αποτελούνταν από δύο μέρη: από μία σπηλιά η οποία ήταν σκαμμένη σε βράχο και η οποία μέχρι τώρα τιμάται στον Ευαγγελισμό και από ένα δωμάτιο τοιχοδομημένο με λίθους (πέτρες) από ψαμμίτη .

Η Ρωμαιοκαθολική παράδοση για την Αγία Οικία

Το 1291, έτος που καταλήφθηκε το Φρούριο του Αγίου Ιωάννη της Άκκρας (πόλη-λιμάνι της Παλαιστίνης), γεγονός που σήμανε και το τέλος των Σταυροφοριών και της παρουσίας των Φράγκων στην Παλαιστίνη, συνέβη το εξής εκπληκτικό. Στις 9 ή 10 Μαΐου, ή στις 22 Μαΐου με το Γρηγοριανό ημερολόγιο, (και κατ΄ άλλους στις 21 Μαΐου) Άγγελοι εξ ουρανού προβλέποντας τη μελλοντική εισβολή των Τούρκων και των Μαμελούκων παρέλαβαν υπό των πτερύγων τους την οικία της Αγίας Οικογένειας, που στο μεταξύ οι Άγιοι Απόστολοι είχαν μετατρέψει σε εκκλησία, και τη μετέφεραν από τη Ναζαρέτ στη σημερινή Κροατία, στη περιοχή Σουσάκ και συγκεκριμένα στο λόφο του Τερσάττο, (σημερινό Τρσατ στα περίχωρα της Ριέκα). Υπόψη ότι στη θέση αυτή βρίσκεται σήμερα εκκλησία του 15ου αιώνα αφιερωμένη στην «Παναγία της θάλασσας». Τριάμισι χρόνια αργότερα, το 1294, λίγο πριν την εισβολή των Τούρκων στην περιοχή, άγγελοι εξ ουρανού μετέφεραν για δεύτερη φορά την Αγία Οικία από το Σουσάκ, στην απέναντι πλευρά της Αδριατικής, σε λόφο του δάσους Λορέτο της Ιταλίας, κοντά στην Ανκόνα. Όταν το γεγονός αυτό έγινε ευρύτερα γνωστό, με σχετικό διάταγμά του ο Πάπας Σίξτος Δ΄ το 1491 ανακήρυξε όλη τη γύρω περιοχή ιδιοκτησία του Βατικανού, όπου και οικοδομήθηκε η σπουδαία εκκλησία Παναγία του Λορέτο εντός της οποίας φέρεται η «Σάντα Κάζα» (= Αγία Οικία). Έτσι άρχισαν να καταφθάνουν στην περιοχή χιλιάδες προσκυνητών με συνέπεια να καταστεί σπουδαίο προσκύνημα μέχρι σήμερα, ειδικότερα τις ημέρες εορτασμού, στις 25 Μαρτίου (του Ευαγγελισμού), στις 15 Αυγούστου (της Κοίμησης της Θεοτόκου), στις 8 Σεπτεμβρίου  και το τριήμερο 8 – 10 Δεκεμβρίου.

Η έρευνα των Χ. ΚΟΥΔΟΎΝΑ και Fernando Frazzotti

Οι παραπάνω ιστορικοί ερευνητές απέδειξαν ότι οι άγγελοι της Ρωμαιοκαθολικής παράδοσης δεν ήταν άγγελοι του ουρανού, αλλά οι Άγγελοι Κομνηνοδουκάδες του κράτους (Δεσποτάτου) της Ηπείρου. Οι πέτρες φιλοξενήθηκαν στο μοναστήρι της Πόρτα Παναγιάς Πύλης Τρικάλων και στη συνέχεια μέσω της Άρτας μεταφέρθηκαν στην Ιταλία.
Ο ιστορικός ερευνητής Fernando Frezzoti αποδεικνύει με βάση τη μελέτη ιστορικών δεδομένων (και όχι μόνο ), ότι στην Άρτα οι πέτρες φυλάχτηκαν στο κάστρο της Άρτας και  στην Παρηγορήτισσα για τρία περίπου χρόνια.

Επίσης ο Ακαδημαϊκός και ιστορικός Χάρης Κουδούνας εντοπίζει στην Ιταλία το προικοσύμφωνο της Θάμαρ (κόρης του Νικηφόρου και εγγονή της Αγίας Θεοδώρας), όπου εκεί αποκαλύπτεται και ένα άλλο μεγάλο μυστικό. Στο προικοσύμφωνο για τον γάμο της  με τον Φίλιππα του Τάραντα ορίζεται, ότι μέσα στα προικώα αντικείμενα περιλαμβάνεται η οικία της ΠΑΝΑΓΙΑΣ, από την Ναζαρέτ….

Νεότερα στοιχεία από την έρευνα του Fernando Frezzoti

Ο ιστορικός ερευνητής Fernando Frezzoti μάς έστειλε μια νέα του εργασία με νεότερα στοιχεία για το θέμα. Μερικά από τα στοιχεία αυτά είναι τα εξής.

Α. Η μεταφορά των πετρών της Αγίας Οικίας στην Ιταλία έγινε σε τέσσερις φάσεις που διήρκησαν από το 1273 – 1294 δηλ. διήρκησαν 21 χρόνια.

Β. Η πρώτη φάση έγινε τον Αύγουστο του  1273. Περιλάμβανε τη μεταφορά των Αγίων Πετρών από τη Ναζαρέτ στο λιμάνι της Άκκρας και μετά στην Κύπρο. Εκεί παρέμειναν 10 χρόνια (από το 1273 -1283)  και τη φύλαξή τους είχαν αναλάβει το τάγμα των Σταυροφόρων «Οι ιππότες του ναού». Βασικός σχεδιαστής της επιχείρησης ήταν ο Πάπας Γρηγόριος Ι.

Γ. Η δεύτερη φάση της μεταφοράς ξεκίνησε τον Αύγουστο του 1283 και  η διαδρομή ήταν: ΚΎΠΡΟΣ – ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΑ (ΒΟΛΟΣ) – ΦΑΡΣΑΛΑ – ΛΟΞΑΔΑ (παλιά ΛΥΚΟΥΣΑΔΑ) – ΠΥΛΗ ΤΡΙΚΑΛΩΝ. Βασικός στρατιωτικός συντονιστής της μεταφοράς ήταν ο ΙΩΑΝΝΗΣ ΑΓΓΕΛΟΣ ΔΟΥΚΑΣ ΚΟΜΝΗΝΟΣ. Αυτός ήταν νόθος γιός του Μιχαήλ Β με τη Γαγγρινή, αλλά τον ανέθρεψε η Οσία Θεοδώρα. Ο Ιωάννης ακολούθησε στην Ιταλία την αδελφή του Ελένη, όταν αυτή παντρεύτηκε τον Μαμφρέδο της Σικελίας  και ήταν στρατιωτικός του τάγματος των Αντζού.

(ΣΧΟΛΙΟ.  Αυτή η διαδρομή είναι και η βασική διαφωνία των ερευνητών Χ.Κουδούνα και Fernando Frezzoti. Ο Χ.Κουδούνας πιστεύει ότι οι πέτρες από την Κύπρο μεταφέρθηκαν στην Αθήνα και από εκεί στην Πύλη των Τρικάλων, ακολουθώντας διαφορετική διαδρομή).

Στην Πύλη οι πέτρες έμειναν από το 1283-1291 και την φύλαξή τους είχε αναλάβει πάλι το τάγμα των Ιπποτών του Ναού.

Δ. Η Τρίτη φάση της μεταφοράς των Αγίων πετρών έγινε τον Μάϊο του 1291. Από την Πύλη μεταφέρθηκαν στην Άρτα και έμειναν μέχρι το 1294 (τρία χρόνια). Στην επιχείρηση συμμετείχε ενεργά ο γιος της Αγίας Θεοδώρας Νικηφόρος ο Α και στη φύλαξη των πετρών συμμετείχε η οικογένεια των Αγγελο – Κομνηνοδουκάδων.

Ε. Η τελευταία φάση μεταφοράς των πετρών ήταν από τον Σεπτέμβριο 1294  έως 10 Δεκεμβρίου του 1294 και αυτές μεταφέρθηκαν σύμφωνα με τη διαδρομή ΑΡΤΑ – ΑΝΚΟΝΑ – ΛΟΡΕΤΟ. Σχεδιαστής της επιχείρησης ήταν ο Πάπας Κελεστίνος Ε και στρατιωτικός υπεύθυνος της επιχείρησης ήταν και ο γιός του ΙΩΆΝΝΗ Α Βαρθολομαίος που ανήκε σε τάγμα Σταυροφόρων μαζί με τον Γκυ Β ντε- Λα-Ρος και ΖAK VTE MOLAI.

Έτσι ανατρέπεται όλη η Ρωμαιοκαθολική παράδοση για τη μεταφορά της Οικίας στην Κροατία και μετά στο Λορέτο. Η φύλαξη των Αγίων πετρών στον τελικό τους προορισμό ήταν η οικογένεια των Αγγελο-Κομνηνοδουκάδων της ιταλικής διακλάδωσης.

Ένας εντυπωσιακός πίνακας ζωγραφικής του 1507 με την μεταφορά της Αγίας Οικίας και την Άρτα.

Ένα άλλο συγκλονιστικό στοιχείο που περιλαμβάνει η εργασία του Fernando Frazzotti  είναι και ο παραπάνω πίνακας ζωγραφικής του Alessandro Padovano του 1507. Ο πίνακας Βρίσκεται στις  Συρακούσες στο Μουσείο Palazzo Bellomo. Επιγράφεται  «Η Μεταφορά της Αγίας Οικίας».

Στον πίνακα παρατηρούμε να μεταφέρεται η Αγία Οικία από Αγγέλους πάνω στα κύματα (σύμφωνα με τη Ρωμαιοκαθολική παράδοση), ενώ στο βάθος φαίνονται τα χαρακτηριστικά του τόπου απ΄ όπου μεταφέρεται.

Ο ερευνητής σημειώνει τα εξής:

«Θα ήταν προτιμότερος ο τίτλος: «Η αποχώρηση της Αγίας Οικίας από το κάστρο της Άρτας», αφού στο βάθος εμφανίζεται αυτή η πόλη, όπου διατηρήθηκε η Αγία Οικία από τις 9 Μαΐου 1291 έως τις 10 Σεπτεμβρίου 1294 περίπου. Ο πίνακας δείχνει ότι η Αγία Οικία μεταφέρεται από τρεις αγγέλους, ακριβώς την ώρα που ξεκίνησε το θαλάσσιο ταξίδι που θα την οδηγούσε στον τελικό της προορισμό.
Στο βάθος παρουσιάστηκε ο τόπος αναχώρησης, μια πόλη/κάστρο/λιμάνι που βρίσκεται στις εκβολές ενός ποταμού.
Στα αριστερά της εικόνας διακρίνεται μια γέφυρα ποταμού. Έχει τέσσερα τόξα, εκ των οποίων το ένα είναι μεγαλύτερο από όλα, δίνοντάς του έτσι ένα χαρακτηριστικό σχήμα που το κάνει να ταυτίζεται με το Γεφύρι της Άρτας. Αυτή η γέφυρα, μετά από περισσότερους από πέντε αιώνες, εξακολουθεί να είναι το σύμβολο αυτής της πόλης και σήμερα.
Η πόλη/κάστρο της Άρτας ήταν στην πραγματικότητα δίπλα στον ποταμό Άραχθο. Για να ολοκληρωθεί η εικονογραφική συμμετρία της σκηνής, προκειμένου να ενσωματωθεί η αναπαράσταση της εικόνας με την παρουσία δυναμικών στοιχείων (η Άγια Οικία στη θάλασσα) και στατικών (ο τόπος αναχώρησης που είχε κρατήσει την Αγία Οικία μέχρι εκείνη τη στιγμή), οι δύο καλλιτέχνες εισήγαγαν στην εικόνα επίσης το άλλο πιο
χαρακτηριστικό αρχιτεκτονικό/μνημειακό στοιχείο της πόλης της Άρτας, το καμπαναριό (21 μ.) του κάστρου του. Οι διαστάσεις της Αγίας Οικίας, που μπορούν να συναχθούν από τις διαστάσεις της μικρής πόρτας και από αυτές των τριών αγγέλων που το φέρουν, φαίνονται ρεαλιστικές και συνεπείς με την Αγία Οικία που βρίσκεται στο Λορέτο. Στην πραγματικότητα πρόκειται για ένα κτίριο του οποίου η βάση είναι περίπου τέσσερα επί επτά μέτρα.

Ο πίνακας των Συρακουσών φαίνεται λοιπόν να επιβεβαιώνει την υπόθεσή μας για το δρομολόγιο των Ιερών Πετρών από τη Ναζαρέτ στην Κύπρο, στη συνέχεια από την Κύπρο στη Δημητριάδα και από εδώ τη διαμονή στην Πύλη και στη συνέχεια το πέρασμα και τη στάση για την Άρτα και τελικά να φτάσει στην Ανκόνα.
Η ανακάλυψη του τοπίου της Άρτας στον πίνακα που σώζεται στις Συρακούσες καθιστά την προηγούμενη ερμηνεία της «παράδοσης του Λορέτο» εντελώς ανεπαρκή. Σύμφωνα με αυτή την παραδοσιακή ιστορία, μάλιστα, η Αγία Οικία μεταφέρθηκε με θαύμα εν πτήσει από τους αγγέλους πρώτα στο Τρσάτ της Κροατίας το 1291 και μετά το 1294 στο Λορέτο.

Η Άρτα και το δεσποτάτο της Ηπείρου έπεσαν υπό τουρκική κατοχή στις 24 Μαρτίου 1449, δηλαδή τέσσερα χρόνια πριν από την Κωνσταντινούπολη. Το καμπαναριό του Κάστρου της Άρτας στην πραγματικότητα φαίνεται να εξακολουθεί να φέρει το σύμβολο του σταυρού στην κορυφή της οροφής. Αυτό σημαίνει ότι οι συγγραφείς του πίνακα των Συρακουσών ήθελαν να αναπαραστήσουν την πόλη της Άρτας, όπως ακριβώς ήταν το 1294, δηλαδή τη χρονιά της μεταφοράς της Αγίας Οικίας.

Θα μπορούσε επομένως να υποτεθεί, ότι, τουλάχιστον μέχρι το 1507, η φράση του Ricci που καθόρισε τον τόπο της εναπόθεσης των πετρών  που προηγήθηκε εκείνης του Loreto, «iuxta flumen oppidum collocatur» (δηλαδή, κοντά στον ποταμό όπου βρίσκεται ένα κάστρο), ερμηνευόταν σωστά για την Άρτα. «Ένα κάστρο» (oppidum), «που βρίσκεται» (collocatur), «κοντά
στον ποταμό» (iuxta flumen).

Η λεπτομερής αναπαράσταση της Άρτας δημιουργήθηκε από δύο
Ενετούς καλλιτέχνες για μια εκκλησία που βρίσκεται στις Συρακούσες, δηλαδή για ένα μέρος πολύ μακριά από την Άρτα. Αυτή η σκέψη είναι σημαντική γιατί υποδηλώνει ότι η Άρτα ήταν ήδη γνωστή ή ότι οι προσκυνητές πήγαιναν ήδη εκεί για να επισκεφθούν τα μέρη, όπου είχε
περάσει η Αγία Οικία. Μπορεί λοιπόν να ειπωθεί, ότι το 1507 η ενδιάμεση στάση της Άρτας ήταν παγκοσμίως γνωστή.
Μπορεί λοιπόν να ειπωθεί ότι συνέβη ένα εξαιρετικό ιστορικό γεγονός που προκάλεσε τη διακοπή της ροής των προσκυνητών που κατευθύνονταν προς την Άρτα και είχε επίσης ως συνέπεια να ξεχαστεί η στάση στην Άρτα της Αγίας Οικίας. Είναι σχεδόν βέβαιο ότι το τραυματικό γεγονός ήταν η οθωμανική κατάληψη της Άρτας.
Ιστορικά, η κατάληψη της Ηπείρου από τους Οθωμανούς συνέβη τη στιγμή που τα κείμενα που περιγράφουν τη μεταφορά της Αγίας Οικίας διαδίδονταν στην Ιταλία. Αυτά τα γραπτά περιέγραφαν τον τόπο της ενδιάμεσης στάσης στο κάστρο της Άρτας μέσα από τις τρεις γνωστές περιγραφές των Ricci (αναφέρθηκε παραπάνω), Spagnoli και Tolomei.

Μπορούμε λοιπόν να δηλώσουμε ότι η λανθασμένη ταύτιση με το μακρινό Trsat (που βρίσκεται κοντά στη Ριέκα στην Κροατία) θα μπορούσε να προέκυψε λόγω της συναφούς, ξαφνικής, βίαιης οθωμανικής κατοχής της Άρτας, της Ηπείρου και των γειτονικών περιοχών.
Η ένδειξη του Trsat κοντά στη Ριέκα στην Κροατία ήταν τόσο αφύσικη και μακριά από την ιστορία που έπρεπε να δοθεί μια υπερφυσική εξήγηση για να τη δικαιολογήσει.

Η σαφής αναπαράσταση της Άρτας μέσα στον πίνακα της «Μεταφοράς των Συρακουσών» είναι η σιωπηλή, παραδειγματική μαρτυρία  του βάθους της πολιτιστικής διαίρεσης που, από τότε και μετά, χώριζε τη Δύση και τη Χριστιανική Ανατολή.

19 ΜΑΙΟΥ. Ημέρα Μνήμης και Πληγής

(Δικαίωση ζητούν τα 353.000 θύματα)

πρωτοπρεσβυτέρου Δημητρίου Αθανασίου -εκπαιδευτικού(χημικού).

Η γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου αναφέρεται σε σφαγές και εκτοπισμούς εναντίον Ελληνικών πληθυσμών στην περιοχή του Πόντου που πραγματοποιήθηκαν από το κίνημα των Νεότουρκων κατά την περίοδο 1914-1923.

Η Ημέρα Μνήμης για τη Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου καθιερώθηκε το 1994 με απόφαση της Βουλής των Ελλήνων και τιμάται κάθε χρόνο στις 19 Μαΐου.

Το χρονικό της εξόντωσης

Το 1919, όταν η Ιταλία έστειλε στρατό κατά της Σμύρνης, οι Σύμμαχοι (Γαλλία, Μεγάλη Βρετανία και οι Η.Π.Α.) ενθάρρυναν την Ελλάδα να αποβιβάσει στρατό εκεί πρώτη. Στην κατάληψη της Σμύρνης, μερικοί Έλληνες στρατιώτες διέπραξαν εγκληματικές ενέργειες κατά Τούρκων πολιτών και αιχμαλώτων. Όταν αποκαταστάθηκε η τάξη, οι ένοχοι τιμωρήθηκαν.

Ο τουρκικός στρατός, κάτω από τη διοίκηση του Μουσταφά Κεμάλ (αργότερα ονομάστηκε «Ατατούρκ» – πατέρας της Τουρκίας ) αργότερα αντεπιτέθηκε. Κατά τη διάρκεια άγριων μαχών, οι σύμμαχοι εγκατέλειψαν τον ελληνικό στρατό και ο τουρκικός στρατός νίκησε. Οι δυνάμεις του Κεμάλ συνέχισαν κατακαίγοντας σχεδόν όλη τη Σμύρνη.

Στις 19 Μαΐου οι δυνάμεις του Κεμάλ μπήκαν στη Σαμψούντα για να αρχίσει για δεύτερη φάση της Γενοκτονίας σε όλο το μήκος της ακτής
της Μαύρης Θάλασσας. Μεταξύ 1919 και 1922 σχεδόν 150.000 Πόντιοι Έλληνες δολοφονήθηκαν. Αρχηγός σε αυτές τις σφαγές ήταν ο Τοπάλ Οσμάν Πασάς ο οποίος, με την κυβερνητική υποστήριξη, οδήγησε τις παραστρατιωτικές δυνάμεις που κατέστρεψαν τα άοπλα ποντιακά ελληνικά χωριά και κατέσφαξε αθώους άνδρες, γυναίκες και παιδιά.

Η εξόντωση των Ποντίων άρχισε με τη σύλληψη προκρίτων (δημοσιογράφων, δικηγόρων, εμπόρων, μητροπολιτών, ιερέων, δασκάλων) την καταδίκη τους με στημένες δίκες σε θάνατο και εκτέλεση.

Ακολούθησαν ομαδικές εκτελέσεις σε πόλεις και χωριά, στρατολόγηση των ανδρών στα διαβόητα «Αμελέ Ταμπουρού» στην ουσία Τάγματα εξοντώσεώς τους, και τέλος τους ηλικιωμένους και τα γυναικόπαιδα που έστελναν στην εξορία, σε πολυήμερες πορείες στην ενδοχώρα για να του αφανίσουν.

Συνολικά καταστράφηκαν 815 Κοινότητες, 1.134 εκκλησίες, 960 σχολεία ενώ 353.000 κάτοικοι σφαγιάστηκαν ή πέθαναν από τις κακουχίες και την πείνα.

Zωντανές Μαρτυρίες μνήμης

Σειρά συγκλονιστικών μαρτυριών από τη γενοκτονία, όπως φτάνουν στις ημέρες μας μέσω διηγήσεων και κειμένων, όπου μεταφέρονται βιώματα που κόβουν την ανάσα- βιώματα τα οποία σηματοδοτούν το τέλος μιας ιστορίας χιλιετιών. Ακολουθούν, μεταξύ άλλων, κάποιες από αυτές.

«Πολλά είδαμε και πολλά περάσαμε. Έβλεπες τους ανθρώπους να τρώνε ψοφίμια, πολλές φορές μάλιστα εγένοντο ομηρικαί μάχαι δια να κόψη κανείς ένα κομμάτι, ακόμα και από αυτά που έκειντο μέσα στον δρόμο» . (Από το χειρόγραφο του Κωνσταντίνου Ιορδανίδη «Η εξορία των χωριών Τρουψί και Μπάτσανα»)

H διήγηση του Χαράλαμπου Κρυλλίδη, από ένα χωριό στη Σεβάστεια το οποίο πλέον δεν υπάρχει.

«Κατεδικάσθην αθώος ων εις θάνατον, ήτο θέλημα Θεού, διά τούτο και εγώ δεν λυπούμαι. Έχω πίστιν, ότι θα συναντηθούμε εις την άλλην ζωήν. Σας στέλλω τον χαιρετισμό και την αγάπη μου. Εν όσω ζείτε να με μνημονεύετε» .

«Είμασταν περισσότερες από 100 γυναίκες και είχαμε 8-10 παιδιά, ηλικίας 2 έως 7 χρονών και αποφασίσαμε να τα πνίξουμε μην τυχόν και κλάψει κάποιο ή μιλήσει, και όταν οι Τούρκοι θα ήταν κοντά μας θα ανακάλυπταν την κρυψώνα μας και θα μας συλλάμβαναν. Τότε η καθεμία από εμάς πήρε το παιδί της άλλης και το έπνιξε, σφίγγοντας το λαιμό του και αφήνοντας το νερό του καταρράκτη να μπει μέσα στο στόμα του. Κάποιο κοριτσάκι 6-7 χρονών όταν είδε το τι γινότανε, μας παρακάλεσε να μην της βγάλουμε από το λαιμό κάτι χαϊμαλιά που είχε και μας είπε στα τούρκικα “πενί ποορκενέ τσιτσιλεριμί τσικάρτμαγιν”, δηλαδή όταν με πνίγετε να μη βγάλετε από το λαιμό μου τα χαϊμαλιά…».

«Μας πήραν όλους σε μια πορεία θανάτου. Πολλοί, οι γεροντότεροι, δεν άντεξαν. Τον θείο της μητέρας μου, τον παπα-Κυριάκο, τον διέταξαν οι Τούρκοι στρατιώτες να φύγει. Εκείνος λειτουργούσε. Ζήτησε να αποχωρήσει μόλις θα τέλειωνε η εκκλησία. Οι Τούρκοι απείλησαν να κλειδώσουν τις πόρτες και να τους κάψουν ζωντανούς. Τελικά τους έκαψαν μέσα στην εκκλησία. Τι τα θυμάμαι;…» (ΠΗΓΗ. https://www.youtube.com/watch?v=FWWVCVmTs3A)

Η τελευταία λειτουργία στα ιερά των πατέρων (αφήγηση Αννίκα Χαριτωνίδου από το Κέσι του Πόντου)

«Πριν φύγουμε, η επιτροπή, κι ήταν επιτροπή ο κουνιάδος μου, ο δάσκαλος, κι ο παπάς, γύριζαν και έγραφαν τα χτήματά μας, αμπέλια, κήπους, σπίτια. Μετά πήγαμε στο Βέξε (διπλανό χωριό)  και κοινωνήσαμε γιατί δεν είχαμε δικό μας παπά. Ο παπάς του Βέξε, ο παπα-Ισαάκ, ερχότανε μια φορά τη βδομάδα στο χωριό μας και λειτουργούσε. Αυτή τη φορά πήγαμε εμείς στο Βέξε και κοινωνήσαμε, που θα μπαίναμε στο δρόμο. Μια μέρα φέραμε τον παπά στο νεκροταφείο και διάβασε τα μνήματά μας, γιατί να χωριστούμε ήτον. Κλάψαμε πολύ στα μνήματα. “Φεύγομε εμείς και σας αφήνομε μέσα στους Τούρκους”. Κείνη τη μέρα η ψυχή μας είχε πολύ βάρος. Η επιτροπή μάζεψε μετά τα πράματα της εκκλησίας. Έκαψε τις παλιές εικόνες κι όσα βιβλία ήταν παλιά. Τα άλλα κειμήλια τα μαζέψανε και τα φέραμε. Το σταυρό και τον επιτάφιο τα είχα βάλει στο δικό μου σεντούκι. Τα άλλα πράγματα τα φρόντισε ο κουνιάδος μου ο δάσκαλος…

Με τα πράματα της εκκλησίας είχα δώσει και μια δική μου εικόνα του Αγίου Σπυρίδωνα. ….Που φεύγαμε από το σπίτι μας στενοχωρηθήκαμε, μα ούτε το σπίτι, ούτε τα πράματά μας, ούτε τους φίλους μας Τούρκους σκεφτήκαμε, όσο σκεφτήκαμε την εκκλησία μας. Την αφήσαμε σαν ορφανή μέσα στους Τούρκους. Πριν φύγω πέρασα πάλι από κει. Δεν είχε εικόνες. Δεν είχε σταυρό. Πήγα να προσκυνήσω το αγιασμένο σανίδι, τη λειτουργημένη πέτρα της».

(πηγή: ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΞΕΡΙΖΩΜΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ Επιμέλεια: Μ.Hulot)

Η ιστορία της Πόντιας Ελένης που οι Τούρκοι την έκαναν ταινία

Η ιστορία  αυτής της Ελένης έχει ως εξής : Το 1920 ζούσε σε ένα χωριό έξω από την Τραπεζούντα ο μεταλλουργός Χαράλαμπος Χρυσοστομιδης με το παρατσούκλι, Lampo Usta, (δηλαδή Μάστορα Λάμπη), με την γυναίκα του Αναστασία και τη μικρή τους κόρη την Ελένη. Η ζωή τους κυλούσε ήρεμα και ο μάστορας κέρδιζε αρκετά για να ζει η οικογένειά του χωρίς στερήσεις. Όλα αυτά όμως άλλαξαν με βίαιο τρόπο το 1923, (εδώ βέβαια οι Τούρκοι δεν κάνουν καμία αναφορά για τη φρικτή γενοκτονία των Ποντίων που τότε έχει αποκορυφωθεί), καθώς είχε έρθει η ώρα της αναγκαστικής προσφυγιάς. Το ζευγάρι με την 13 χρονών κόρη τους Ελένη πήραν ό,τι μπορούσαν μαζί τους και κατευθύνθηκαν μαζί με πολλούς άλλους Ελληνοπόντιους προς την Τραπεζούντα για να αποβιβαστούν στο πλοίο που θα τους έφερνε στην Ελλάδα. Στο δρόμο όμως τους σταμάτησε ένα ένοπλο τμήμα. Οι Τσέτες συγκέντρωσαν κάποια κορίτσια που διακρίνονταν για την ομορφιά τους και τα απήγαγαν. Ο καημένος ο Χαράλαμπος χωρίς να μπορεί να κάνει κάτι έστειλε τη σύζυγο του προς το λιμάνι της Τραπεζούντιας ενώ εκείνος έμεινε πίσω για να ψάξει για την κόρη του. Πέρασαν τέσσερις μήνες όμως χωρίς κανένα αποτέλεσμα και η Ελένη δεν είχε βρεθεί. Εντωμεταξύ η γυναίκα του η Αναστασία έφυγε με το πλοίο της προσφυγιάς και έφτασε στην Καβάλα. Στον Πόντο ο Χαραλάμπης συνέχιζε να ψάχνει παντού για την κόρη του. Στο χωριό του όπου ξαναπήγε τού είπαν πως δεν έμεινε κανένας Έλληνας καθώς όλοι είχαν φύγει και μάλιστα τον προειδοποίησαν ότι, αν παραμείνει εκεί, υπήρχε μεγάλος κίνδυνος για τη ζωή του. Τότε ήρθαν κάποιοι και του είπαν πως η Ελένη σκοτώθηκε από τους άτακτους και ότι είχαν δει το πτώμα της μαζί με άλλα πτώματα σε κάποιο ρέμα κοντά στην Τραπεζούντα. Ο καημένος ο Χαραλάμπης χωρίς να μπορεί να συγκρατήσει τα δάκρυά του αποφάσισε τελικά να φύγει από τον Πόντο. Μετά από περιπλανήσεις τριών μηνών έφτασε στο Καντήκιοΐ της Κωνσταντινούπολης. Εκεί απελπισμένος, χωρίς τη γυναίκα του που είχε φτάσει στην Ελλάδα και την κόρη του χαμένη, ο Χαράλαμπος γνωρίζεται με ένα επιφανή Τούρκο, τον Süreyya Paşa, ο όποιος τον εκτίμησε και θαύμασε την επιδεξιότητα στην τέχνη του. Ο Τούρκος τότε του άνοιξε ένα μαγαζί στο Καντήκιοΐ και ο Χαράλαμπος με τη μεγάλη του εργατικότητα απέκτησε πολλούς πελάτες και άρχισε να βγάζει πολλά χρήματα. Ο Λάμπης τότε εγκατέλειψε την ιδέα να φύγει στην Ελλάδα και αφού γνωρίστηκε με μια κοντοχωριανή του, την Antusa, που είχε μείνει και αυτή στην Πόλη, την παντρεύεται και κάνει μια κόρη τη Σοφία. Η Σοφία, αφού μεγάλωσε, παντρεύτηκε και έκανε ένα γιο. Ο γιός της αγάπησε πολύ τον παππού του τον Λάμπη, ο όποιος συνεχώς του μιλούσε για τη χαμένη του θεία την Ελένη, γιατί ποτέ δεν πίστεψε ότι είχε σκοτωθεί, αλλά ότι ζούσε χαμένη κάπου στον Πόντο. Ο γιός της Σοφίας μεγάλωσε, έγινε χρυσοχόος και άνοιξε ένα μαγαζί κοντά στο Καπαλί Τσαρσί, αλλά συνεχώς σκεφτόταν την Ελένη που είχε χαθεί. Απευθύνθηκε τότε σε ένα δικηγόρο και του ανέθεσε να ψάξει για τη χαμένη του θεία. Πριν περάσει πολύς καιρός τότε ένα τηλεφώνημα έκπληξη ήρθε από την Τραπεζούντα. Αυτοί που τηλεφώνησαν τον ρώτησαν: «εσείς δεν είστε που ψάχνετε για την Εμινέ;», (δηλαδή την Ελένη ). Ο γιος της Σοφίας σάστισε και τότε έμαθε ότι η Ελένη είχε βρεθεί από την οικογένεια του Abdülkadir Sümer που την είχαν υιοθετήσει και την ονόμασαν Εμινέ. Παράλληλα όμως καθώς έψαχνε για τη χαμένη κόρη του παππού του ρωτούσε και για τη χαμένη του γιαγιά την Αναστασία. Τότε μαθαίνει, ότι η Αναστασία που βρισκόταν στην Ελλάδα είχε παντρευτεί και αυτή και είχε κάνει δυο παιδιά. Τα παιδιά της Αναστασίας ήθελαν πολύ να έρθουν στην Τουρκία για να ψάξουν για τον Χαραλάμπη και τη χαμένη κόρη της Αναστασίας και τελικά κατάφεραν να έρθουν σε επαφή με το γιο της Σοφίας. Εντωμεταξύ από την Τραπεζούντα ο Sümer, δηλαδή ο θετός πατέρας της Ελένης μόλις έμαθε για όλη αυτή την ιστορία της υιοθετημένης του κόρης ήρθε στην Κωνσταντινούπολη και προσκάλεσε όλους τους συγγενείς της Εμινέ στην Τραπεζούντα. Εδώ αντιλαμβάνεται κανείς τα συναισθήματα όλων αυτών καθώς μετά από πολλά χρόνια τα παιδιά της Αναστασίας και ο γιος της Σοφίας συναντήθηκαν στην Τραπεζούντα και βρήκαν την χαμένη κόρη του Χαραλάμπη, την Ελένη, που τώρα ήταν η Εμινέ. Αλλά το πιο ίσως εντυπωσιακό σε όλη αυτή την συγκλονιστική ιστορία είναι ότι όλοι μαζί πήγαν και προσκύνησαν το μοναστήρι της Βαζελώνας ένα από τα πιο ιερά μέρη του ελληνορθόδοξου Πόντου. Η συγκλονιστική αυτή ιστορία, (την οποία όταν την διαβάσει κανείς στα τουρκικά πραγματικά συγκινείται), δείχνει για άλλη μια φορά το μεγάλο δράμα των Ελληνορθόδοξων Ποντίων. Αλλά το εντυπωσιακό είναι ότι αποφασίστηκε να την κάνουν ταινία μια ομάδα «Τούρκων» οι οποίοι, όταν την έμαθαν, είχαν συγκλονιστεί καθώς είχαν γίνει και μάρτυρες της συνάντησης μετά από τόσα χρόνια όλων αυτών των χαμένων συγγενών από τη φρίκη ενός πολέμου και μιας γενοκτονίας. (Πηγή nikosxeiladakis)


Εάν η Αγία Σοφία στέγαζε την Citibank το δυτικό ενδιαφέρον θα ήταν έντονο.(Δρ. Άρης Πετάσης)

Δρ. Άρης Πετάσης: Εάν η Αγία Σοφία στέγαζε την Citibank το δυτικό ενδιαφέρον θα ήταν έντονο

Τράπεζες ‘Πίστης.’ 

Εάν στην Αγία Σοφία στεγάζονταν τα κεντρικά γραφεία της Citιbank και οι Τούρκοι δοκίμαζαν να τα μετατρέψουν σε τζαμί, η Αμερική θα μπλόκαρε την πρόσβαση των Τούρκων στο δολάριο και η ΕΕ θα σταματούσε τις εισαγωγές τούρκικων προϊόντων σαν πρώτα μέτρα.  Η Αγία Σοφία, όμως, είναι Χριστιανικός ναός, σε μια εποχή που μετρούν τα οικονομικά και εξευτελίζονται τα πνευματικά. 

Αυτό εξηγεί γιατί μετά την αλλαγή χρήσης της από μουσείο σε τζαμί, οι διαμαρτυρίες εκ μέρους της υποτιθέμενης Χριστιανικής Δύσης είναι μηδαμινές.  Όλα όσα βλέπουμε να εκτυλίσσονται είναι κατά την άποψη μου απότοκα αυτού που ο Αρχιεπίσκοπος του Canterbury, Rowan Williams  χαρακτήρισε «μετά-Χριστιανική εποχή» (post-Christian Era) μιας ‘εκσυγχρονισμένης πίστης’, όπου η Αγία Τράπεζα έχει αξία μόνο εφόσον λειτουργεί σαν πάγκος εργασίας κάποιου τεχνίτη που δημιουργεί οικονομικό όφελος.

Ζούμε στην εποχή ενός κακέκτυπου διαφωτισμού όπου ο άνθρωπος θεωρεί τον εαυτό του παντοδύναμο και αυτοτελή, λοιδορώντας τα Θεία και θεωρώντας ως μη υπάρχοντα όσα δεν μπορεί να κατανοήσει με τη λογική.   Η σημερινή Δύση έχει απαρνηθεί όσα ίσχυαν για την Πίστη μέσα στους αιώνες.  Εκκλησίες δεν κτίζονται πια ενώ πολλές από τις υπάρχουσες βγαίνουν στο σφυρί για να μετατραπούν σε τζαμιά, θέατρα, ξενώνες, εστιατόρια και χώρους οικονομικής δραστηριότητας.  Μέσα σε τέτοιο κλίμα, είναι επακόλουθο πως οι ηγέτες της Δύσης αδυνατούν να δουν την Αγία Σοφία ως το λαμπρότερο οικοδόμημα λατρείας που δημιούργησε ποτέ ο άνθρωπος.

Κοινωνία χωρίς Πίστη δεν γίνεται.

Είναι πεποίθηση μου πως, η κατηφόρα είναι προσωρινή γιατί σύντομα θα επανέλθει η ισορροπία – τουλάχιστο αυτό υπαγορεύει η ιστορική  νομοτέλεια.  Γιατί κοινωνία χωρίς Πίστη δεν μπορεί να επιβιώσει.  Επειδή η φύση απεχθάνεται το κενό η επαναφορά της Πίστης μπορεί να γίνει ή με την  παλιγγενεσία της Χριστιανοσύνης ή με την αντικατάσταση της από μια άλλη θρησκεία.  Η Πίστη είναι έμφυτη και ανυψώνει την ανθρώπινη ύπαρξη.  Τα απαράμιλλα έργα των Αρχαίων Ελλήνων ήταν προϊόν εργασίας βαθιά θρησκευόμενων ακτινοβόλων ανδρών.  Η λάμψη και το μεγαλείο του Βυζαντίου ήταν έργο πιστών ορθοδόξων Χριστιανών.

Σκότος και σκοταδισμός.

Όσοι βλέπουν την Χριστιανική πίστη σαν σκοταδισμό και επιχαίρονται για την υποχώρηση της μέσα στην μετα-Χριστιανική Δύση καλό είναι να συγκρατηθούν.  Το κενό Πίστης θα πληρωθεί στα σίγουρα και οι επιχαίροντες μπορεί και να υποστούν σοκ εάν ο Χριστιανισμός αντικατασταθεί από κάτι άλλο.  Να τι είπε ο Giulio Meotti σε σχετικό άρθρο του στις 12 Ιουλίου, 2020.  «Τώρα που η Τουρκία μετατρέπει το παλαιότερα σημαντικότερο χριστιανικό μνημείο της σε τζαμί, δεν υπάρχει [από την Δύση] διαμαρτυρία, μόνο σιωπή και μουρμουρητό, που δεν είναι τίποτα άλλο από το soundtrack της υποταγής της Δύσης στο Ισλάμ.»

Το αδιαίρετο ανθρώπου και Πίστης.

Στην μάχη των Πλαταιών σκοτώθηκαν Έλληνες οπλίτες γιατί ο Παυσανίας είχε δώσει διαταγή να μην κουνηθεί φύλλο μέχρι να τέλειωνε η προσευχή  ακόμη κι αν επιτίθεντο  οι Πέρσες. Τελικά, ήταν οι πιστοί των Πλαταιών που έσωσαν τον Δυτικό πολιτισμό και όχι οι άπιστοι κάπου στον Βορρά.  Τόσο ο Αριστείδης όσο και ο Κίμωνας ήσαν βαθειά θρησκευόμενοι πράγμα που τους έδινε νόημα ζωής.  Η Πίστη δεν ήταν σκοταδισμός ούτε για τον Παυσανία αλλά ούτε και για τον Αισχύλο, Σωκράτη, Πλάτωνα, Ξενοφώντα κ.α.

Η Πίστη ήταν το ακαταμάχητο στήριγμα ζωής, αισιοδοξίας και δημιουργίας. Σκότος είναι η απουσία  του πνευματικού και των επουρανίων και ο περιορισμός της αντίληψης στα απτά και τα επιστημονικά μόνο.  Σκοταδισμός είναι ο άκρατος εγωκεντρισμός και η φαντασιοπληξία πως ο άνθρωπος έχει πλέον καταστεί θεός γιατί ανακάλυψε το διαδίκτυο και το Sunday shopping.   «Οι διαμάχες για το μηδενισμό εστιάζονται στο σχετικισμό των αξιών και στη συνέπειά του: τη στέρηση της ανθρώπινης ζωής από το αντικειμενικό της νόημα.» Παναγιώτης Κονδύλης, Παλιά και νέα θεότητα,  Αθήνα: Εκδόσεις Έρασμος, 2003, σελ. 38

Χριστιανοσύνη μειωμένης ισχύος.

Αυτό που έγινε στην Κωνσταντινούπολη με την Αγία Σοφία είναι η  αποκάλυψη πως στην Δύση όλο και μειώνεται η ήπια ισχύς του Χριστιανισμού καθώς και η επίδραση της ελληνικής γραμματείας.  Αδαμάντινες ελληνικές και χριστιανικές αρχές αντικαθιστούνται από τον ‘θεό’ της παγκοσμιοποίησης και τη ‘θρησκεία’  του καταναλωτισμού.  Για πολλούς ηγέτες της Δύσης η ερώτηση τού, «τι εστίν άνθρωπος;» απαντάται με οικονομετρικά μοντέλα.   Για αυτούς υπάρχει μόνο ο μεταλλαγμένος άνθρωποςπελάτης. Ο πιστός με την σωστή και ενάρετη συμπεριφορά δεν είναι άνθρωπος εκτός  εάν αποτελεί και μέρος της οικονομικής αλυσίδας.

Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο τα πράγματα και οι υψηλές πνευματικές έννοιες άρχισαν να μετατοπίζονται ριζικά.  Ας δούμε λίγα παραδείγματα:

α.) Όταν στις 10 Απριλίου, 1821 οι Τούρκοι απαγχόνισαν τον Οικουμενικό Πατριάρχη, η Ρωσία απείλησε την Τουρκία με πόλεμο και αμέσως διάκοψε τις διπλωματικές σχέσεις μαζί της. Ο Ρώσος Πρέσβης, βαρόνος Στρόγγανωφ, διαμαρτυρήθηκε σαν αντιπρόσωπος όλων των Χριστιανών υπηκόων του Σουλτάνου βάση των προνοιών της συνθήκης του Κιουτσούκ Καϊναρτζή.  Ο Τσάρος Αλέξανδρος απέστειλε αυστηρό απειλητικό τελεσίγραφο στο Σουλτάνο. FrazeeCharles (1969). The Orthodox Church and Independent Greece, 1821-1853. Cambridge University press. σελίδες 35–37.) Διακόσια χρόνια αργότερα η Αγία Σοφία πάει πίσω στις εποχές του Οθωμανισμού και η προσδοκούσα να καταστεί Τρίτη Ρώμη, δηλαδή η Μόσχα, απλά μουρμουρίζει

β.) Ο Πάπας και η Καθολική Εκκλησία και τα άλλα χριστιανικά δόγματα μένουν στις κοινότυπες διακηρύξεις του τύπου, ‘θλιβόμαστε’

γ.) Ο Πρόεδρος Τραμπ και η Αμερική του «In God We Trust» τηρεί σιγή ιχθύος και δ) η Βρετανία που τον 19ο αιώνα κατακτούσε την μια αποικία μετά την άλλη με στόχο να εκπολιτίσει με ιεραπόστολους  τους γηγενείς, μέσω του Χριστιανισμού, τώρα μιλά για το δικαίωμα της Τουρκίας να προβαίνει σε ότι αίσχος επιθυμεί ενάντια στην Χριστιανοσύνη και δη ενάντια των Ορθοδόξων.  Την ίδια θέση είχε υιοθετήσει και το 1821 όταν οι Τούρκοι  απαγχόνισαν τον Πατριάρχη Γρηγόριο Ε΄.  Βασικά είχε πάρει την θέση πως η Οθωμανική Αυτοκρατορία δικαιούται να κρεμάσει όποιον θέλει και όποτε θέλει.

Η ‘Χριστιανική’ ΕΕ των τριών φθινόντων πυλώνων. 

Η υποτιθέμενη Ελληνο/Ρωμαϊκή, Χριστιανική Ευρώπη και Αμερική (δηλαδή, η Δύση) μένουν μόνο στα λόγια και πολλές φορές είναι ακόμα και πηγή καταστροφής των Χριστιανών.  Παράδειγμα: Η ανάμιξη της Αμερικής στο Ιράκ και την Συρία κυριολεκτικά αφάνισε τους Χριστιανούς της περιοχής που πεισματικά παρέμειναν στις εστίες τους  από την πρώτη μέρα του χριστιανισμού.  Με την στήριξη της Αμερικής χάθηκε, επίσης, ο χριστιανικός πληθυσμός της κατεχόμενης Κύπρου.  Κατά την καθομιλουμένη, ο Χριστιανισμός δεν πουλά πια στην Δύση.

Η Κύπρος έχει 500 και πλέον βεβηλωμένες εκκλησίες χωρίς να ενδιαφέρεται σχεδόν κανένας στην Δύση.  Και όλα αυτά ενώ η Δύση καυχάται υποκριτικά πως η ύπαρξη της στηρίζεται στους άξονες:

α.) της ηθικής που πηγάζει από τον  Χριστιανισμό/Ιουδαϊσμό,

β.) του Ελληνο/Ρωμαϊκού πολιτισμού και γ.) του Διαφωτισμού.

Ο πυλώνας του Χριστιανισμού χάθηκε μέσα από την μετα-χριστιανική εποχή της Δύσης. Θεός είναι πλέον ο άνθρωπος και η δυνατότητα του να ξοδεύει και να καταναλώνει.  Ο πυλώνας του Ελληνικού πολιτισμού σταδιακά πάει να αντικατασταθεί από την υποκρισία.  Ο Ελληνικός πολιτισμός κινδυνεύει στην κατεχόμενη Κύπρο καθώς ένα-ένα τα ελληνικά μνημεία μετατρέπονται σε στάβλους αλόγων και οι ελληνικοί χώροι λατρείας σε δισκοθήκες. Ενώ συμβαίνουν όλα αυτά η Δύση παρακολουθεί αδιάφορα με καμία προσπάθεια προστασίας του ελληνικού πολιτισμού που η ίδια διακηρύττει πως αποτελεί την πυλώνας ύπαρξης της.

Ο Διαφωτισμός, όπως εφαρμόζεται σήμερα στην Δύση, φαίνεται να την έχει εκτροχιάσει, κατεδαφίζοντας στον πέρασμα  του κάθε έννοια που υπαγορεύει η υψηλή ηθική και η Πίστη.  Ο σημερινός ‘διαφωτισμός’ απαγορεύει στον άνθρωπο να ρωτά από πού αρχίζει η ύπαρξη του και που καταλήγει μετά θάνατο. Ούτε ενδιαφέρεται για τα ψηλά γράμματα του υπερφυσικού και του πνεύματος.  Ενδιαφέρεται μόνο για όσα βλέπουμε, αγγίζουμε και όσα καταλαβαίνει ο ανθρώπινος νους.  Ιδιαίτερα ο νους των αστροφυσικών που μας καθορίζουν που αρχίζει και που τελειώνει το σύμπαν. Ό,τι δεν βλέπουν οι φυσικοί δεν υπάρχει!  Όσα δεν έχουν οικονομική αξία δεν είναι άξια λόγου!

Χρησιμότητα-ωφελιμισμός-καταναλωτισμός οι νέοι ‘θεοί’ της Δύσης.

Ο ‘ορθολογισμός’ και το ‘δίκαιο’ του διαφωτισμού της σημερινής Δύσης εδράζονται στο  κενό της χρησιμότητας (functionalism), του ωφελιμισμού (utilitarianism) και της κατανάλωσης (consumerism) που οι Αρχαίοι Έλληνες θα χλεύαζαν.  Έτσι, ο σημερινός ‘ορθολογισμός’ στην πράξη ακυρώνει κάθε ουσιαστική έννοια  αρετής και δικαιοσύνης όπως τις είχαμε διαμορφώσει εμείς οι Έλληνες μέσα από την φιλοσοφία μας και την διαχρονική και από αρχαιοτάτων χρόνων πίστη μας στα Θεία.  Ο σημερινός ‘διαφωτισμός’ θέλει τον άνθρωπο να είναι ο νέος ‘θεός’ και τις υπεραγορές και τα Do It Yourself (DIY) η νέα ‘θρησκεία.’  Απλά, η Πίστη και ο Θεός καταργούνται γιατί δεν αποτελούν μεταβλητές της οικονομικής εξίσωσης.  Παλιά, στο κέντρο των μεγάλων ευρωπαϊκών πόλεων δέσποζε ο καθεδρικός ναός της πόλης.  Τώρα δεσπόζει το κτίριο κάποιας -συνήθως διεφθαρμένης- τράπεζας που καθιστά την εκκλησία αναχρονισμό για όσους βλέπουν τα πράγματα με οικονομικό φακό.  Εάν ήταν στα χέρια των σύγχρονων ‘διαφωτιστών’ ο ναός της θεάς Αθηνάς, ο Παρθενώνας, θα μετατρέπονταν σε κεντρικά γραφεία κάποιας πολυεθνικής γιατί το κτίριο είναι chic και διαθέτει ισχυρό brand name.  Εμείς, οι Έλληνες Χριστιανοί, όμως, διατηρούμε τον Παρθενώνα στην οικουμενικότητα του.   Ο μέσος σημερινός πλούσιος άνθρωπος στην Δύση πιστεύει πως θεός είναι ο ίδιος και ήδη άρχισε να ψάχνει για την ‘αθανασία’ διά μέσω της διαδικασίας της ψύξης (cryonics).  Ο πλούσιος μπαίνει σε κατάψυξη δευτερόλεπτα πριν ξεψυχήσει εν αναμονή της ‘ανάστασης’ του από την επιστήμη του μέλλοντος. Έτσι, το ‘προσδοκώ ανάσταση των νεκρών’ η ‘διαφωτισμένη’ Δύση το μετατρέπει σε ‘προσδοκώ ενανθρώπηση των κατεψυγμένων αδελφών μας’ χωρίς το ‘αιωνία η μνήμη’ μια και το σώμα τους ποτέ δεν θα πεθαίνει εφόσον βρίσκεται σε ψυγείο με 400 βαθμούς μείον.  .

Δυσκολία αντίληψης των μεγάλων εννοιών της φυλής μας.

Για τους πλείστους ηγέτες της Δύσης, η Πίστη έπαυσε να βρίσκεται εντός του πεδίου αντίληψης τους γιατί δεν διαθέτει μετρήσιμα οικονομικά μεγέθη.  Στην περίπτωση της Αγίας Σοφίας, πόσοι Δυτικοί ηγέτες είδαν πρώτα το πνευματικό και θρησκευτικό μέγεθος της Αγίας Σοφίας και μετά το αρχιτεκτονικό και την λαμπρότητα του κτιρίου σαν τέχνη;

Ο ‘διαφωτισμός’ δεν τους αφήνει να  δουν το σκέλος της λατρείας γιατί δεν είναι απτό.  Ακούγοντας για την εκκλησία της Αγίας Σοφίας πολλοί ηγέτες βλέπουν μόνο πέτρες, πυλό και αρχιτεκτονική.  Αδυνατούν να διανοηθούν πως εκεί για αιώνες υμνολογείτο και δοξαζόταν ο Θεός στην παρουσία ακτινοβολούντων Αυτοκρατόρων, Πατέρων της Εκκλησίας και Πατριαρχών.  Καμία δυνατότητα να αντιληφθούν πως όταν κλήρος και λαός έψελνε- σε ήχο βαρύ- το Τις Θεός Μέγας ως ο Θεός Υμών προκαλείτο έκρηξης αισθημάτων και δέος σε ολόκληρη την Αυτοκρατορία.

Ούτε μπορούν να εκτιμήσουν πως μέσα στους αιώνες το ίδιο δοξαστικό  άσμα συνεχίζει να προκαλεί την ίδια συγκίνηση όταν το ψάλει ο Νεοχωρίτης, σημερινός δεξιός ψάλτης τους Αγίου Γεωργίου στην Κωνσταντινούπολη. Δεν μπορούν να δουν πως η Αγία Σοφία, σαν τζαμί και εκτός του Οικουμενικού Πατριαρχείου, βρίσκεται εκτός τους φυσικού/πνευματικού της χώρου.

Η Αγία Σοφία συνεχίζει να θρηνεί όπως ακριβώς κλαίνε τα συλημένα μάρμαρα του Παρθενώνα  μακριά από τον φυσικό τους χώρο στον καθαγιασμένο βράχο της Ακρόπολης. Δεν νοείται Αγία Σοφία χωρίς χριστιανική ψαλμωδία, θρησκευτική τελετουργία και απείρου κάλλους βυζαντινούς ύμνους.   Αγία Σοφία και Ακάθιστος Ύμνος είναι αλληλένδετα.  Χωρίς την ανθρώπινη χριστιανική παρουσία η Αγία Σοφία παραμένει ορφανή και αιμορραγούσα κάτω από την σκιά του Μαρμαρωμένου Βασιλιά. .

Κάποτε, Βρετανός που βρέθηκε τυχαία σε ορθόδοξη λειτουργία στο χωριό μου με ρώτησε, «γιατί δεν εκσυγχρονίζετε την λειτουργία σας;» Του απάντησα πως το ορθόδοξο είναι το τέλειο και το πλήρες και ως εκ τούτου δεν επιδέχεται ‘εκσυγχρονισμού.’  «Μόνο τα ατελή  εκσυγχρονίζονται» του ανάφερα.  Συγχύστηκε όταν με είδε να σκύβω για να ασπαστώ την χείρα του γηραιού ιερέα του χωριού και με ρώτησε γιατί σκύβω το κεφάλι μπροστά σε ένα απλό κληρικό. Τού απάντησα με ευγένεια: «Δεν έχω την δυνατότητα να σου εξηγήσω επαρκώς.  Απλά, ένας μη θρησκευόμενος κοσμικός του δυτικού ‘διαφωτισμού’ δεν μπορεί να αντιληφθεί την έννοια της  ταπεινότητας και της έπαρσης όπως την αντικρίζει η Ορθοδοξία.»

Μένουμε στην ΕΕ.

Πρεσβεύω πως για πολλούς και διάφορους λόγους εμείς οι Έλληνες θα πρέπει να παραμείνουμε μέσα στην ΕΕ παρά τα αρνητικά της. Εξάλλου,  πρέπει να συνεχίσουμε να έχουμε λόγο και ρόλο για να είμαστε σε θέση να διαμορφώνουμε μαζί τα μελλοντικά  πνευματικά κι αξιακά πράγματα.

Δηλαδή, έχουμε ευκαιρία να συνεχίσουμε να δίδουμε αυτό που έδινε πάντοτε η φυλή μας μέσα από την ιστορική διαδρομή   του Ελληνισμού: Το ελληνικό φως. Υπάρχει το προζύμι γιατί ακόμα και κάτω από τις συνθήκες που περιέγραψα πιο πάνω  το 60% των πολιτών της Δύσης δηλώνουν Χριστιανοί.

Κατακλείδα.

Ο μεγάλος ιστορικός Beaton γράφει πως μπορέσαμε να παραμείνουμε Έλληνες μέσα από τις κακουχίες και την σκλαβιά τόσων αιώνων, που είχαν λυγίσει τόσες άλλες φυλές, γιατί καταφέραμε να διατηρήσουμε τρία βασικά στοιχεία:

α.) την γλώσσα μας,

β.) την πίστη μας και τις αρχές μας και

γ.) τα Ελληνικά/Χριστιανικά ονόματα μας.

Πρεσβεύω πως και τα τρία μαζί αποτελούν πυξίδα σωτηρίας και ελπίδα για μεγαλουργία του Ελληνισμού και της φυλής μας.    

*Συγγραφέας του βιβλίου: Leadership Triumphs & Failures, 2019, Amazon.co.uk & Αντιπρόεδρος του Διεθνούς Ταμείου Πανεπιστημίου Αεροπορίας Μόσχας.    Email: arispetasis@youtheleader.com

ΠΗΓΗ.https://infognomonpolitics.gr/

Ο Καποδίστριας ΔΕΝ έκλεισε ποτέ τις Εκκλησίες

Γράφει ὁ Έξαρχος Γεώργιος, Εκπαιδευτικός

Πολύς λόγος ἔγινε τελευταία γιὰ τὸ δῆθεν κλείσιμο τῶν ναῶν ὅταν ξέσπασε ἡ πανώλη ἐπί Καποδίστρια.

Ὁ καθηγητὴς τοῦ ΕΚΠΑ Ἀριστείδης Χατζής, ὁ ὁποῖος ἰσχυρίζεται τὰ ἀνωτέρω, πρίν ἀπό δύο ἡμέρες, βγῆκε σὲ κάποιον τηλεοπτικὸ σταθμὸ καὶ ἔλεγε ἀνιστόρητα πράγματα.

Ὑποστήριξε καταρχὰς ὅτι ἡ πανώλη διήρκεσε 1 μὲ 1,5 ἔτος. Πράγμα ἀστεῖο, αφοῦ ὅπως θὰ δοῦμε παρακάτω, ὁ Καποδίστριας γράφει σὲ ἐπιστολὴ του ὅτι κράτησε σχεδὸν τέσσερις μῆνες.

Μεταξῦ ἄλλων ἀνιστορήτων εἰπώθηκε στὸν τηλεοπτικὸ σταθμὸ ὅτι ἀδίκως οἱ Ἕλληνες κατηγορούσαν τοὺς τουρκοαιγυπτίους τοῦ Ἰμπραῆμ ὥς ὑπεύθυνους γιὰ τὴν νόσο.

Καὶ ὅμως βρίθει ὁ Τύπος τῆς Ἐποχῆς γιὰ τοῦ λόγου τὸ ἀσφαλές. Δὲν εἶναι καθόλου δύσκολο νὰ ἀνατραποῦν ὅλα αὐτὰ καὶ ἄλλα πολλὰ. Ἀρκεῖ νὰ ἀνατρέξει κάποιος στὶς πηγές.

Στὸ παρὸν ἄρθρο θὰ καταδειχθεῖ ὅτι ουδέποτε ἐκλεισαν οἱ ἐκκλησίες ἐπὶ Καποδίστρια.

Ὁ Σπυρίδων Τρικούπης στὸ ἔργο του «Ἱστορία τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπαναστάσεως» περιγράφει τὴν ἀντιμετώπιση τῆς πανώλης ἀπὸ τὸν Κυβερνήτη Ἰ. Καποδίστρια.

Ὁ ἴδιος, ὡς Γενικὸς Γραμματέας Ἐπικρατείας ἐκείνης τῆς περιόδου, καθίσταται ἡ πλέον σημαντικὴ πηγὴ, ἀφοῦ εἴχε λάβει μέρος σὲ ὅλα τὰ ὑπουργικὰ συμβούλια καὶ εἶχε ἄμεση ἀνταπόκριση.

Μᾶς λέει λοιπὸν ὁ Τρικούπης, ὅτι ἡ πανώλη ἔκανε τὴν ἐμφάνισή της στὴν Ὕδρα στὰ μέσα Ἀπριλίου τοῦ 1828 καὶ λίγο ἀργότερα στὶς Σπέτσες, προτοῦ φθάσει καὶ στὴν Πελοπόννησο.

Ἡ διάδοση ἔγινε γρήγορα λόγω τῶν ἀνταλλαγέντων αἰχμαλώτων. Ὁ Καποδίστριας ὁ ὁποῖος ἔμενε στὸ Ναύπλιο, ἀποφάσισε νὰ ἐπισκεφθεῖ ὁ ἴδιος τὴν ‘Ὕδρα καὶ τὶς Σπέτσες, καὶ τὴν 1 Μαΐου πῆγε στὴν Αἴγινα.

Ἐκεῖ ἔμεινε 2 ἐβδομάδες ὅπου καὶ ἀναχώρησε στὶς 14 Μαΐου γιὰ τὸν Πόρο μὲ τὸ ἰστιοφόρο τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ «Νέλσων»∙ συνέπλευσαν μαζὶ καὶ ἡ γαλλικὴ φρεγάτα Ἥρα καθὼς καὶ ἡ ἀγγλικὴ Δρυάς.

Αὐτὰ ἀναφέρει συνοπτικὰ ὁ Σπυρίδων Τρικούπης, καταλήγοντας πὼς μετὰ ἀπὸ λίγο καιρό, χάρη στὶς ἐνέργειες τῆς Κυβέρνησης, ὁ μολυσμὸς εξαλείφθηκε (1). Ἀπὸ αὐτὰ ποὺ παραθέτει παραπάνω ὁ ἱστορικὸς Τρικούπης, συνάγεται ὅτι δὲν ὑπῆρχε κλείσιμο τῶν ἱερῶν ναῶν, ἀφοῦ δὲν ἀναφέρεται πουθενὰ κάτι τέτοιο.

Μία ἐπίσης πολὺ σημαντικὴ πηγὴ ἀποτελεῖ τὸ δημοσίευμα (2) τῆς ἐφημερίδας «ΕΣΤΙΑ» στὶς 11/03/1879, τὸ ὁποῖο αναφέρεται στὶς λοιμικὲς νόσους τῶν περιόδων 1828 καὶ 1837.

Ἐκεῖ λοιπὸν ἀναφέρονται ἀνάμεσα στὰ ἄλλα καὶ τὰ μέτρα ποὺ ἔλαβε ὁ Ἰωαννης Καποδίστριας γιὰ τὴν ἐξάλειψη τῆς πανώλης.

Ὅπως διακρίνει εὔκολα ὁ ἀναγνώστης στὴν παραπομπή, δὲν γίνεται πουθενὰ λόγος γιὰ κλείσιμο ναῶν. Καὶ ὅμως ὁ καθηγητὴς Χατζῆς ανέφερε ὅτι τὸ πρῶτο μέτρο τοῦ Καποδίστρια ἦταν νὰ κλείσουν οἱ ἐκκλησίες!

Ὁ Τρικούπης ἦταν ὁ μόνος, ἀπὸ τοὺς σύγχρονους ἱστορικούς τῆς ἐποχῆς ποὺ ἔγραψε γιὰ τὸ ζήτημα. Ἀξιόπιστη ὅμως πηγὴ δὲν θὰ μποροῦσε νὰ εἶναι ἄλλη ἀπὸ τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβέρνήσεως ἢ «Γενικὴ Ἐφημερὶς τῆς Ἑλλάδος» ὅπως ὀνομαζόταν ἐκείνη τὴν περίοδο.

Στὴν Γενικὴ Ἐφημερίδα (3) λοιπὸν ἀναφέρονται ξεκάθαρα ὅλα τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα πῆρε ὁ Καποδίστριας ἀπὸ τὴν ἀρχή της πανώλης (Ἀπρίλιος 1828) μέχρι τὴν πλήρη ἐξάλειψή της (Αὔγουστος 1828). Διαβάζοντας κάποιος ὅλα τὰ Φ.Ε.Κ. αὐτῆς τῆς περιόδου, καταννοεῖ ὅτι μέριμνα τοῦ κρατους ἦταν ἡ ἀντιμετώπισή της μὲ ἀπομονώσεις ἀσθενούντων, ἵδρυση καθαρτηρίων, ὑγειονομικὲς ζῶνες καὶ ἄλλα ἀντιμολυσματικά μέσα, ἀλλὰ ὄχι μέσῳ τοῦ κλεισίματος τῶν ἱερῶν ναῶν.

Ὁ Καποδίστριας, ὄντας ὀξυδερκὴς πολιτικός, στέλνει ὁδηγίες πρὸς ἀποφυγὴ τοῦ πανικοῦ, μέσω τοῦ αδελφοῦ τοῦ Βιάρου καὶ τοῦ Κωλέττη, πρὸς τοὺς ἐφόρους Ὕδρας καὶ Σπετσῶν νὰ λάβουν τὰ ἀναγκαῖα μέτρα (4).

Ἀνάμεσα στὶς ὁδηγίες τῆς Εγκυκλίου (5) ἀναφέρει ὅτι ὀφείλουν οἱ ἱερεῖς νὰ διατηροῦν Βιβλίο, στὸ ὁποῖο θὰ καταχωρίζονται ἐκτὸς ἀπὸ τὶς κηδεῖες, οἱ βαπτίσεις καὶ οἱ γάμοι. Πάντως ὅλα τὰ μέτρα ποὺ πηρε ὁ Κυβερνήτης εἶχαν καθαρὰ τοπικὸ χαρακτῆρα καὶ ἐφαρμόσθηκαν κατὰ κόρον στὴν Ὕδρα καὶ στὶς Σπέτσες (6) καὶ πιὸ ἐλαστικὰ σὲ περιοχὲς τῆς Πελοποννήσου.

Ἀξιοσημείωτη ὅμως εἶναι καὶ ἡ Πίστη ποὺ δείχνει στὸν Θεὸ ὁ Καποδίστριας ὅταν ξέσπασε ἡ ἐπιδημία, ἀφοῦ ὅπως γράφει ὁ ἴδιος πρὸς τὴν Δημογεροντία Ψαρῶν: «…ὅπως ἡ Θειοτάτη Πρόνοια περιφρουρῆ ὑμᾶς καὶ προστατεύουσα οἰκτιρμόνως μὴ διαλείπη (7)». Μετὰ ἀπὸ σχεδὸν τρεῖς μῆνες, ὅταν εἶχε ἐξαλειφθεῖ ἡ ἀρρώστια, δοξολογεῖ τὸν Θεὸ μέσῳ τῆς Γενικῆς Γραμματείας τῆς Ἐπικρατείας, ἐπειδὴ «ἔπαυσε πλέον πᾶσα ὑποψία μολυσμοῦ (8)».

Τὸ ἔγγραφο ποὺ παραθέτει ὁ Ἀριστείδης Χατζής, ὡς ἀτράνταχτο ἐπιχείρημα, σὲ ἄρθρο του (protagon.gr), στὸ οποῖο ὑποστηρίζεται τὸ κλείσιμο τῶν ναῶν ἐπί Καποδίστρια, εἶναι μεταγενέστερο τῆς πανώλης!

Τὸ νομοθέτημα αὐτὸ ἀποτελεῖ τὴν μοναδικὴ πηγὴ γιὰ τὸ ὑποτιθέμενο κλείσιμο τῶν ναῶν ἀπὸ τὸν Κυβερνήτη. Σύμφωνα μέ τὸν Ἀνδρεα Μάμουκα (1801-1884), βουλευτῆ τοῦ νεοσυσταθέντος Ἑλληνικοῦ κράτους, τὸ δημοσιευμένο ἀπ’ αὐτὸν κείμενο προέρχεται ἀπὸ δικό του αντίγραφο (9), διότι τὸ πρωτότυπο δὲν βρέθηκε!

Ἐκτὸς τῶν ἄλλων ὁ ἴδιος μᾶς πληροφορεῖ ὅτι τὸ νομοθέτημα αὐτὸ δὲν δημοσιεύθηκε ποτὲ στὴν Γενικὴ Ἐφημερίδα!!! Γεγονὸς ποὺ γίνεται ἀντιληπτὸ ἄν ἀνατρέξουμε στὸ ΦΕΚ τῆς ἐποχῆς.

Ὁπότε ἐδῶ ἔχουμε τρία τινά. Πρῶτον δὲν ξέρουμε ἂν ὄντως εἶναι ἀληθὲς ὡς ἔγγραφο αὐτὸ τὸ νομοθέτημα, διότι δὲν ὑπάρχει ἡ πρωτογενὴς πηγὴ ποὺ νὰ τὸ ἀποδεικνύει, παρὰ μόνο ὡς ἀντίγραφο στὸ σπίτι κάποιου βουλευτῆ.

Δεύτερον, ἔχει ἰσχὺ αὐτὸ τὸ «νομοθέτημα» ἀπὸ τὴν στιγμὴ ποὺ δὲν δημοσιεύθηκε στὴν Γενικὴ Ἐφημερίδα; Ὅπως γνωρίζουμε, ἕνας νόμος τίθεται σὲ ἰσχὺ μὲ τὴν δημοσίευση του.

Τρίτον καὶ σημαντικότερον. Τὸ νομοσχέδιο αὐτό, σύμφωνα πάντα μὲ τὸν Μάμουκα, συζητήθηκε καὶ ψηφίσθηκε σχεδὸν ἕνα χρόνο μετὰ τὴν παρέλευση τῆς νόσου, στὴν Δ΄ Ἐθνοσυνέλευση τοῦ Αργους, ἡ ημερομηνία ὅμως εἶναι προγενέστερη.

Ἄρα, δὲν εὐσταθεῖ ὁ ἰσχυρισμός, ὅτι ὁ Ι. Καποδίστριας ἔκλεισε τοὺς ἱεροὺς ναοὺς κατὰ τὴν πανώλη τοῦ 1828 βάσει αὐτοῦ τοῦ Ψηφίσματος ἀφοῦ ὅλα συζητήθηκαν(;) καὶ ψηφίστηκαν(;) μετὰ ἀπὸ ἕνα χρόνο!

Κλείνοντας, εἶναι ἐπιεικῶς ἀπαραδεκτο νὰ «χρησιμοποιεῖς» κάποιον, εἰδικὰ ὅταν αὐτὸς εἶναι ὁ ἐθνομάρτυς Ἰωάννης Καποδίστριας, γιὰ νὰ ἐπιχειρηματολογήσεις ὑπὲρ τοῦ κλεισιματος τῶν ἱερῶν ναῶν καὶ κατ’ ἐπέκταση τὴν ἀποχὴ ἀπὸ τὸν ἐκκλησιασμὸ καὶ τὴν Θεία Κοινωνία.

Ὁ ἴδιος ὁ Καποδίστριας, ὅταν τὸν παρώτρυναν νὰ μὴν εκκλησιασθεῖ λόγω τοῦ ὅτι ὑπῆρχαν βάσιμες ὑποψίες γιὰ τὴν δολοφονία του ἀπάντησε: «Δὲν γινεται νὰ χάσω τὴν Θ. Λειτουργία γιὰ κανένα λόγο!»

ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ

1 Ἐγκυκλιος, Σπυρίδωνος Τρικούπη, Ἱστορία τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπαναστάσεως, ἔκδοσις δευτέρα ἐπιθεωρηθεῖσα καὶ διορθωθεῖσα, Τόμος Δ’, ἐν Λονδίνῳ ἐκ τῆς ἐν τῇ αὐλῇ τοῦ Ἐρυθροῦ Άβοντος Τυπογραφίας Ταϋδόρου καὶ Φραγκίσκου, μωξβ΄, σελ. 273-274.

2

https://drive.google.com/file/d/1MG8kIuEby_Kj77DgENWGRqZdNiJz1oPc/view

4 Ἐπιστολαί, Ἐπιστολή τῆς 14 Μαΐου 1928 πρὸς τὸν Βιάρο Καποδίστρια καὶ Ἰ. Κωλέττη, σελ. 90-92.

5 Γενική Ἐφημερίς τῆς Ελλάδος, άρ. 45 ἔτος Γ΄/23.6.1828, σελ. 185-186

6 Γενική Ἐφημερίς τῆς Ελλάδος, άρ. 45 ἔτος Γ΄/23.6.1828, σελ. 186

7 Ἐπιστολαί, Ἐπιστολή πρὸς τὴν Δημογεροντία Ψαρῶν, σελ. 56

8 Γενική Εφημερίς τῆς Ελλάδος, ἀρ. 65 ἔτος Γ΄/5.9.1828, σελ. 269

9 Ἀνδρέα Μάμουκα, Τὰ κατὰ τὴν αναγέννησιν τῆς Ἑλλάδος, ἤτοι συλλογήν τῶν περὶ τὴν ἀναγεννωμένην Ἑλλάδα συνταχθέντων πολιτευμάτων, νόμων καὶ ἄλλων ἐπισήμων πράξεων, ἀπὸ τοῦ 1821 μέχρι τέλους τοῦ 1832, Τ. ΙΑ΄, Ἀθήνησιν, ἐκ τοῦ Βασιλικοῦ Τυπογραφείου, 1852

ΠΗΓΗ.ΑΣΥΜΠΙΕΣΤΟΣ