RSS

Category Archives: ΑΓΝΩΣΤΕΣ ΣΕΛΙΔΕΣ ΣΥΝΑΞΑΡΙΣΤΗ

Σκηνές από τον βίο της Αγίας Θεοδώρας της πολιούχου της Άρτας.(Μέρος Β)

επιμέλεια:πρωτοπρεσβυτέρου Δημητρίου Αθανασίου-Μανώλη  Πετραλείφη

Η αγία Θεοδώρα ή Βασίλισσα τής ”Αρτας γεννήθηκε κατά τό 1214. Ήταν γόνος άρχοντικής καταγωγής, καθώς φανερώνει τ’ όνομά τους PIERRE D’ AULPHY τής Προβηγκίας.

Ο ΙΩΑΝΝΗΣ ΠΕΤΡΑΛ(Ε)ΙΦΗΣ ό πατέρας τής Θεοδώρας, κατείχε τόν Βυζαντινό τίτλο τού Σεβαστοκράτορος τής Θεσσαλονίκης. Είχε προσφέρει άρκετές καί σημαντικές ύπηρεσίες στήν Αύτοκρατορία τού Βυζαντίου. Η Θεοδώρα έλαβε χριστιανοπρεπή άνατροφή, όπως καί τ’ άλλα άδέλφια της.’Η Θεοδώρα, όμως ήταν εύλογημένη από τόν Δωρεοδότην Κύριον καί διά τούτο έβλάστησε στό Γένος μας καί στήν Πατρίδα μας, σάν τριαντάφυλλο σπανιώτατο καί εύωδέστατο μέ πνευματικά άρώματα.Σκορπούσε παντού τά άρώματα αυτά τής ψυχής της, πού πρέρχονταν άπό τήν ένάρετη καί θαυμαστή ζωή της. Άν καί άρχοντοπούλα καί μέ σπάνια ομορφιά προσώπου, όπου άντικατοπτριζόταν ή ψυχική της ομορφιά, ήταν πολύ ταπεινή καί πολύ απλή.Φερόταν πρός όλους τούς ανθρώπους τού αρχοντικού της μέ γλυκύτητα καί αγάπην.Είχεν φόβο Θεού.Επρόσεχε πολύ τήν ψυχή της. Η Θεοδώρα ήταν προσεκτική στά λόγια της καί στήν συμπεριφορά της.Από μικρό κορίτσι δέν έδειχνε ένδιαφερόταν γιά στολιδια, φορέματα πολυτελή καί καλωπίσματα. Αυτά τά θεωρούσε μάταια, χαμένα, γήινα!! ”Ηταν σεμνή καί ήθικωτάτη. ”Ηταν ένα κρίνο άγνό τού άγρού, αλλά πολύ εύοσμο!!!! Εβάδιζε σύμφωνα μέ τό καλό παράδειγμα τών γονέων της.Αύτοί ήταν ενάρετοι, ελεήμονες. Φερότανε, λοιπόν καί ή ιδία μέ αγάπη καί καλοσύνη πρός όλους.Είχε επίσης ταπείνωση καί υπακοήν απέραντη στούς γονείς της.Προερχότανε από καλό δένδρο.’Εξελίχθηκε σέ καλό καρπό. ‘Ετσι βρίσκει έφαρμογή καί στήν περίπτωσι της ο λόγος τού Κυρίου: “έκ τού καρπού τό δένδρον γινώσκεται”. Βλέποντας οί γονείς της, ότι επρόκοβε στά καλά καί στά θεάρεστα έργα, έχαίροντο.τήν είχανε καμάρι καί δοξάζανε τόν Θεό. Σκεπτότανε μάλιστα νά τήν παντρέψουν. Άλλά φροντίζανε νά βρούν άντρα, επίσης θεοσεβή καί ενάρετο, γιά νά ταιριάζη καί μέ τήν Θεοδώρα. Έν τώ μεταξύ όμως απέθανε ‘ο πατέρας της καί ή Θεοδώρα βρήκε προστασίαν καί επίβλεψιν από τόν Δεσπότην Θεόδωρον τού Δεσποτάτου τής Ηπείρου πού ήταν αδελφός της.Αλλά καί άλλα γεγονότα τραγικά, γιά τήν Βυζαντινή Αυτοκρατορία μεσολαβήσανε, χωρίς νά ματαιώσουν τίς σκέψεις τού περιβάλλοντος τής Θεοδώρας, γιά τήν αποκατάστασι της. Τήν άνοιξη τού 1204 οί Φράγγοι σταυροφόροι κατέλαβαν τήν Βασιλίδα τών πόλεων τήν ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ, πρωτεύουσα τής κραταιάς Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Αύτοί δυστυχώς, μέ τόν Σταυρό στόν ώμο,<< διέπραξαν τίς πιό αισχρές παρανομίες καί διαρπαγές>>, σέ τρόπο ώστε νά είναι στήν ίδια μοίρα μέ τούς βαρβάρους κατακτητάς τόν ‘Αλάριχον ή τόν ‘Αττίλαν. Στίς κρίσιμες εκείνες στιγμές βρέθηκαν άνδρες μέ εθνικότητα καί ζωτικότητα υπέροχη. Αυτοί ίδρυσαν ξεχωριστές ηγεμονίες, όπως τήν Αυτοκρατορία τής Τραπεζούντος, τό Βασίλειον τής Νικαίας καί τό Δεσποτάτον τής Ηπείρου, τό όποίον θά μάς διαφωτίσει πολύ, γιά τή ζωή τής Αγίας μας. Τό Δεσποτάτον αυτό τό ίδρυσε ό Μιχαήλ Α’ ό Κομνηνός, συγγενής τού Αυτοκράτορος Άλεξίου Κομνηνού, πού βασίλευε στήν Κωνσταντινούπολη κατά τά τργικά γεγονότα. Μετά δεκάχρονη βασιλεία τόν διαδέχτηκε ό άδελφός του Θεόδωρος, γιατί ό Μιχαήλ δούκας γιός τού Μιχαήλ Κομνηνού ήταν ακόμη ανήλικος.

Ο Θεόδωρος ήταν ανδρείος καί μεγαλεπήβολος.Επέτυχε βεβαίως πολλά, αλλά ήτο καί αλόγιστος καί επίορκος. Τυφλωμένος από τήν φιλοδοξία του καί θέλοντας νά εξασφαλίση καί γιά τόν εαυτό του απερίσπαστη καί συνεχή διοίκησι, σκέφτηκε νά σκοτώσει τόν μελλοντικό διεκδικητή τής Αυτοκρατορικής εξουσίας, τόν ανήλικο ανεψιό τού Μιχαήλ Δούκα ή Μιχαήλ Β’ όπως έμεινε στήν ίστορία. Σάς τα γράφουμε αυτά γιά νά μεταφέρουμε τό κλίμα τής εποχής. Ημετέρα όμως τού νεαρού πρίγκηπα ματαίωσε τά σχέδια του, διότι πήρε τόν μικρό Μιχαήλ Δούκα καί κατέφυγε στό Μωριά. Ο Θεόδωρος νικήθηκε από τούς Βουλγάρους παρά τόν ‘Εβρο, αίχμαλωτίστηκε καί τυφλώθηκε από τόν αρχηγό τους Ασάν. Τότε ό Ασάν εκάλεσε από τόν Μωριά τόν Μιχαήλ Δούκα μέ τήν μητέρα του. Είχε αρετές γενναίου πολεμιστή. Αυτόν τόν Μιχαήλ Δούκα ή Μιχαήλ Β’ Προώρισεν ή Θεία Πρόνοια ώς σύζυγον τής Θεοδώρας.

Στά ΣΕΡΒΙΑ τής Κοζάνης ό νέος αυτός γνωρίζει τήν κόρη τού Ιωάννου Πετραλύφη, τή Θεοδώρα ” ής άκρως αλούς”  όπως ίστορεί ό βιογράφος της Ίώβ -δηλ. σαγινευθείς από τήν ομορφιά της τή ζητά σέ γάμον. Ήταν προχωρημένη ή άνοιξη, γύρω στά 1230, όταν ό νέος Δούκας τού Δεσποτάτου τής Ηπείρου Μιχαήλ Β’ ό Κομνηνός, έφτασε στό οχυρωμένο Κάστρο τών Σερβίων (Κοζάνης), μαζί μέ κάμποσες Κεφαλές κι’ άλλους όφφικιάλιους τής ακολουθίας του. Τά Σέρβια τόπος ήμιορεινός, μέ φυσικές όμορφιές, δάση, φαράγγια καί βραχοβούνια, βρισκόταν ανάμεσα στόν Αλιάκμονα καί στούς πρόποδες τών Πιερίων βουνών. Τό πέτρινο Κάστρο του, κατά τά Βυζαντινά χρόνια, ήταν μιά ολόκληρη πόλη φημισμένη, μέ απόρθητα τειχιά, ανάκτορα, πολλές εκκλησίες, μοναστήρια καί φιλανθρωπικά κτίσματα. Ο λαός πού κατοικούσε εκεί ήταν Ακρίτες γενναίοι πού αγαπούσαν καί υπερασπίζονταν τόν τόπο. Ιστορίες, θρύλοι καί τραγούδια μιλούσαν γιά κείνο το πέτρινο δυναμάρι τού Βυζαντινού καιρού. Οί βασιλικοί μαντατοφόροι καί οί προφυλακές πού έφταναν στά Σέρβια ειδοποίησαν τίς Κεφαλές τόν ιερό Κλήρο ότι σέ λίγο καταφτάνει ό Δούκας μέ τήν ακολουθία του. Μόλις έφτασε στή μεγάλη ρούγα αντίκρυσε τίς Κεφαλές τών Σερβίων, τόν ιερό Κλήρο, τό στρατό καί πλήθος κόσμου νά τόν περιμένουν. Τόν χαιρέτησαν όλοι ώσπου ήρθε νά προσκυνήσει τό Μεγαλείο του καί τό στερνοπαίδι τής Ελένης καί τού Ιωάννη Πετραλείφα, ή μικρή Θεοδώρα. ‘Ηταν ντυμένη στά θαλασσιά καί ακτινοβολούσε από σεμνότητα καί ομορφιά. Τά μεγάλα μάτια της, υγρά καί έκπληκτα. βυθίστηκαν λές μές τήν ύπαρξη τού Μιχαήλ. Από κείνη τή στιγμή ό Μιχαήλ, νικητής καί πολιορκητής τών καρδιών καί τού βράχου τών Σερβίων, ένιωσε πυρπολημένος μέ τή λάμψη τής μικρής Θεοδώρας.Τή λεπτή, πρωτοθώρητη γιά κείνον θηλυκάδα μιάς γυναίκας πού ήταν ακόμη παιδί.Τό ίδιο βράδυ κιόλας τής επίσκεψης στά Σέρβια, ό Δεσπότης Μιχαήλ έβαλε τούς ανθρώπους του κι’ έμαθαν τό καθετί γιά τή ζωή τής κόρης τών Πετραλείφων. Καί χωρίς περιστροφές, επεδίωξε νά ξανασυναντήσει καί νά μιλήσει μέ κείνο τό γήινο όραμα.<< Αύτή μέ τήν λαμπράδα της καί τ’ άστρα σκοτεινιάζει>>. (Απόσπασμα από τό βιβλίο τού κ. Δ. Φερούση: ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΟΜΝΗΝΗ Βασίλισσα καί Μοναχή τών εκδόσεων ,,ΑΚΡΙΤΑΣ,,.)

—————————————————————————————

Από τό βιβλίο τής κ. Αναστασίας Ν. Κυνηγοπούλου ΒΑΣΙΛΙΣΣΕΣ ΚΑΙ ΠΡΙΓΚΙΠΙΣΣΕΣ ΑΓΙΕΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ:

Στά Σέρβια ό Μιχαήλ Β’ ό Κομνηνός γνώρισε τήν Θεοδώρα. Η αμοιβαία συμπάθεια καί αγάπη πού δημιουργήθηκε αμέσως ανάμεσα στούς δύο νέους οδήγησε τόν Μιχαήλ Β’ ‘Αγγελο Κομνηνό νά ζητήσει έπίσημα σέ νόμιμο γάμο από τά αδέλφια της, τή Θεοδώρα. Εκείνοι δέχτηκαν μετά χαράς τήν πρόταση.’Ως ήμέρα τής γαμήλιας τελετής ορίστηκε ή Κυριακή τής Ζοωδόχου Πηγής τού 1230μ.Χ.

Ο Γάμος έγινε μέ όλη τήν Βυζαντινή πράξη καί μεγαλοπρέπεια. Τό καλοκαίρι πού ακολούθησε βρήκε τό ζευγάρι στά Σέρβια νά κάνει σχέδια γιά τό μέλλον. Πρίν αρχίσουν οί φθινοπωρινές βροχές αποφασίστηκε νά τελειώσει ή γαμήλια περίοδος στά Σέρβια καί τό νιόπαντρο ζευγάρι νά φύγει γιά τήν ‘Αρτα. Η Θεοδώρα αφού χαιρέτησε γνωστούς καί φίλους δέν παρέλειψε πρίν ξεκινήσει νά πάρει καί τήν ευχή τού ερημίτη Συμεών.

Η Θεοδώρα ειχε προκαλέσει τήν έκπληξη από τήν πρώτη στιγμή στούς ανθρώπους τού Μιχαήλ, όχι μόνο μέ τήν ομορφιά καί τή χάρη της αλλά καί μέ τίς γνώσεις, τήν ευστροφία καί τήν ψύχραιμη ετοιμότητα της. Είχαν μείνει όλοι έκπληκτοι μέ τίς ιδέες καί τίς απόψεις τής μικρής Βασίλισσας ακόμη καί πάνω σέ ζητήματα στρατιωτικά.

ΓΙ αυτό καί μέ προθυμία, κατά τούς ορισμούς της, τήν κρατούσαν ενήμερη σέ ότι συνέβαινε κατά τήν διάρκεια τού ταξιδιού. ‘Οταν τό βασιλικό ζευγάρι έφτασε στήν ‘Αρτα τούς επιφυλασσόταν θερμή υποδοχή. ‘Αρχοντες καί λαός πανηγύρισαν τό γάμο καί τόν ερχομό τού βασιλικού ζεύγους. Από τήν πρώτη κιόλας στιγμή τού έγγαμου βίου της, ή Αυγούστα προσπαθούσε νά φυλάει μέ ευγένεια καί σεμνότητα τίς προσωπικές επιλογές τής ελευθερίας της.Κρατούσε τήν προσωπικότητά της αλώβητη καί δέν αφηνόταν έρμαιη νά χάνεται στή δίνη τής ρέουσας καθημερινότητας. Ο Μιχαήλ Β’ Κομνηνός καί ή Θεοδώρα γίνανε δεκτοί από τούς Άρχοντες καί το λαό μέ πολύ εθουσιασμό καί πανηγύρια στήν Άρτα. Κύριο μέλημα τού Μιχαήλ Β’ τού Κομνηνού ήταν νά δώσει τήν παλιά του αίγλη στό Δεσποτάτο τής Ηπείρου.Μέρες, εβδομάδες ακόμη καί μήνες απουσίαζε ό Δούκας από τήν Άρτα καί έτσι βυθισμένος στίς βασιλικές υποχρεώσεις απομακρυνόταν από τήν οικογενειακή θαλπωρή καί αγάπη. Όμως καί ή Θεοδώρα δέν άφηνε τόν εαυτό της νά παρασυρθεί στήν αδράνεια τής εγκατάλειψης. Κατακτούσε τό λαό καί τήν αγάπη τών ανθρώπων μέ τόν δικό της τρόπο΄ μέ τήν κάλυψη τών καθημερινών αναγκών καί τή θεραπεία τής φτώχιας καί τού ψυχικού τους πόνου. Οργάνωνε συσίτια γιά τούς περιπλανώμενους καί τούς μετανάστες εξαιτίας τών πολέμων. Συστηματοποιούσε τή φιλανθρωπία σέ μόνιμη βάση. Ίδρυε προνοιακούς σταθμούς καί ενθάρυνε τίς εκκλησίες καί τά μοναστήρια νά κτίζουν πλάι τους κελλιά καί ξενώνες γιά τούς άπορους καί τούς ταξιδιώτες. Οί κάτοικοι όλόκληρης τής Ηπείρου επισκέπτονταν συχνά την Βασίλισσα καί εκείνη τούς συνέτρεχε σέ ότι είχαν ανάγκη. Τά πράγματα όμως μέ τό Δούκα Μιχαήλ δέν πήγαιναν καί τόσο καλά. Τό πάθος του γιά τήν εξουσία, γιά τή δόξα, καί τήν επικράτησή του σέ όλον τόν κόσμο, πραγματικά τόν αποξένωναν από τούς δικούς του ανθρώπους καί κυρίως από τήν Βασίλισσα καί σύζυγο του Θεοδώρα καί έτσι τόν καθιστούσαν ευάλωτο σέ παντοδαπούς ψυχικούς πειρασμούς καί αισθησιακές προκλήσεις. Πολύ γρήγορα ό Δούκας Μιχαήλ Β’ ‘Αγγελος Κομνηνός έμπλεξε μέ τήν Γαγγρηνή. Απόσμασμα από τό βιβλίο τής κ. Αναστασίας Ν. Κυνηγοπούλου << ΒΑΣΙΛΙΣΣΕΣ ΚΑΙ ΠΡΙΓΚΙΠΙΣΣΕΣ ΑΓΙΕΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ>> Πού είναι αφιερωμένο στόν + Πατριάρχη Παύλο, στόν ταπεινό καί άγιο αυτό θεματοφύλακα τής Ορθόδοξης πίστης τού Σερβικού λαού.

Η φυγή τής Θεοδώρας από τό παλάτι.

“Τά πράγματα μεταξύ τού Μιχαήλ Β’ Κομνηνού καί τής Θεοδώρας άρχισαν νά μήν πηγαίνουν τόσο καλά. Πολύ γρήγορα ό Δούκας Μιχαήλ Β’ ‘Αγγελος Κονμηνός έμπλεξε μέ τήν Γαγγρηνή. Η Γαγγρηνή ήταν μιά νέα καί πολύ όμορφη γυναίκα πολυδιδαγμένη καί έμπειρη στά ερωτικά. Ο άνδρας της ήτανε όφφικιάλιος τού στρατού τής Ανατολής καί είχε αυτομολήσει στήν ‘Αρτα όπου ό Μιχαήλ τόν ένταξε στό επιτελείο του. Αλλά σέ κάποια πολεμική σύγκρουση σκοτώθηκε, άφήνοντας τήν Γαγγρηνή χήρα στό κύκλο τών μεγαλοκυράδων τού παλατιού τής Ηπείρου. Μένοντας , όμως στό κοντινό περιβάλλον τού Δούκα, πονηρή καί ακατανίκητη καθώς ήταν, προσέγγισε τό νεαρό Βασιλιά. Χρησιμοποιώντας τή μαγεία, στήν αρχή κατάφερε νά τού κλέψει τήν προσοχή καί στή συνέχεια τόν κατέστησε παιχνίδι της, ωθώντας τον επίμονα καί προκλητικά, νά διώξει από κοντά του τή νόμιμη γυναίκα του καί Βασίλισσα Θεοδώρα καί στή θέση της μεγαλόπρεπα καί ηγεμονικά νά θρονιαστεί εκείνη. Ταπεινωμένη σέ έσχατο βαθμό καί πονεμένη ή Θεοδώρα αποφάσισε νά φύγει από τό παλάτι καί νά βρεί καταφύγιο πέρα στίς άγνωστες λαγκαδιές καί στά άγρια καταράχια τών Τζουμέρκων καί εκεί νά περιμένει καρτερικά τή βέβαιη παρέμβαση τού Θεού. Έτσι καί έγινε καί αφού περιπλανήθηκε αρκετά στίς ερημικές περιοχές τών Τζουμέρκων, βρέθηκε μπροστά σέ ένα μισοερειπωμένο μοναστήρι. Σέ αυτό τό μοναστήρι πού ήταν αφιερωμένο στόν ‘Αγιο Νικόλαο, ζούσαν δύο γερόντισσες μοναχές οί όποίες μέ χαρά καί χωρίς νά ρωτήσουν τίποτα, δέχτηκαν νά φιλοξενήσουν τή Θεοδώρα.

Η Γέννηση τού διαδόχου

Η Θεοδώρα έμεινε κάμποσες μέρες μέσα στή ζεστή ατμόσφαιρα του μοναστηριού τού Άη-Νκόλα όμως φοβόταν νά μείνει περισσότερο σκεπτόμενη ότι ή πιθανή ανακάλυψή της θά είχε συνέπειες καί σέ εκείνη καί στό παιδί πού θά έφερνε σέ λίγο στόν κόσμο. Γιά νά αποφύγει τούς πιθανούς διώκτες της αποφάσισε νά εγκαταλείψει γιά λίγο τό φιλόξενο καταφύγιο της γιά νά επιστρέψει πάλι σέ αυτό όταν θά ερχόταν ή ώρα της νά γεννήσει τό διάδοχο. Ο διάδοχος γεννήθηκε αλλά ό φόβος δέν έφυγε από τή νεαρή μητέρα, ή όποία αποφάσισε νά φύγει γιά δεύτερη φορά από τό φιλόξενο μοναστήρι καί νά ξαναγυρίσει στό κρυσφύγετο τής Πίνδου πού τής πρόσφεραν μεγαλύτερη προστασία. Ο βαρύς όμως χειμώνας θά αναγκάσει τή Θεοδώρα νά πάρει τό μωρό της καί νά επιστρέψει στό μοναστήρι τού Αγίου Νικολάου. Στό μοναστήρι θά συναντήσει τή Βασίλισσα Θεοδώρα ό πατήρ Νικηφόρος, ένας ταπεινός καί καλοκάγαθος κληρικός από τό χωριό Πρένιτσα. Ο παπα-Νικηφόρος ήτανε ό λειτουργός καί ό πνευματικός τής μονής. Σέ αυτόν τόν ταπεινό λευίτη ή Θεοδώρα θά εμπιστευτεί τό δράμα της καί θά τού εναποθέσει τόν πόνο καί τίς ελπίδες της καί αυτός μέ τή σειρά του θά πάρει τή μητέρα καί τό παιδί καί θά τούς οδηγήσει γιά μεγαλύτερη ασφάλεια στό σπίτι του, στό χωριό Πρένιτσα. Στό σπίτι τού ιερέα ή Θεοδώρα είχε τήν ευκαιρία νά διαβάζει μέ τίς ώρες. Ο προστάτης τους τής προμήθευε βιβλία καί φυλλάδες πού διαπραγματεύονταν σοβαρά θέματα τής πίστεως καί τής ιστορίας καί έτσι ή Βασίλισσα εμπλούτιζε τίς γνώσεις της κάθε μέρα καί περισσότερο. Στό μεταξύ στό παλάτι τής ‘Αρτας ό Μιχαήλ μέ τήν πολύτιμη βοήθεια τών ανθρώπων του ανακάλυψε τόν πραγματικό ρόλο πού έπαιζε όλα αυτά τά χρόνια ή Γαγγρηνή ή όποία καί ομολόγησε πώς μέ τή βοήθεια τής μαγείας καί άλλων αθέμιτων μέσων κρατούσε τό Μιχαήλ δέσμιο τών σχεδίων της. Ο Μιχαήλ άν καί είχε αποκτήσει δύο νόθους γιούς μέ τή Γαγγρηνή, κουρασμένος καί αηδιασμένος τήν έδιωξε από κοντά του καί στή συνέχεια μετανοιωμένος αποζητούσε τή γυναίκα του. Η επάνοδος της Θεοδώρας στην Άρτα Η επάνοδος τής Θεοδώρας στήν ‘Αρτα ύστερα από πέντε χρόνια εξορίας, έγινε βασιλικά καί μέ κάθε επισημότητα.Πρίν μπεί όμως ή Αυγούστα στήν πόλη τής ‘Αρτας ζήτησε νά επισκεφθεί πρώτα τή θαυματουργή Οδηγήτρια στή μονή τής Παναγίας Βλαχέρνας καί νά τήν ευχαριστήσει πού άκουσε τίς προσευχές της. Πολύ γρήγορα ή θεοδώρα άρχισε νά παίρνει πρωτοβουλίες σέ έργα είρηνικά.’Ετσι γιά μιά όλόκληρη δεκαετία σχεδόν, σέ συννεόηση μέ τίς κεφαλές τής Εκκλησίας καί μέ ξακουστούς τεχνίτες απ’ όλες τίς περιοχές, άρχισε νά κτίζει ίδρύματα, ναούς μεγαλοπρεπείς καί μοναστήρια πού κοσμούσαν όλη τήν Ήπειρο, τή Μακεδονία, τήν Αίτωλοακαρνανία καί τόν Αμβρακικό. Ενώ ξεχωριστά κτίσματα, αληθινά κοσμήματα, αναστηλώνονταν ή ανακαινίζονταν εξαρχής. Η μονή τής Παντάνασσασς κοντά στήν Φιλιππιάδα, ή Παναγία ή Βλαχέρνα πού ξεχώριζε γιά τήν είκόνα τής Οδηγήτριας, ή Κάτω Παναγιά, ό ‘Αγιος Δημήτριος τού Κατσούρη ανάμεσα στούς μπαξέδες τής΄’Αρτας, ήτανε έργα πού δείχνανε τήν πίστι καί τό σεβασμό τής Αυγούστας. Ακόμη τής ίδιας εποχής ήτανε ή μονή τού Αγίου Γεωργίου, ή Μεταμόρφωση στό Γαλαξίδι πού βεβαίωναν τήν ψυχική μεταστροφή τού Μιχαήλ Β’, αλλά καί τήν πνευματική αναλαμπή τών Κομνηνο δουκάδων. Μέσα σέ αυτό τό κλίμα, στήν καθημερινή δραστηριότητα καί στήν ανεμπόδιστη ροή τής ίστορίας, ή Θεοδώρα έβρισκε καί όλο τόν καιρό, όχι μόνο Βασίλισσα καί Αυγούστα νά είναι αλλά καί γυναίκα καί σύνευνη καί μητέρα. Νά ζεί έντονα καί ολοκληρωτικά όλους τούς ρόλους της καί νά επαρκεί. Σχεδόν χρόνο παρά χρόνα γεννούσε καί από ένα παιδί καί έφτασε νά δώσει στούς Αγγελώνυμους Κομνηνούς στό διάστημα τού έγγαμου βίου της έξι (6) υγιέστατα παιδιά. Τρείς γιούς καί τρείς θυγατέρες.Τό Νικηφόρο πού είχε γεννήσει στήν εξορία, τόν Ιωάννη καί τόν Δημήτριο, τήν Ελένη, τήν ‘Αννα καί μιά ανώνυμη( κατά άλλους Μαρία). (Από τό βιβλίο τής κ. Αναστασίας Ν. Κυνηγοπούλου ” ΒΑΣΙΛΙΣΣΕΣ ΚΑΙ ΠΡΙΓΚΙΠΙΣΣΕΣ ΑΓΙΕΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ”.)

Η Αγία Θεοδώρα καί Άγιος Ανδρέας ό ερημίτης.

Τόν καιρό πού ήταν Βασίλισσα στήν Άρτα ή Θεοδώρα, ασκήτευε στά μέρη τού γειτονικού Βάλτου καί συγκεκριμένα στό βουνό Καλάνα ό ‘Αγιος Ανδρέας ό ερημίτης. ‘Οταν ό Θεός θέλησε νά πάρη τό πνεύμα τού Οσίου Ανδρέα, φάνηκαν στόν Ούρανό άναμμένες λαμπάδες.Οί λαμπάδες αυτές έβγαζαν ένα φώς λαμπερό, πού φαινόταν από όλη τήν περιοχή.Αυτές κατέβαιναν από τόν Ούρανό καί σταματούσαν επάνω στό σημείο, όπου ήταν τό λείψανο τού Αγίου Ανδρέα. Τό θαυμαστό αυτό σημείον φάνηκε όχι μόνο στά γύρω χωριά τού Βάλτου, αλλά καί στά πιό πέρα. Μαθεύτηκε δέ καί στήν ‘Αρτα. Τότε ή ευσεβεστάτη Θεοδώρα μαζί μέ όλη τή Σύγκλητο, σάν νά πούμε τήν Κυβέρνηση, έτρεξαν στό Ασκητήριο τού Αγίου καί βρήκαν εκεί τό λεί ψανό του. ‘Εμαθαν μάλιστα από τούς περιοίκους καί πολλά θαύματα, πού είχε κάνει ό Θεός διά τού Οσίου Ανδρέου. Τότε έθαψαν εκεί τόν ‘Αγιο. Διέταξε δέ ή Βασίλισσα Θεοδώρα καί οίκοδομήσανε στό μέρος έκείνο Ναόν είς τιμήν τού Οσίου Ανδρέου. Η μνήμη του τιμάται στίς 15/5. images

Στό μοναστήρι δέκα χρόνια

Περί τό 1271 απέθανε ό Βασιλεύς Μιχαήλ.’Εμεινε πλέον χήρα ή εύσεβής Θεοδώρα, άλλά καί ελεύθερη νά ενεργήση χριστιανικά όπως ήθελε. Έπήγε αμέσως στό μοναστήρι τής Βλαχέρνας καί έγινε μοναχή. Από τότε, πού μπήκε στό μοναστήρι αυτό αύξησε περισσότερο τίς νηστείες, τίς αγρυπνίες καί τίς αγαθοεργίες της. Προσευχότανε πάρα πολύ καί βοηθούσε όσους ύπέφεραν. Η ύποταγή της έγινε παροιμιώδης.Υποτασσόταν σέ όλες τίς καλόγριες, πού είχε μαζί της μέ μεγάλη προθυμία. ‘Αν έβλεπε κανένα νά αδικήται, έτρεχε κοντά του καί τόν βοηθούσε. Υπήρχε τότε πολλή φτώχεια καί δυστυχία.Γι αυτό, προστάτευε τίς χήρες καί τά ορφανά. Παρηγορούσε καί ενίσχυε τίς πικραμένες καί λυπημένες ύπάρξεις. ‘Εκανε τά πάντα γιά νά συμπαρασταθή σέ όλους.<<Τοίς πάσιν έγένετο τά πάντα>>, κατά τόν Απόστολον Παύλον, γιά νά τούς κερδίση όλους καί νά τούς φέρει στό δρόμο τού Θεού. ‘Ετσι, έζησε δέκα χρόνια μοναστικό βίο στερήσεων γιά τούς δικούς της καί ξένους. Ζητούσε τή λησμοσύνη στήν εύχαρίστηση τής φιλανθρωπίας καί τήν παρηγορίαν στίς στιγμές τών δεήσεων.Στόλιζε τόν εαυτό της μέ όλες τίς αρετές, αλλά καί τόν Ναόν τού Θεού εστόλιζε μέ κάθους είδους ίερά καί πολύτιμα αφιερώματα. Στό μοναστήρι ώς μοναχή έζησε περίπου δέκα χρόνια.

Η Κοίμησης τής Αγίας

Ηλθεν όμως ό καιρός νά αναχωρήση από τόν μάταιο τούτο κόσμο ή Αγία Θεοδώρα. Ο Θεός τής απεκάλυψε τήν ώρα τού θανάτου της. Επειδή, όμως ήθελε νά ζήση ακόμη, γιά νά αποτελειώσει τόν Ναό της παρεκάλεσε τόν Άγιον Γεώργιον καί τήν Υπεραγία Θεοτόκον νά μεσιτεύσουν στόν Μονογενή Της Υιόν, νά τήν αφήση νά ζήση ακόμη έξη μήνες. Πράγματι! Παρέμεινε στή ζωή καί ετελείωσε τόν Ναόν. ‘Ηταν Μάρτιος τού 1281μ.χ. Η πίστωση χρόνου πού είχε ζητήσει ή Αγία Θεοδώρα από τήν Θεοτόκο καί τόν Αγιο Γεώργιο είχε τελειώσει. Όταν πέρασαν οί έξη μήνες, μάζεψε κοντά της όλες τίς Μοναχές καί τίς παρεκάλεσε νά κάνουν πρόθυμα, όσα είναι ώφέλιμα γιά τήν ψυχή τους σωτηρία, όπως εύαρεστήται ό Θεός. Αφού δίδαξε καλά όλα, μέ πολλή χαρά καί αγαλλίασι παρέδωσε τήν Αγία της ψυχή στά χέρια τού Θεού, τόν Οποίον ύπηρέτησε σέ όλη της τήν ζωή μέ κόπους καί μόχθους, μέ περιφρονήσεις, μέ ταλαιπωρίες, μέ νηστείες καί αγρυπνίες, μέ εγκράτεια καί ελεημοσύνες, μέ σωφροσύνη καί μέ κάθε είδους αρετές. Καί όλα αυτά τά έκαμε χωρίς νά εμποδίζεται από τήν επίγεια εξουσία, πού είχε σάν Βασίλισσα.Γι’ αυτό, καί ό Θεός τήν ανέπαυσε στήν Ούράνια Βασιλεία Του είς τάς αίωνίους Μονάς μέ όλους τούς Αγίους, τών όποίων μιμήθηκε τά έργα καί τά κατορθώματα. Εκοιμήθη σέ ηλικία 70 ετών περίπου. Ποτέ ή ‘Αρτα δέν είχε κηδέψει άρχοντα, αξιωματούχο ή καί Βασιλέα ακόμα, μέ τόσο σεβασμό καί συντριβή. Τρείς ολόκληρες ημέρες προσερχόταν ό λαός καί οί επίσημοι μπροστά από τό κιβούρι μέ τό ιερό σκήνωμά της, γιά νά προσκυνήσουν καί νά αποτίσουν φόρο τιμής καί αγάπης πρός τή γυναίκα- μητέρα πού είχε βασανιστεί, αλλά καί μεγαλουργήσει σέ έργα φιλανθρωπίας. Τό πένθος βαρύ, αλλά ήρεμο είχε απλωθεί σέ όλο τό Δεσποτάτο. Είχαν έρθει άνθρωποι από τά Σέρβια, τή Μακεδονία, τά Γιάννενα, τή Θεσσαλία καί τήν Πελοπόνησο γιά νά παραστούν στό ξόδι της. ‘Ελεγε πάντα τώρα είμαι Μοναχή καί έτσι επιθυμώ νά πεθάνω καί νά κηδευτώ.Μέ τό τυπικό πού προβλέπει ή Αγία μας Εκκλησία καί ή μοναστική Πολιτεία. Τήρησε καταλεπτώς τό Κοινόβιο τήν ιερή επιθυμία της. ‘Ετσι τό τιμημένο λείψανο τής Μοναχής Θεοδώρας ράφτηκε μέσα στό ράσο της καί τοποθετήθηκε σέ ξύλινο φορείο ( νεκροκρέβατο), τό καγκελωτό ψάθιο. Επιδή ήταν Ηγουμένη, άφησαν μόνο τό πρόσωπό της ξέσκεπο ακουμπισμένο πάνω σέ κεραμίδι, έβαλαν στό στήθος της μιά τρίμορφη εικόνα καί τήν τοποθέτησαν στό μέσο τού Καθολικού τής Μονής. Όσο καιρό έμεινε εκεί γιά προσκύνημα, έκαιγε λαμπάδα καί οί αδελφές ενναλάξ διάβαζαν τό ψαλτήρι. Η Θεοδώρα Πετραλείφα από τά Σέρβια πού έγινε Βασίλισσα Κομνηνή καί μοναχή στήν ‘Αρτα έκλεισε τόν επίγειο κύκλο της, ζώντας μέ οσιότητα καί ταπείνωση, όχι συνηθισμένη καί αυτό επειδή είχε κρατήσει ώς θησαυρό ατίμητο τή μητρότητα,τήν ταπείνωση καί τήν υπομονή. Η ταίς πρός τόν Θεόν αγίαις ευχαίς αξιωθείημεν καί ήμείς σωτηρίας τυχείν. Αμήν.

ΤΑ ΑΓΙΑ ΛΕΙΨΑΝΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ

Η Θεοδώρα θάφτηκε στό Ναό της, τού Αγίου Γεωργίου, δεξιά τού νάρθηκος. Οί Αρτινοί αργότερα τόν μετονόμασαν στή μνήμη τού ονόματός της, γιορτάζοντάς την στίς 11 Μαρτίου κάθε χρόνο. Γύρω από τή σεπτή Βασίλισσα, πού ανακηρύχτηκε Αγία καί Πολιούχος τής ‘Αρτας, ή λαική φαντασία έπλεξε τούς ώραιότερους θρύλους, ανακατεμένους καί μέ ζωντανές πραγματικότητες, έτσι πού σήμερα θά ήταν δύσκολο νά ξεχωρίσει κανείς τούς πρώτους από τούς δεύτερους. Σπίθες καί φλόγες, λέγει έβγαιναν από τόν τάφο της καί ή παρηγορία καί ή δύναμις ξεπηδούσε από τόν τάφο της είς όλους τούς πονεμένους ψυχικά καί σωματικά, πού μέ φλογερή πίστι ζητούσαν τήν βοήθειαν της. Μερικοί ίσχυρίστηκαν πώς τά λείψανα δέν υπήρχαν πλέον στόν τάφο καί ότι Δυτικοί κατακτηταί τά είχαν αρπάξει. Αρκετοί τό πίστευαν μέχρι τό 1873, όπότε μέ τίς ενέργειες τού τότε Μητροπολίτου ‘Αρτας Σεραφείμ τού Βυζαντίου, συγγραφέως τού μοναδικού βιβλίου γιά τήν ιστορία τής ‘Αρτας, έγινε καί ή ανασκαφή ώς εξής: Πρώτον, πρό τού μνημείου εψάλη υπό τού Αρχιμανδρίτου Σεραφείμ Κλεομβρότου, αντιπροσώπου τού Επισκόπου Σεραφείμ πού απουσίαζε είς Κωνσταντινούπολιν ή Παράκλησις τής Αγίας. Επικολούθησεν ή έκσκαφή μέ πλήρη θρησκευτική εύλάβεια. Ο Αρχιμανδρίτης Σεραφείμ μέ καταφανή ευλάβεια καί συγκίνηση κατέβηκε ακολούθως στόν τάφο. Εκεί μέ ιερό δέος, μέ προσοχή καί επιδεξιότητα, συγκέντρωσε τά Άγια όστά της, τά ετοποθέτησε σέ καθαρό σινδόνι καί τά έβαλε κατόπιν σέ κιβώτιο, τό όποίον καί εφράγισε. Τό κιβώτιο μέ τά ιερά λείψανα μεταφέρθηκε από τούς Ιερείς μέ ψαλμούς καί θυμιάματα στήν Εκκλησία καί τοποθετήθηκε πρό τής Ωραίας Πύλης τού Ιερού Βήματος. (Αρχ. Χ. Βασιλόπουλος από τούς ΒΙΟΥΣ ΑΓΙΩΝ, Η ΑΓΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ Η ΒΑΣΙΛΙΣΣΑ ΤΗΣ ΑΡΤΑΣ Τά οστά τής Αγίας λιτανεύονται έπίσημα κάθε χρόνο στίς 11 Μαρτίου μέ ιερή κατάνυξι καί συμμετοχή όλου τού Νομού.Μετά τήν λιτάνευσι ξανατοποθετούνται τά θαυματουργικά λείψανα στό ίερό της κουβούκλιο. Θαυματουργή είναι επίσης καί ή μεγάλη ασημένια είκόνα της. Διότι ή βασίλισσα <<πολλών καί μεγίστων θαυμάτων ώφθη αυτουργός>>. Θά μπορούσε λοιπόν καί ή Αγία Θεοδώρα νά είπη μαζί μέ τόν Απόστολο Παύλο:<< Τόν αγώνα τόν καλόν ήγώνισμαι, τόν δρόμον τετέλεκα, τήν πίστιν τετήρηκα, λοιπόν απόκειταί μοι ό τής δικαιοσύνης στέφανος>>,τόν όποίον στέφανον τής έδωσε ό ίδιος ό Κύριος ημών Ιησούς Χριστός. Διότι ό Κύριος όπως είδαμε, τήν εδόξασε, όχι μόνον στόν Ούρανό, αλλά καί εδώ στή γή μέ τά άπειρα θαύματα, πού έκαμε. Όσοι πήγαν στόν Ναό τής Αγίας καί εζήτησαν μέ θερμή πίστι τήν βοήθειά της καί τήν μεσιτείαν της πρός τόν Χριστόν, λυτρώθηκαν από φοβερές ασθένειες καί μεγάλα νοσήματα. Σέ τυφλούς έδωσε τό φώς τους, δαιμονιζομένους τούς έκαμε καλά καί άλλες πολλές ασθένειες εθεράπευσε. Όχι μόνο στήν εποχή της, αλλά καί σήμερα, όποιος τήν επικαλείται μέ πίστι, τόν βοηθάει ή Αγία Θεοδώρα τής Άρτας σέ κάθε τού θλίψι καί τόν γιατρεύει από κάθε αρρώστεια.

Η ΒΟΗΘΕΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΘΕΟΔΩΡΑΣ

Η Αγία Θεοδώρα βοηθάει όχι μόνον όσους πηγαίνουν στό Ναό της, αλλά καί όσους από μακριά τήν επικαλεσθούν, είτε κινδυνεύουν στή θάλασσα, είτε παγιδεύονται από κακούς ανθρώπους καί ληστές. Βοηθάει ή Αγία σέ οποιονδήποτε δυσκολία καί άν ευρίσκεται κανένας. Βοηθάει πάντοτε ή Αγία ανάλογα μέ τήν ανάγκη καί τήν πίστι τού καθενός. Διαβάζουμε δέ στό συναξάριον τής Αγίας. << Τού Θεού δέ ταύτην δοξασάντος ύστερον, πολλών καί μεγίστων θαυμάτων ώφθη αυτουργός, ασθενείας καί νόσους τών προστρεχόντων αυτή ίατρεύουσα καί δαίμονας έξ ανθρώπων ελαύνουσα, καί ποικίλα πάθη ανίατα καθεκάστην θεραπεύουσα. Εθεράπευσε δέ καί καρκίνου πάθος καί έτερα φρικτά πεποίηκε καί είς έτι φαίνεται ποιούσα, ών ούκ έστιν αριθμός΄ ού μόνον γάρ τοίς έν σεπτώ αυτής τάφω προσπίπτουσιν, αλλά καί τοίς εγγύς καί τής μακράν καί έν θαλάσση καί έν νήσοις φθάνει επικληθείσα καί τοίς πέρασι θερμώς βοηθούσα. ”Η ταίς πρός τόν Θεόν άγίαις εύχαίς άξιωθείημεν καί ήμείς σωτηρίας τυχείν. Αμήν!!!

ΓΙΑ ΤΗΝ ΔΟΞΑ ΤΟΥ ΘΕΟΥ

Δέν είναι τυχαίον τό γεγονός ότι ή Εκκλησία μας ώρισε νά τιμάται ή μνήμη τής Αγίας Θεοδώρας κατά τόν Μάρτιον, όπότε έχομεν τήν περίοδον τής Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Εορτάζεται τότε, γιά νά θυμίζη ότι πρέπει νά αγαπήσουμε τίς αρετές, πού ήγάπησε καί ή Αγία αυτή, καίτοι ήταν Βασίλισσα.Νά αγαπήσωμε δηλαδή τήν ταπείνωσι, τήν εγκράτεια, τήν νηστεία, τήν προσευχή καί τά τόσα άλλα, γιατί έτσι θά δαμάσωμε τά πάθη, πού έχομε καί τά όποία μάς είναι χειρότερα από τά θηρία τής ζούγκλας. Εκείνα βέβαια καταστρέφουν τό σώμα. Ετούτα όμως τά πάθη μάς φονεύουν καί τήν ψυχή μας, πού είναι άφθαρτη καί αίώνια καί τότε: ” Τί ώφελήσει άνθρωπον εάν κερδίσει τόν κόσμον όλον καί ζημειωθή τήν ψυχήν αυτού ή τί δώσει άνθρωπος αντάλλαγμα τής ψυχής αυτού;”. Θά σώσουμε δέ τήν ψυχή μας καί θά γίνουμε Ούρανοπολίτες, όταν αφήσουμε τήν λάσπη καί πιασθούμε από τόν Ουρανό, όταν σάν τήν Αγία Θεοδώρα δέν θαμπωνόμαστε από τά διάφορα επίγεια λαμπρά πράγματα, αλλά έχουμε στραμμένα τά μάτια τής ψυχής μας στά πολύφωτα άστρα τών Αγίων, πού κοσμούν τό νοητόν στερέωμα τής <<’Ανω Ιερουσαλήμ>>

Στίχος. Κάν σού, βασιλίς, κρύπτει τό σώμα τάφος, Χριστός πάσι φαίνει σε θαυματουργίαις. ‘Ενδεκάτη κρύψε Θεοδώραν λάας κλεινήν.

——————————————————

Η ΑΓΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΙ ΤΟ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ ΣΤΟΝ ΚΑΤΑΡΡΑΚΤΗ ΑΡΤΑΣ agia_aikaterini_25 Από το βιβλίο «Ιστοριογραφία της Πίνδου» των Αθανασίου και Χρίστου Μακρυγιάννη Έκδοση Δήμου Αγνάντων 2010 σελ.252)

Η Ιερά Μονή της Αγίας Αικατερίνης του Καταρράκτη (Σχωρέτσαινα) (1215-1220), ιδρύθηκε την εποχή του Δεσποτάτου της Ηπείρου (επί Μιχαήλ του Α 1205-1230 περίπου) και αποπερατώθηκε με την ιερή χορηγία της Αγίας Θεοδώρας συζύγου του Μιχαήλ Β Αγγέλου. (13/3/2010)Μετά από δύο ή τρία χρόνια περίπου έγγαμου βίου η Αγία εκδιώκεται από το παλάτι καθόσον ο Δεσπότης Μιχαήλ ο Β ερωτοτροπούσε με μια Αρτινή αρχόντισσα Γαγγρινή, η οποία ανέβηκε στο θρόνο του Δεσποτάτου. Η Αγία Θεοδώρα εξουθενωμένη καταφεύγει στα βουνά των Τζουμέρκων. Με το γιο της Νικηφόρο και μια πιστή της Μοναχή εγκαθίσταται για μικρό χρονικό διάστημα στο χωριό Βλαχέρνα, όπου τη φρόντιζαν οι κάτοικοι και ονομαστές οικογένειες της Άρτας. Διαμένει σε ένα μικρό οίκημα, εκεί που τώρα, είναι ο ναός της Παναγίας των Βλαχερνών. Όμως η νέα ένοικος του Παλατιού την καταδιώκει να απομακρυνθεί από τα περίχωρα της Πόλης.Τότε η Αγία Θεοδώρα διαμένει για μικρό χρονικό διάστημα περίπου, ένα χρόνο, στο χωριό Μαρκινιάδα. Εκεί κατά την παράδοση ζει σε μια πιστή οικογένεια ποιμένων. Οι ποιμένες εκείνοι είχαν τα θερινά βοσκοτόπια πάνω στα Τζουμέρκα και συγκεκριμένα στο Παλαιοκάτουνο Βουργαρελίου. Δεν αποκλείεται με την πρότασή της Αγίας στο Σεβαστοκράτορα να ιδρύθηκε η λεγόμενη «Κόκκινη Εκκλησία». Για άγνωστο λόγο μεταβαίνει στα Σχωρέτσαινα, όπου φιλοξενείται στο νέο Μοναστήρι, που χτίστηκε λίγα χρόνια πριν επί Μιχαήλ του Α. Στη Μονή διαμένει ένα χρόνο γύρω στο 1332-1333 περίπου, με την αμέριστη συμπαράσταση του αγίου Ηγουμένου και των Μοναχών. Αυτά δεν τα γράφουν οι χρονογράφοι για τη μεγάλη αυτή συγκινητική περιπέτεια τηςΑγίας. Ο βιογράφος της Θεοδώρας δεν τα γνωρίζει, εξάλλου τη βιογραφία της τη γράφει αργότερα κατά τον 17ο αιώνα. Η πληροφορία προέρχεται από άγιο γέροντα της Μονής Καρακάλου του Αγίου Όρους καταγόμενο από το Αθαμάνιο Τζουμέρκων. Διασταυρώνεται όμως και με το απόσπασμα που παραθέτουμε: (Ν.Ζιάγκα, Φεουδαρχική Ήπειρος) «Η Θεοδώρα αναγκάστηκε να φύγει από το παλάτι με το μικρό της γιο Νικηφόρο και με μια αφοσιωμένη φίλη της μοναχή τράβηξε τα κακοτράχαλα μέρη των Τζουμέρκων κι υπόφερε από το κρύο και τις σκληρές συνθήκες διαβίωσης, χωρίς να βγάλει κακό λόγο ή καμία κατάρα από το στόμα της. Πολλά όμως άλλαξαν στο διάστημα αυτό στο παλάτι του Δεσποτάτου. Οι Αρτινοί Κεφαλάδες υποχρέωσαν τον Μιχαήλ Β να απομακρύνει «τη μορόζα» και να επαναφέρει την πραγματική Βασίλισσα Θεοδώρα. Οι πληροφορίες την αναγκάζουν να πλησιάζει προς την Πόλη της Άρτας. Διαμέσου των χωριών, Γραικικό-Ραψίστα, φτάνει στην Πρένιστα (Κορφοβούνι) με μικρή συνοδεία πιστών Τζουμερκιωτών. Οι Τζουμερκιώτες αυτοί γνώριζαν τον ιερέα της Μπρένιστας. Ο ιερέας εκείνος «γνους ήτις ταύτην οίκαδε φέρων κατέκρυψεν πάσης επιμελείας αξιώσαιο». Ο βιογράφος Μοναχός Ιώβ την αποκαλεί «λαχανευόμενη». Δεν αληθεύει ο χαρακτηρισμός, γιατί πάντα μαζί της είχε μικρή συνοδεία. Η περιπλανώμενη αυτή Μοναχή με ευρύτατη ελληνομάθεια και χριστιανική παιδεία με «ταπεινοφροσύνη» ασπαζόμενη, αοργησίαν, αγάπην, πραότητα, συμπάθειαν και ελεημοσύνην», αποκαταστάθηκε στο θρόνο αποδεχόμενη τη μετάνοια του συζύγου της. Εκοιμήθη εν Κυρίω κατά το έτος 1281 περίπου. Το ιερό σκήνωμά της βρίσκεται στο νάρθηκα του σημερινού ναού της Αγίας Θεοδώρας Άρτας. Ο Ναός της Αγίας Θεοδώρας
 
1 σχόλιο

Αναρτήθηκε από τον/την στο Μαρτίου 10, 2014 in ΑΓΝΩΣΤΕΣ ΣΕΛΙΔΕΣ ΣΥΝΑΞΑΡΙΣΤΗ

 

Αγία Θεοδώρα Πετραλείφα,Βασίλισσα του Δεσποτάτου της Ηπείρου

ΑΓΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΠΕΤΡΑΛΕΙΦΑ ΒΑΣΙΛΙΣΣΑ ΤΗΣ ΑΡΤΑΣ.

ΣΧΕΣΕΙΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗΣ ΚΑΤΑΓΩΓΗΣ ΜΕ ΤΟ ΔΙΔΥΜΟΤΕΙΧΟ ΚΑΙ ΣΥΓΓΕΝΕΙΑΣ ΜΕ ΤΟΝ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΑ

ΑΓΙΟ ΙΩΑΝΝΗ Γ΄ΔΟΥΚΑ ΒΑΤΑΤΖΗ

 

Κειμενο του Ιωαννη Α. Σαρσακη

 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ

Στις αρχές του 13ου αιώνα, και πιο συγκεκριμένα στα 1204, η πρωτεύουσα της Ρωμανίας[1], η Κωνσταντινούπολη ¨η πιο ισχυρή πόλη που υπήρξε σ΄ όλον τον κόσμο, που ήταν μεγάλη και η πιο καλά οχυρωμένη¨[2] πέφτει, λόγω των δυναστικών ερίδων και της κυβερνητικής ανεπάρκειας των αυτοκρατόρων της δυναστείας των Αγγέλων, στα ανίερα χέρια των Φράγκων της Δ΄ σταυροφορίας. Η πάλαι ποτέ κραταιά αυτοκρατορία, διαιρείται και διασπάται, κυρίως, σε 5 Λατινικά και σε 3 Ελληνικά κράτη. Οι Ελληνικές εστίες αντίστασης που δημιουργήθηκαν μετά την άλωση ήταν: το βασίλειο-αυτοκρατορία της Νίκαιας (στη Μικρά Ασία) η μετέπειτα ονομασθείσα αυτοκρατορία της Τραπεζούντας (στον Εύξεινο Πόντο) και το δεσποτάτο της Ηπείρου. Από τα τρία νεοσύστατα κράτη, η Νίκαια και η Ήπειρος ανέλαβαν άμεσα τον αγώνα για την απελευθέρωση της Βασιλεύουσας, και την αποκατάσταση της αυτοκρατορίας, αντιμαχόμενα όμως μεταξύ τους. Ο Διονύσιος Ζακυθηνός αναφέρει σχετικώς: ¨Το θεμελιώδες μειονέκτημα της ελληνικής αντιστάσεως συνίστατο εις το ότι αύτη είχε διασπασθεί εις πολλάς εστίας, όχι μόνον αυτονόμους, αλλά και φερομένας προς σκληράς συγκρούσεις¨[3]. Δυστυχώς οι προστριβές και οι διαμάχες των Λασκαριδών της Νίκαιας και των Αγγέλων-Κομνηνών της Ηπείρου, δεν άφηναν περιθώρια για μία ενιαία αντιμετώπιση των Λατίνων.

ΑΓΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ

 

ΑΓΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ1

Γεγονός είναι πάντως πως τα δύο ελληνικά κράτη, παρόλο που ενεργούσαν αυτόνομα, κατάφεραν να περιορίσουν τους Λατίνους και να απελευθερώσουν μεγάλα τμήματα της αυτοκρατορίας. Από τα πρώτα χρόνια η Ήπειρος με τον Θεόδωρο Άγγελο, φάνηκε πιο επιθετική και εδραίωσε την κυριαρχία της από τη δυτική Ελλάδα μέχρι τη Μακεδονία και τη Θράκη. Το 1224 απελευθέρωσε την Θεσσαλονίκη η οποία αποτέλεσε μέχρι το 1230, την πρωτεύουσα του Δεσποτάτου και γι΄ αυτό το λόγω οι ιστορική ονομάζουν το κράτος της Ηπείρου και δεσποτάτο της Θεσσαλονίκης.

ΑΓΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ2ΑΓΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ3

Η υπέρμετρη όμως φιλοδοξία του δεσπότη της Ηπείρου (Θεόδωρου Άγγελου), είχε ως αποτέλεσμα να ηττηθεί από τους Βουλγάρους το 1230, στη μάχη της Κλοκοτνίτσας ή Κλοκοτινίτζας (Περιοχή κοντά στο σημερινό Χάσκοβο της Βουλγαρίας) και να μειωθεί η ισχύς του δεσποτάτου. Την ήττα αυτήν εκμεταλλεύτηκε το αντίπαλο δέος της Ηπείρου, το βασίλειο της Νίκαιας. Ο Ιωάννης Καραγιαννόπουλος ιστορεί τα εξής  : ¨Η ήττα της αυτοκρατορίας της Θεσσαλονίκης (Δεσπ. Ηπείρου) άφηνε την πρώτη θέση στον αγώνα για ανάκτηση της Κωνσταντινουπόλεως στην αυτοκρατορία της Νίκαιας¨[4]. Την εποχή εκείνη βασιλιάς στη Νίκαια ήταν ο εκ Διδυμοτείχου καταγόμενος, Ιωάννης Γ΄ Δούκας Βατάτζης[5] (1222-1254), για τον οποίο ο πατριάρχης της Ελληνικής Ιστορίας Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος ιστορεί : ¨Η κατάλυση της εν Θεσσαλονίκη αυτοκρατορίας και η συνένωση του μεσαιωνικού ελληνισμού, υπό την αυτοκρατορία της Νίκαιας, μαρτυρεί ότι αυτός (ο ελληνισμός) όσο και αν είχε παρακμάσει, διατηρούσε κάποια συστατικά πολιτικής εμπειρίας, δεξιότητας και δυνάμεως περισσότερα από όσα με τον καιρό προσέλαβε ο προ μικρού σε νέο πολιτικό βίο ανακύψας νέος ελληνισμός. Η δε ένωσης αυτή υπήρξε το κυριότατο κατόρθωμα του Ιωάννη Βατάτζη αλλά όχι και το μόνο¨[6].

ΑΓΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ4ΑΓΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ5

Ο Ιωάννης Βατάτζης ο οποίος ανήκει στη χορεία των αγίων της εκκλησίας μας, υπήρξε ένας από τους αξιολογότερους αυτοκράτορες της Ρωμανίας. Ο Αλεξάντερ Βασίλιεφ κάνοντας ένα απολογισμό του έργου του, παραθέτει τα παρακάτω : ¨Ο Ιωάννης Βατάτζης υπήρξε πολύ ικανός και πολύ δραστήριος πολιτικός, και ήταν αυτός ο κύριος δημιουργός της αποκατασταθείσης Βυζαντινής Αυτοκρατορίας¨. ….. ¨Η εξωτερική δράση του Βατάτζη υπήρξε εξαιρετικά σημαντική, διότι εξαλείφοντας βαθμιαίως όλους τους υποψηφίους αποκαταστάτας της αυτοκρατορίας τους άρχοντες δηλαδή της Θεσσαλονίκης, της Ηπείρου και της Βουλγαρίας απέκτησε υπό την εξουσία του τόση έκταση, όση ουσιαστικώς αρκούσε για την επανασύσταση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Ο κύριος ρόλος της αποκαταστάσεως ανήκει στον Ιωάννη Βατάτζη και το 1261 ο Μιχαήλ Παλαιολόγος, απλώς, επωφελήθηκε από τα αποτελέσματα της επιμονής και της δραστηριότητας του καλύτερου αυτοκράτορα της Νίκαιας. Οι μετά τον Ιωάννη Βατάτζη γενεές τον θυμούνται ως  Πατέρα των Ελλήνων ¨[7].

Επί της εποχής του Ιωάννη Βατάτζη έγιναν κάποιες προσπάθειες ώστε να ομονοήσουν τα δύο ελληνικά κράτη. Επιστέγασμα των ενεργειών αυτών ήταν το συνοικέσιο της εγγονής του Ιωάννη Βατάτζη, Μαρίας με τον πρωτότοκο γιο του δεσπότη της Ηπείρου Μιχαήλ Β΄ Άγγελο, Νικηφόρο, το 1249.

Από την πλευρά της Ηπείρου πρωτοστάτης για την επίτευξη του συνοικεσίου και της ομαλοποίησης των σχέσεων των δύο πλευρών, υπήρξε μία άλλη αγία μορφή της εκκλησίας μας, η σύζυγος του δεσπότη Μιχαήλ και μητέρα του Νικηφόρου, Θεοδώρα Πετραλείφα[8], για την οποία θα αναφερθούμε παρακάτω. Έτσι τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή, δύο άγιες μορφές της Ορθοδοξίας, συνεργάζονται για το κοινό όφελος της Ρωμηοσύνης.

Στην Ιστορία του Ελληνικού Έθνους της Εκδοτικής Αθηνών γίνετε μνεία στο ήθος και στην υστεροφημία των δύο προαναφερθέντων αγίων, παραθέτοντας τα εξής : ¨Ο Ιωάννης Γ΄ (Βατάτζης) κατέχει τιμητική θέση ανάμεσα στους βυζαντινούς αυτοκράτορες. Επιπλέον υπήρξε, αντίθετα με τους αντιπάλους του της Ηπείρου, ένας τίμιος άνθρωπος, που ενέπνευσε αγάπη στους υπηκόους με αποτέλεσμα να τιμάται ως τοπικός άγιος στο Νυμφαίο, όπου πέθανε, και στη Μαγνησία, όπου τάφηκε. Το μόνο μέλος της ηγεμονικής οικογένειας της Ηπείρου, που «λατρεύθηκε» κατά τον ίδιο τρόπο, υπήρξε η βασίλισσα Θεοδώρα, σύζυγος του Μιχαήλ Β΄, που η μνήμη της τιμάται ακόμη και σήμερα στην Άρτα, και που ανάλωσε τη ζωή της στην προσπάθεια να συνεργασθούν όλοι οι Έλληνες για την απελευθέρωση της Κωνσταντινούπολης¨[9].

 

Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΠΕΤΡΑΛΕΙΦΑ ΚΑΙ Η ΣΧΕΣΗ ΤΗΣ ΜΕ ΤΟ ΔΙΔΥΜΟΤΕΙΧΟ ΚΑΙ ΤΟΝ ΙΩΑΝΝΗ ΒΑΤΑΤΖΗ.

ΑΓΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ6

Το επώνυμο Πετραλείφας συναντάται στις ιστορικές πηγές από τον 11o μέχρι τον 13o αιώνα. Αναφορικά με τον ιδρυτή της οικογενείας (στη Ρωμανία), Πέτρο Πετραλείφα, από την εγκυκλοπαίδεια Δομή διαβάζουμε τα παρακάτω : ¨Πρώτος της οικογένειας αυτής αναφέρεται ο Πέτρος ντ’ Άλφια, από τη γαλλική Νορμανδία, ο οποίος το 1081 ακολούθησε τον ηγεμόνα των Νορμανδών της κάτω Ιταλίας Ροβέρτο Γυισκάρδο στην εκστρατεία του στην Αλβανία, κατά τη διάρκεια της οποίας αυτομόλησε μαζί με άλλους προς τους Βυζαντινούς και αργότερα εγκαταστάθηκε στη Θράκη. Έτσι έγινε ο γενάρχης της οικογένειας που εξελληνίστηκε και που κατά παραφθορά του ονόματός του ονομάστηκε Πετραλείφας¨[10]. Η Άννα Κομνηνή αναφερόμενη στην πολιορκία του Δυρραχίου από τους Νορμανδούς του Βοημούνδου, στις αρχές του 12ου αιώνα, χαρακτηρίζει τον Πέτρο Πετραλείφα περιβόητο πολεμιστή και έμπιστο του αυτοκράτορα Αλεξίου Α΄ Κομνηνού. Ενδεικτικά η σοφή πριγκίπισσα ιστορεί τα κατωτέρω : ¨Θέλοντας να σπείρει τη διχόνοια ανάμεσα στους κόμητες και στον Βοημούνδο (ο Αλέξιος Α΄) και να κλονίσει κάπως ή και να διαρρήξει τον μεταξύ τους συνασπισμό, στήνει το εξής τέχνασμα.

Καλεί κοντά του τον σεβαστό Μαρίνο από τη Νεάπολη και μαζί τον Ρογέρη, έναν επιφανή Φράγκο, και τον Πέτρο Αλίφα, πολεμιστή περιβόητο, που είχε κρατήσει ακράδαντη την πίστη του προς τον αυτοκράτορα¨[11].

Περί της εγκαταστάσεως του Πέτρου Πετραλείφα στην Θράκη και πιο συγκεκριμένα στο Διδυμότειχο, ο Αθανάσιος Γουρίδης (πολιτικός μηχανικός και αρχαιολόγος, διδάκτωρ του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης) παραθέτει τα εξής : ¨Από το Διδυμότειχο καταγόταν και οι Πετραλείφες, οικογένεια Νορμανδών, ορμώμενων από το Pierre d’ Aulps της γαλλικής Προβηγκίας ή από την ιταλική Alifa, παρά της Caserta. Ο ιδρυτής της, Πέτρος, εγκαταστάθηκε στο Διδυμότειχο γύρω στα 1108, όπου απέκτησε εκτεταμένες γαίες σε αντάλλαγμα των υπηρεσιών που είχε προσφέρει στον Αλέξιο Α΄ τον Κομνηνό, κυρίως κατά τις νικηφόρες μάχες εναντίον των Νορμανδών του Βοημούνδου στο Δυρράχιο¨[12]. Σχετικά με την εγκαθίδρυση των Πετραλείφα στο Διδυμότειχο γίνετε μνεία και στο συναξάρι της αγίας Θεοδώρας : ¨Η Αγία Θεοδώρα υπήρξε γόνος της μεγάλης και αρχοντικής βυζαντινής οικογένειας Πετραλείφα (νορμανδικής καταγωγής), η οποία εγκατεστημένη αρχικά στο Διδυμότειχο προσέφερε πολλές και σημαντικές υπηρεσίες στην αυτοκρατορία και τιμήθηκε με υψηλά αξιώματα¨[13].

Όσον αφορά τον εξελληνισμό του ονόματος Πέτρος ντ’ Άλφια σε Πετραλείφας, παρενθετικά να αναφέρω ότι, καθ΄ όλη τη διάρκεια της ελληνικής ιστοριογραφίας από τα αρχαία χρόνια μέχρι και τα νεότερα ο εξελληνισμός των ξένων ονομάτων αποτελεί ένα συχνό φαινόμενο. Ο καθηγητής πολιτικών επιστημών Κωνσταντίνος Χολέβας αναφέρει σχετικώς : ¨Διαβάζοντας τους Αρχαίους Έλληνες και τους Βυζαντινο-Ρωμηούς συγγραφείς θαυμάζουμε την επιμονή τους να εξελληνίζουν τα ξένα ονόματα. …… Οι Βυζαντινοί ιστορικοί και χρονογράφοι συνεχίζουν με πάθος και με αντίστοιχη ευρηματικότητα (αντίστοιχη με τους αρχαίους Έλληνες για τους οποίους αναφέρει παραπάνω αλλά για την οικονομία του χώρου δεν το παραθέτω), θα έλεγα και με μια ευτράπελη διάθεση, τον πλήρη εξελληνισμό των ονομάτων ξένων, πολιτικών ή στρατιωτικών. Η εμμονή αυτή δείχνει τον μεγάλο σεβασμό των Ελλήνων συγγραφέων στη γλώσσας μας καθ΄ όλη τη μακρόχρονη πορεία και διαχρονική συνέχεια του Ελληνισμού¨[14].

ΑΓΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ7

Επανερχόμενοι στην ιστορική διαδρομή της οικογενείας Πετραλείφα, από το υπέροχο πόνημα του Αθανασίου Γουρίδη ανασύρουμε τα παρακάτω : ¨Η οικογένεια παρουσιάζει μια συνεχή και ουσιαστική συμμετοχή στην ιστορία των μέσων και ύστερων χρόνων του Βυζαντίου. Ο Νικήτας Χωνιάτης αναφέρει τέσσερις αδελφούς Πετραλείφα περί τον αυτοκράτορα Μανουήλ Α΄ Κομνηνό οι οποίοι «κατά το Διδυμότειχον την οίκησιν έχοντες», επέδειξαν μοναδική ανδρεία κατά την πολιορκία της Κέρκυρας στα 1149. Άλλα μέλη της οικογενείας, όπως ο Νικηφόρος, ο Αλέξιος ή ο Ιωάννης ξεχωρίζουν κατά το ταραγμένο δεύτερο μισό του 12ου  αιώνα.

Στο τέλος του αιώνα αυτού ο Ιωάννης Πετραλείφας λαμβάνει τον τίτλο του σεβαστοκράτορα και τη διοίκηση της Θεσσαλίας και της Μακεδονίας. Τότε τμήμα της οικογενείας εγκαθίσταται στα Σέρβια. Μετά την πτώση της Κωνσταντινούπολης, στα 1204, η οικογένεια εγκαταλείπει το Διδυμότειχο και μοιράζει τις υπηρεσίες της ανάμεσα στις δυναστείες της Νίκαιας και της Ηπείρου¨[15].

Ο Ιωάννης Πετραλείφας ήταν ο πατέρας της αγίας Θεοδώρας, κατά πάσα πιθανότητα ήταν αυτός ο οποίος : ¨Έδρασε στα χρόνια του αυτοκράτορα Ισαάκιου Άγγελου, τον οποίο το 1195 ακολούθησε στην εκστρατεία του εναντίον των Βλαχοβουλγάρων. Στη διάρκεια της εκστρατείας εκείνης πήρε μέρος σε συνωμοσία, που κατέληξε στην ανατροπή του αυτοκράτορα και στην άνοδο στον θρόνο του Βυζαντίου του Αλέξιου Γ΄ Άγγελου¨[16]. Ο Αντώνιος Μηλιαράκης αναφερόμενος στην οικογένεια της αγίας Θεοδώρας γράφει τα εξής : ¨Ο πατήρ της Θεοδώρας Ιωάννης ήτο σεβαστοκράτωρ, άρχων Μακεδονίας και Θεσσαλίας και γυναικάδελφος του Θεοδώρου Αγγέλου. Είχε δε η Θεοδώρα και αφελφόν Θεόδωρον, έχοντα σύζυγον την θυγατέρα του Δημητρίου Τορνίκη του Κομνηνού¨[17]. Από το συναξάρι της αγίας, αντλούμε για τον πατέρα της, τις παρακάτω πληροφορίες : ¨Ο δε Ιωάννης Πετραλείφας, ο πατήρ της μακαριωτάτης Αγίας Θεοδώρας, ήτο τότε νέος κατά την ηλικίαν και ανύπανδρος και εις τον οποίον ο βασιλεύς Αλέξιος (πιθανότατα ο Γ΄ Άγγελος και όχι ο Αλέξιος Α΄ Κομνηνός που αναφέρει το συναξάρι) έδωκεν ως νόμιμον σύζυγον μιαν ευγενεστάτην αρχοντοπούλα, θυγατέρα άρχοντος τινος του παλατιού του, διότι και ο πατήρ της Αγίας ήτο από γένος ευγενές και λαμπρόν. Έπειτα τον έκαμε και μέγα αυθέντην, ίνα εξουσιάζει όλην τη Θεσσαλονίκην και Μακεδονίαν¨[18].

Ο Θεόδωρος Πετραλείφας (ο αδελφός της αγίας) ήταν συγγενής και αξιωματούχος του δεσπότη της Ηπείρου Μιχαήλ B΄ Άγγελου. Κατά τη διάρκεια της εκστρατείας του Ιωάννη Βατάτζη το 1251 στη Μακεδονία εναντίον του αποστάτη[19] Μιχαήλ Β΄ ο βασιλιάς της Νίκαιας, ενώ ήταν σε δυσχερή θέση, δέχθηκε απρόσμενη βοήθεια από τον Θεόδωρο Πετραλείφα, ο οποίος αυτομόλησε στο στρατόπεδο του Βατάτζη. Ο Γεώργιος Ακροπολίτης ιστορεί τα παρακάτω : ¨Ενώ λοιπόν ο αυτοκράτορας βρισκόταν σ΄ αυτήν την (δυσχερή) κατάσταση, ήρθε απρόσμενα πρόσφυγας από την Καστορία ο Γλαβάς και στη συνέχεια ο Θεόδωρος Πετραλείφας, ο γαμπρός του Δημητρίου Τορνίκη του Κομνηνού, συνεργάτης στη διοίκηση του αυτοκράτορα Ιωάννη¨[20]. Η πράξη αυτή του Θεόδωρου ήταν ευεργετική για τον Ιωάννη Βατάτζη, διότι ο στρατός του δοκιμαζόταν από την έλλειψη τροφίμων και τον βαρύ χειμώνα. Λίγο αργότερα η Καστοριά και η γύρω περιοχές προσχώρησαν στην επικράτεια της Νίκαιας.

Την ίδια εποχή που στο δεσποτάτο της Ηπείρου δρα ως αξιωματούχος ο Θεόδωρος Πετραλείφας (που προαναφέραμε) στο στρατό της Νίκαιας επί βασιλείας του Ιωάννη Βατάτζη, υπηρετεί επίσης ως αξιωματούχος ο Ιωάννης Πετραλείφας. Αυτός διακρίθηκε κυρίως στους πολέμους εναντίον των Λατίνων κατακτητών της Κωνσταντινούπολης. Ο ιστορικός Γεώργιος Ακροπολίτης αναφέρει  : ¨Με τη φρούρηση της πόλης (της Τζουρουλού πόλη της Ανατολικής Θράκης) ήταν επιφορτισμένος ο Ιωάννης Πετραλείφας, που ο αυτοκράτορας Ιωάννης τον είχε τιμήσει με το αξίωμα του μεγάλου Χαρτουλαρίου[21], άνδρας γενναίος και έμπειρος στα πολεμικά από μικρό παιδί. …… Οι Λατίνοι λοιπόν κατέλαβαν την Τζουρουλού (το 1240) και οδήγησαν δέσμιους τους κατοίκους της μαζί με τον Πετραλείφα στην Κωνσταντινούπολη και τους επέστρεψαν, αφού έλαβαν λύτρα, πίσω στους δικούς τους¨[22]. Το 1242 ο στρατός της Νίκαιας πέρασε στη Μακεδονία με σκοπό να καταλάβει τη Θεσσαλονίκη η οποία ανήκε στο δεσποτάτο της Ηπείρου. Μεταξύ των αξιωματούχων, τους οποίους ο Ακροπολίτης τους αποκαλεί επιφανείς άνδρες[23],  ήταν και ο Ιωάννης Πετραλείφας.

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΣΙΑΣ ΘΕΟΔΩΡΑΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΝΑ ΕΙΡΗΝΕΥΣΟΥΝ ΤΑ ΔΥΟ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΡΑΤΗ

ΑΓΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ9ΑΓΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ8

Η συμβολή της αγίας στα ιστορικά γεγονότα του 13ου αιώνα, συνίσταται στο γεγονός ότι, προσπάθησε να ειρηνεύσουν τα δύο ισχυρά ελληνικά κράτη της εποχής, το βασίλειο της Νίκαιας και το δεσποτάτο της Ηπείρου. Το 1249 υπήρξε μια πρώτη σοβαρή προσέγγιση μεταξύ των δύο κρατών, η οποία επιστεγάστηκε με το συνοικέσιο της εγγονής του Βατάτζη, Μαρίας και του Νικηφόρου, πρωτότοκου υιού του Μιχαήλ Β΄ και της Θεοδώρας.

Ας δούμε πως περιγράφουν το γεγονός του συνοικεσίου δύο ιστορικοί της Ρωμανίας, ο Γεώργιος Ακροπολίτης και ο Νικηφόρος Γρηγοράς : ¨Ο αυτοκράτορας Ιωάννης είχε κάνει συμφωνία με το δεσπότη Μιχαήλ και συγγένεψε μαζί του, γιατί αρραβώνιασε τον Νικηφόρο, τον γιό του Μιχαήλ, με τη Μαρία, την κόρη του γιού του, του βασιλιά Θεοδώρου. Η Θεοδώρα, μάλιστα, η γυναίκα του Μιχαήλ, πήρε τον γιο της, Νικηφόρο, και αφού πέρασε στην Ανατολή, συναντήθηκε με τον αυτοκράτορα που βρισκόταν στις Πηγές, και έγινε το συνοικέσιο των παιδιών τους. Η Θεοδώρα τότε και ο γιος της, αφού τους περιποιήθηκε ο αυτοκράτορας, γύρισαν στην πατρίδα τους κοντά στον σύζυγο της Μιχαήλ¨[24].

 

¨Αλλά προς το παρόν έστειλε πρέσβεις (ο Μιχαήλ Β΄) στο βασιλέα Ιωάννη (Βατάτζη), ζητώντας ως νύφη, για το γιό του Νικηφόρο, την κόρη του γιού του βασιλέα Θεοδώρου Λάσκαρη, Μαρία και κατόρθωσε το ζητούμενο. Έγιναν, λοιπόν, τότε αρραβώνες και συμφωνίες, αφού ακολούθησε τον Νικηφόρο στην Ανατολή και η μητέρα του, Θεοδώρα, με σκοπό να επισκεφθεί τη μνηστευόμενη νύφη και να βεβαιώσει τις συμφωνίες που έγιναν. Και αφού τελείωσαν αυτά, επέστρεψε στην πατρίδα της με το γιό της Νικηφόρο, η Θεοδώρα, η σύζυγος του Μιχαήλ, αφήνοντας εκεί στο σπίτι της τη νύφη και λαμβάνοντας εγγυήσεις από τους βασιλείς και κηδεμόνες ότι τον επόμενο χρόνο θα τελούνταν οι γάμοι¨[25]. Ο Νικηφόρος Γρηγοράς σε αντίθεση με τον Ακροπολίτη αναφέρει ότι τις πρεσβείες για την επίτευξη του συνοικεσίου, τις έστειλε πρώτος ο δεσπότης της Ηπείρου Μιχαήλ Β΄ και ότι συμφωνήθηκε να τελεστεί ο γάμος τον επόμενο χρόνο.

Ο Αντώνιος Μηλιαράκης μνημονεύοντας το προαναφερθέν συνοικέσιο, αναφέρει για τις βλέψεις του Δεσπότη της Ηπείρου τα εξής : ¨Ο Μιχαήλ Β΄ διά των σχέσεων τούτων (του συνοικεσίου δηλ.) ήθελε μάλλον να αποκρύπτει τους αληθείς αυτού σκοπούς, υποκρινόμενος φαινομενικήν τινα υποτέλειαν, ην πράγματι ουδόλως απεδέχετο, άρχων ήδη κράτους μείζονος του της Νικαίας, διά τούτο μετ΄ ολίγον ενθαρρυνόμενος εκ της αδυναμίας των εν Βυζαντίο Φράγκων ανεκήρυξεν εαυτόν αυτόνομον, και έθετο εν νω παράτολμον σχέδιον εκ νεανικής ορμής να κυριεύσει την Κωνσταντινούπολη, και αναγορευθεί εν αυτή βασιλεύς Ρωμαίων¨[26]. Εν αντιθέσει με τον Δεσπότη της Ηπείρου, η σύζυγος του Θεοδώρα, η οποία έλαβε μέρος προσωπικά στην πραγματοποίηση του συνοικεσίου, εργάστηκε έτσι ώστε να επέλθει ειρήνη σε ανατολή και δύση. Χαρακτηριστικά ο Άγγλος ιστορικός Γουίλιαμ Μίλλερ στο κλασικό έργο του ¨Η Φραγκοκρατία στην Ελλάδα¨ (το οποίο αποτελεί τη σημαντικότερη πηγή για την ιστορία της Φραγκοκρατίας στην πατρίδα μας) αναφέρει : ¨Αλλά η Θεοδώρα που ένωνε τις πιο ασυμβίβαστες ιδιότητες, του αγίου και του διπλωμάτη, πρόθυμα ανέλαβε αποστολή για να πετύχει ένα συνοικέσιο μεταξύ του γιου της Νικηφόρου και της εγγονής του Έλληνα Αυτοκράτορα Βατάτζη[27]. Ο Αυτοκράτορας το αποδέχτηκε κι΄ αυτό έδειξε πως παγιώνονταν, οριστικά, η ειρήνη μεταξύ Νίκαιας και Ηπείρου. Πραγματικά τούτο φάνηκε όταν ο Αυτοκράτορας της (Γερμανίας) Φρειδερίκος Β΄ έγραψε στο Δεσπότη (της Ηπείρου), στα 1250, παρακαλώντας τον να αφήσει ελεύθερο το πέρασμα από την Ήπειρο, στα στρατεύματα που του έστελνε ο γαμπρός του Βατάτζης για να τον ενισχύσει στον αγώνα του εναντίον του πάπα Ιννοκέντιου IV¨[28].

Ο Γεώργιος Ακροπολίτης φύση και θέση δυσμενώς διακείμενος απέναντι στο δεσπότη της Ηπείρου, σχολιάζει την στάση του, χρησιμοποιώντας και δύο παροιμίες τις οποίες αναφέρουμε και σήμερα : ¨Όμως η παροιμία που λέει ότι το στραβόξυλο ποτέ δεν ισιώνει και ότι ο αράπης δεν ασπρίζει[29], επαληθεύτηκε στην περίπτωση του Μιχαήλ, αφού αποστάτησε εναντίον του αυτοκράτορα, έχοντας σαν σύμβουλό του σε αυτό το σχέδιο τον θείο του, Θεόδωρο Άγγελο¨[30]. Ο Ιωάννης Βατάτζης πληροφορούμενος για την αποστασία του Μιχαήλ Β΄ (1251), ετοίμασε τα στρατεύματά του και επετέθη στο δεσποτάτο της Ηπείρου (1252). Ο στρατός της Νίκαιας με την καθοριστική βοήθειά του Θεόδωρου Πετραλείφα αλλά και άλλων αρχόντων της δυτικής Ελλάδος (όπως προαναφέραμε), ανάγκασε το δεσπότη Μιχαήλ να έρθει σε διαπραγματεύσεις. Ο Γεώργιος Ακροπολίτης ο οποίος έλαβε μέρος στις διαπραγματεύσεις, ιστορεί τα παρακάτω : ¨Ξεκινήσαμε λοιπόν να συναντήσουμε τον Μιχαήλ και αφού τον συναντήσαμε στη Λάρισα, ρυθμίσαμε τα σχετικά με τη συνθήκη. Αφού πήραμε σαν όμηρο το γιό του Μιχαήλ, Νικηφόρο που ο αυτοκράτορας τον είχε τιμήσει με το αξίωμα του δεσπότη εξαιτίας της εγγονής του, καθώς και τον θείο του Μιχαήλ, Θεόδωρο Άγγελο δεσμώτη, επιστρέψαμε κοντά στον αυτοκράτορα που ήταν στρατοπεδευμένος στα Βοδηνά¨[31].

ΑΓΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ10

Τελικά ο γάμος των δύο παιδιών (Νικηφόρου και Μαρίας) τελέστηκε το 1256 δύο χρόνια μετά την κοίμηση του Ιωάννη Βατάτζη (1254), όταν αυτοκράτορας στη Νίκαια ήταν ο υιός του και πατέρας της νύφης, Θεόδωρος Β΄ Λάσκαρης.  Πριν όμως γίνει ο γάμος είχαμε άλλη μία αποστασία του Μιχαήλ και άλλη μια προσπάθεια της αγίας Θεοδώρας ώστε να επιτευχθεί η ειρήνευση. Μετά την κοίμηση του Ιωάννη Βατάτζη οι Βούλγαροι και ο δεσπότης της Ηπείρου προσπάθησαν να εκμεταλλευτούν την (όπως πίστευαν) διοικητική απειρία του Θεοδώρου Β΄ Λάσκαρη. Αθέτησαν τις συμφωνίες που είχαν συνάψει με την αυτοκρατορία της Νίκαιας και έκαναν επιδρομές στις επαρχίες της. Ο βασιλιάς Θεόδωρος όμως δεν αποδείχθηκε να υστερεί καθόλου ως προς τα ηγετικά του προσόντα, κινήθηκε άμεσα με τα στρατεύματά του και ανάγκασε τους Βούλγαρους και το δεσπότη Μιχαήλ να ανανεώσουν τις προηγούμενες συνθήκες. Η βασίλισσα Θεοδώρα και πάλι ανέλαβε το ρόλο του διαμεσολαβητή. Ο Νικηφόρος Γρηγοράς αναφέρει σχετικώς : ¨Και για να μη μακρηγορούμε, μόλις ο ήλιος βρέθηκε στη φθινοπωρινή τροχιά[32], πήρε ο βασιλιάς (Θεόδωρος Β΄ Λάσκαρης) τα ρωμαϊκά στρατεύματα και κατευθύνθηκε προς τη Θεσσαλία. Αλλά δεν είχε προλάβει καλά καλά η Μακεδονία να υποδεχτεί τα βασιλικά στρατεύματα, και έφτασε σ΄ αυτόν η Θεοδώρα, η γυναίκα του αποστάτη Μιχαήλ, για να τελέσει τους γάμους του γιου της, Νικηφόρου, με τη θυγατέρα του βασιλέα, Μαρία, και για να επιστρέψει όσα μέρη της επικράτειας των Ρωμαίων είχε κυριεύσει ο άντρας της στις εξορμήσεις του. Πράγματι έτσι έγινε, και η Θεοδώρα αναχώρησε ήδη προς τον άντρα της, Μιχαήλ, παίρνοντας μαζί της και τη Μαρία, νύφη της από το γιο της¨[33]. Ο Ακροπολίτης αναφερόμενος στο συγκεκριμένο γεγονός ιστορεί ότι : ¨Αφού έφθασε, λοιπόν, στη Θεσσαλονίκη ο αυτοκράτορας, έκανε τους γάμους της κόρης του Μαρίας με το γιο του δεσπότη Μιχαήλ, Νικηφόρο, τον οποίο τίμησε και με το αξίωμα του δεσπότη¨[34]. Σχετικά με το γεγονός του γάμου, ο Αντώνιος Μηλιαράκης συνοψίζοντας τις πληροφορίες που παρέχουν ο Ακροπολίτης, ο Γρηγοράς και ο Ανώνυμος (χρονικογράφος της εποχής του οποίου το όνομα ο A. Heisenberg ταυτίζει με τον Θεόδωρο Σκουταριώτη), αναφέρει τα εξής : Μετά την προς τους Βουλγάρους συνθηκολόγησιν ο Θεόδωρος Β΄ Λάσκαρης ανεχώρησεν εκ Ρηγίνας εις Θεσσαλονίκην, διότι έμαθεν ότι ήρχετο εις συνάντησιν του η Θεοδώρα, σύζυγος του δεσπότου της Ηπείρου Μιχαήλ Β΄, μετά του υιού της Νικηφόρου, ίνα τελέσει τους γάμους αυτού μετά της θυγατρός του Θεοδώρου Β΄ Λασκάρεως Μαρίας, ων η μνηστεία ετελέσθη προ εξ ετών. Συνηντήθησαν δε η τε Θεοδώρα και ο βασιλεύς περί το Βολερόν, εν τη χώρα του Λεντζά, όπου εώρτασαν και την ύψωση του Τιμίου Σταυρού «14 Σεπτεμβρ. 1257»[35] (με βάση την υποσημείωση που παραθέτει ο Μηλιαράκης, πιθανώς ο εορτασμός έγινε στον ναό της Παναγίας Κοσμοσώτειρας Φερών του Νομού Έβρου). Μετά τριήμερον δε διαμονήν ενταύθα εξηκολούθησαν την πορείαν εις Θεσσαλονίκην. Εν Θεσσαλονίκη ο τε Θεόδωρος Β΄ και η Θεοδώρα ετέλεσαν τους γάμους του Νικηφόρου και της Μαρίας, ευλογήσαντος τούτους του πατριάρχου Αρσενίου, επί τούτω εις Θεσσαλονίκην επιδημήσαντος¨[36]ΑΓΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ11

Παρά τις συνεχείς συνθήκες και τις προσπάθειες της αγίας Θεοδώρας για την ειρήνευση των δύο κρατών, αυτή δεν επετεύχθη ποτέ. Ο Θεόδωρος Β΄ Λάσκαρης εκμεταλλευόμενος τη θέση ισχύος που κατείχε τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή, κατόρθωσε να αποσπάσει από το κράτος της Ηπείρου, διά μέσω της συνθήκης που αναγκάσθηκε να υπογράψει ο Μιχαήλ Β΄, τα Σέρβια και το Δυρράχιο. Ο Μιχαήλ Β΄ μη ανεχόμενος τους όρους της συνθήκης που υπέγραψε, τους αθέτησε άμεσα και επιτέθηκε στις περιοχές της Δυτικής Μακεδονίας και της Ηπείρου που υπαγόταν στη Νίκαια, έχοντας ως συμμάχους τους Σέρβους.

Όσον αφορά το γάμο Νικηφόρου και Μαρίας, αυτός δεν κράτησε για πολύ, διότι η Μαρία πέθανε την εποχή κατά την οποία επαναστάτησε ο Μιχαήλ Β΄. Ο Ακροπολίτης αναφέρει ότι : ¨Η Μαρία πέθανε τον καιρό της ανταρσίας, ενώ άλλοι λένε ότι πέθανε επειδή τη χτύπησε πολλές φορές ο άντρας της, Νικηφόρος, και άλλοι από αρρώστια.¨[37]. Ο Νικηφόρος ήταν γραπτό να νυμφευτεί και πάλι με πριγκίπισσα από την αυτοκρατορία της Νίκαιας (που εντωμεταξύ το 1261 είχε απελευθερώσει την Κωνσταντινούπολη). Τα γεγονότα έχουν ως εξής : Επί της βασιλείας του Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγου (1258-1282) τα δύο κράτη συνεπλάκησαν σε μάχες από το 1259 έως το 1264. Σχετικά με την ήττα του δεσποτάτου της Ηπείρου το 1264, ο Γκιόργκ Οστρογκόρσκι παραθέτει τα παρακάτω : ¨ο αδελφός του αυτοκράτορα (Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγου) ο δεσπότης Ιωάννης Παλαιολόγος, κέρδισε το καλοκαίρι του 1264 μια σημαντική νίκη και ανάγκασε το δεσπότη της Ηπείρου Μιχαήλ Β΄ να δεχθεί την ειρήνη και να αναγνωρίσει την επικυριαρχία του αυτοκράτορα. Ο γιος του Μιχαήλ Β΄, ο δεσπότης Νικηφόρος Α΄ που ήταν προηγουμένως παντρεμένος με την κόρη του Θεοδώρου Β΄ Λάσκαρη, έλαβε τώρα ως σύζυγο μια ανιψιά του Μιχαήλ Η΄¨[38]. Στο γεγονός του δεύτερου συνοικεσίου μεταξύ των δύο κρατών, κάνει μνεία και ο Νικηφόρος Γρηγοράς : ¨Και πάνω σ΄ αυτά, ο Αιτωλός Μιχαήλ, ο δεσπότης, ζήτησε και πήρε νύφη για το γιο του, το δεσπότη Νικηφόρο, που ήταν χήρος, την ανιψιά του βασιλιά, Άννα. Και το συνοικέσιο αυτό ήταν εγγύηση για τις συνθήκες μεταξύ τους¨[39]ΑΓΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ12

Παρά τις φιλότιμες προσπάθειες της αγίας Θεοδώρας τα δύο κράτη δεν μπόρεσαν ποτέ να ενωθούν ειρηνικά. Όσον αφορά το δεσποτάτο της Ηπείρου ενημερωτικά να αναφέρουμε ότι, στα μέσα της δεκαετίας του 1330 ο Ανδρόνικος Γ΄ Παλαιολόγος το ενσωμάτωσε στην επικράτεια της Ρωμανίας. Ακολούθως οι Σέρβοι, εκμεταλλευόμενοι τον εμφύλιο πόλεμο μεταξύ του Ιωάννη Ε΄ Παλαιολόγου και του Ιωάννη ΣΤ΄ Καντακουζηνού, κατέλαβαν την Ήπειρο. Το 1356 ο Νικηφόρος Β΄ (δεσπότης Ηπείρου) την ανακατέλαβε προσθέτοντας στην επικράτειά του και τη Θεσσαλία. Το 1359 το δεσποτάτο ενσωματώθηκε και πάλι στην αυτοκρατορία. Στις επόμενες δεκαετίες η παρηκμασμένη Ρωμανία έχανε ένα προς ένα τα εδάφη της, έτσι και η Ήπειρος κατακτήθηκε από τις ιταλικές οικογένειες Μπουοντελμόντι και Τόκκων, και στη συνέχεια από τους Οθωμανούς.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Λαμβάνοντας υπόψη, τα παρατιθέμενα στοιχεία του παρόντος κειμένου καθώς βεβαίως και άλλες πηγές, που αναφέρονται στα ιστορικά γεγονότα του 13ου αιώνα, γίνεται ευκόλως αντιληπτό ότι, ο Άγιος Αυτοκράτορας Ιωάννης Γ΄ Δούκας Βατάτζης και η Αγία βασίλισσα Θεοδώρα, δικαιωματικά ανήκουν στις εξέχουσες προσωπικότητες της εποχής αυτής. Μιας ταραγμένης εποχής, η οποία σημαδεύτηκε από την άλωση της Κωνσταντινούπολης από του Φράγκους, και θεωρείται ως μία από τις κρισιμότερες (αν όχι η κρισιμότερη) της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.

ΑΓΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ13

 

Ο νεόδμητος ναός του αγίου Ιωάννη Βατάτζη του ελεήμονος στο Διδυμότειχο.

 

Ενδιαφέρον παρουσιάζει η διερεύνηση των καταστάσεων και των γεγονότων που συνδέουν και συσχετίζουν τα δύο πρόσωπα. Παρακάτω θα προσπαθήσουμε να αναδείξουμε τα κοινά σημεία που προκύπτουν από τους βίους, τους χαρακτήρες και τις πράξεις των δύο αγίων :

α.    Πρώτο και κυριότερο κοινό τους σημείο, είναι ότι ανήκουν στη χορεία των αγίων της ορθοδόξου εκκλησίας μας. Και οι δύο κατάφεραν κάτι πολύ δύσκολο, να κερδίσουν την αγιοσύνη, όντες κάτοχοι εξουσίας και πλούτου[40]. Αντιμετώπισαν με υπομονή τις πρόσκαιρες δυσκολίες που προέκυψαν στη ζωή τους, και αναδείχθηκαν ελεήμονες, προσφέροντας ολόψυχα την αγάπη τους στο λαό που κυβέρνησαν.

β.    Υπήρξαν κτήτορες, δωρητές και αναστηλωτές πολλών ναών και μοναστηριών. Ενδεικτικά αναφέρουμε για το Άγιο Ιωάννη Βατάτζη ότι : ¨ Έχτισε Ναούς και βοήθησε αποφασιστικά τα Μοναστήρια όχι μόνο της Μικράς Ασίας, αλλά και τα μοναστήρια του Σινά, της Αντιόχειας, Αλεξάνδρειας και της Κύπρου. Δεν μπορούσε βέβαια να αγνοήσει το περιβόλι της Παναγίας, στην Ιερά Μονή Χελανδαρίου έκανε δωρεά δύο  σταυρούς με Τίμιο Ξύλο. Στη περιοχή της Μικράς Ασίας, στη Μαγνησία ο Ιωάννης Βατάτζης κατασκεύασε ναό και τον ονόμασε Σώσανδρα, αφιερωμένο στην Παναγία, επίσης στη Νίκαια ανέγειρε ναό στη μνήμη του Μεγάλου Αντωνίου¨[41]. Η Αγία Θεοδώρα : ¨Προς τούτοις συνεβούλευσε τον βασιλέα (σύζυγό της) και έκτισε δύο ωραιοτάτους και πανσέπτους Ναούς, της Παναγίας Παντανάσσης και της Παναγίας εν τη Οδώ της Βρύσεως, κτίσασα εκ θεμελίων και η ιδία Αγία Θεοδώρα Ναόν εις το όνομα του Αγίου Μεγαλομάρτυρος Γεωργίου, όπου έγινε και γυναικείο Μοναστήριον¨[42].

γ.    Η οικογενειακή καταγωγή τους έλκει από το Διδυμότειχο, όπως προαναφέραμε οι πρόγονοι της Αγίας Θεοδώρας, εγκαταστάθηκαν στην παραπάνω καστροπολιτεία της Θράκης, όπου στις αρχές του 12ου αιώνα : ¨εξελίχθηκε σε ένα οχυρό πολύ σημαντικό για την περιοχή μεταξύ Κωνσταντινούπολης και Αδριανούπολης¨[43]. Όπως πολλές Λατινικές οικογένειες, έτσι και η οικογένεια Πετραλείφα διαμένοντας στο Διδυμότειχο, αφομοιώθηκε διά μέσου της Ορθοδοξίας και του Ελληνικού πολιτισμού. Από το Διδυμότειχο βεβαίως κατάγεται και ο άγιος Ιωάννης Βατάτζης, γεγονός που μαρτυρούν οι ιστορικές πηγές : ¨και τότε ο αυτοκράτορας (Θεόδωρος Α΄ Λάσκαρης) έκανε γαμπρό του τον Ιωάννη Δούκα, που τον αποκαλούσαν Βατάτζη. Αυτός καταγόταν από το Διδυμότειχο και έφερε το αξίωμα του πρωτοβεστιαρίτη¨[44]. ¨Η οικογένεια Βατάτζη ήτο θρακική, γενέτειρα είχε την Αδριανούπολιν και το Διδυμότειχον¨[45].

δ.    Διά μέσω του συνοικεσίου του υιού της Θεοδώρας, Νικηφόρου και της εγγονής του Βατάτζη, Μαρίας, στο οποίο αναφερθήκαμε εκτενώς, οι δύο άγιοι συνδέθηκαν με μια εξ αγχιστείας συγγένεια. Απώτατος σκοπός αυτού του συνοικεσίου ήταν η επίτευξη ειρήνης μεταξύ των δύο ελληνικών κρατών που τόσο επιθυμούσαν.

ε.    Και οι δύο όπως προαναφέραμε προσπάθησαν να επιφέρουν ειρήνη ανάμεσα στα δύο ελληνικά κράτη (Νίκαια – Ήπειρος). Ο Ιωάννης Βατάτζης βέβαια, ως έχων τον τίτλο του αυτοκράτορα των Ρωμαίων, αποσκοπούσε στην ένωση των δύο κρατών, κάτω από το δικό του σκήπτρο. Όταν όμως κατέλαβε τη Θεσσαλονίκη το 1244 και το 1246 και όταν νίκησε τα στρατεύματα της Ηπείρου το 1252, δεν έδειξε καμιά μνησικακία προς τους δεσπότες της Ηπείρου και της Θεσσαλονίκης, τους οποίους άφησε να κατέχουν τον τίτλο του δεσπότη δίχως να χρησιμοποιούν τα αυτοκρατορικά διάσημα[46]. Επίσης και η αγία Θεοδώρα, πάντοτε ήταν παρούσα στις προσπάθειες σύναψης ειρήνης, λαμβάνοντας μέρος η ίδια και προσπαθώντας διά μέσω του προαναφερθέντος συνοικεσίου να ευοδωθούν.

στ.  Λαμβάνοντας υπόψη τη φράση του Γουίλιαμ Μίλλερ που παραθέσαμε ανωτέρω ότι : ¨η Θεοδώρα ένωνε τις πιο ασυμβίβαστες ιδιότητες, του αγίου και του διπλωμάτη¨, βρίσκουμε ακόμη ένα κοινό χαρακτηριστικό μεταξύ των δύο αγίων, διότι οι ιδιότητες του αγίου και του διπλωμάτη χαρακτηρίζουν και τον Ιωάννη Βατάτζη. Ενδεικτικά αναφέρουμε : ¨Ο Ιωάννης Γ΄ Βατάτζης φάνηκε πιο ικανός και είχε μεγαλύτερες επιτυχίες ως πολιτικός και διπλωμάτης από τον πεθερό του και μπορεί να θεωρηθεί ως ένας από τους μεγαλύτερους βυζαντινούς αυτοκράτορες¨[47].

Ο λόγος που προσπάθησα να αναδείξω τα κοινά σημεία του ¨πατέρα των Ελλήνων¨ Αγίου Ιωάννη Βατάτζη του ελεήμονα και της ¨ειρηνοποιού¨ αγίας Θεοδώρας βασίλισσας της Άρτας (και της υπομονής), είναι διότι, υπήρξαν για τη ρωμιοσύνη του 13ου αιώνα, δύο φωτεινότατοι φάροι σε ανατολή και δύση. Ως άγιοι βέβαια, εξακολουθούν να λάμπουν διαχρονικά και να καθοδηγούν με το παράδειγμα του βίου τους όλους εμάς στο δρόμο του Θεού. Πιστεύω ότι οι δύο Μητροπόλεις (Διδυμοτείχου Ορεστιάδος και Σουφλίου) και (Άρτης) μπορούν να θεσμοθετήσουν ένα κοινό εορτασμό των δύο αγίων (αρχής γενομένης από τα φετινά «Βατάτζεια 2013» τα οποία ήταν αφιερωμένα στους δύο αγίους), ο οποίος δύναται να συνδυαστεί και με την ανάδειξη της ιστορίας των δύο πόλεων κατά την περίοδο της Ρωμαίικης Αυτοκρατορίας καθώς και την ανάδειξη των θρησκευτικών και πολιτιστικών μνημείων τους. Επιπροσθέτως σε πολιτειακό επίπεδο και με βάση πάντα τους δύο αγίους μας, νομίζω ότι οι δύο δήμοι Διδυμοτείχου και Άρτας θα μπορούσαν να προβούν σε μια διαδικασία αδελφοποίησης των πόλεων Διδυμοτείχου και Άρτας. Πέραν της σχέσεως των δύο αγίων, οι δύο πόλεις χαρακτηρίζονται από το «Βυζαντινό-Ρωμαίικο» υπόβαθρό τους και μπορούν να καταστούν δύο κέντρα μελέτης και προβολής της ένδοξης υπερχιλιετούς ιστορίας της αυτοκρατορίας της Νέας Ρώμης – Ρωμανίας.

ΑΓΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ14


[1]. Ρωμανία ή Ανατολική Ρωμαική Αυτοκρατορία είναι η ορθή ονομασία του κράτους το οποίο οι δυτικοί ιστορικοί μας ¨επέβαλαν¨ να ονομάζουμε Βυζάντιο. Διά του λόγου το αληθές παραθέτουμε μία φράση από την Χρονογραφία του Αγίου Θεοφάνους του Ομολογητού : ¨Τούτω τω έτει επεστράτευσαν οι Άραβες κατά Ρωμανίας ……¨ Μετάφραση Αρχιμανδρίτης Ανανίας Κουστένης Εκδόσεις Αρμός Τόμος Γ΄ σελ 942.

[2]. Γοδεφρείδου Βιλλαρδουίνου «Η Κατάκτηση της Κωνσταντινούπολης» Εκδόσεις Χατζηνικολή σελ 119.

[3]. Διονύσιος Ζακυθηνός « Βυζάντιον Κράτος και Κοινωνία Ιστορική Επισκόπησις» Εκδόσεις Ίκαρος σελ 128.

[4]. Ιωάννης Καραγιαννόπουλος «Το Βυζαντινό Κράτος» Εκδόσεις Βάνιας σελ 192.

[5]. Γαμπρός του πρώτου βασιλιά της Νίκαιας Θεοδώρου Α΄ Λασκάρεως ο οποίος εκοιμήθη το 1222.

[6]. Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος «Ιστορία του Ελληνικού Έθνους» Τόμος ΙΓ΄ Εκδόσεις Γαλαξίας Ερμείας σελ 82. 

[7]. Αλεξάντερ Βασίλιεφ «Ιστορία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας» Εκδόσεις Πελεκάνος σελ 659-660.

[8]. Στις ιστορικές πηγές το επίθετο Πετραλείφας το συναντάμε να γράφεται και με (ι) και (ει).

[9]. Ιστορία του Ελληνικού Έθνους της Εκδοτικής Αθηνών «Από την άλωση ως την ανάκτηση της Κωνσταντινουπόλεως (1204-1261) σελ 91.

[10]. Ηλεκτρονική Εγκυκλοπαίδεια «Δομή» Λήμμα Πετραλείφας.

[11]. Άννα Κομνηνή ¨Αλεξιάς¨ Εκδόσεις ΔΟΛ Α.Ε. Τόμος Β΄ σελ 127-128.

[12]. Αθανάσιος Γουρίδης «Διδυμότειχο, μία άγνωστη πρωτεύουσα» Εκδόσεις Επικοινωνία Α.Ε. σελ 46.

[14]. Κωνσταντίνος Χολέβας «Ο γλωσσικός αφελληνισμός» Περιοδικό ΕΡΩ Τεύχος 7 σελ 48-49.

[15]. Όπως σημείωση 12 σελ 46. 

[16]. Όπως σημείωση 10.   

[17]. Αντώνιος Μηλιαράκης « Ιστορία του Βασιλείου της Νικαίας και του Δεσποτάτου της Ηπείρου» Εκδόσεις Ιονικής Τράπεζας σελ 326-325.

[18]. Επισκόπου Οινόης Ματθαίου Λαγγή «Ο Μέγας Συναξαριστής της Ορθοδόξου Εκκλησίας» σελ 228.

[19]. Έτσι ονομάζουν τον Μιχαήλ Β΄ Άγγελο οι χρονικογράφοι της Ρωμανίας, οι οποίοι συνέγραψαν την ιστορία της εποχής, φίλα προσκείμενοι στο βασίλειο της Νίκαιας από το οποίο και προερχόταν.

[20]. Γεώργιος Ακροπολίτης «Χρονική Συγγραφή» Εκδόσεις Κανάκη σελ 157.

[21]. Τίτλος πολιτικού αξιώματος της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, το οποίο καθιερώθηκε κατά τον 5ο αι. 

[22]. Όπως σημείωση 20 σελ 107.

[23]. Όπως σημείωση 20 σελ 119 (Τον αυτοκράτορα εξάλλου συνόδευαν επιφανείς άνδρες, όπως ο Δημήτριος Τορνίκης, …………. και ο μέγας χαρτουλάριος Πετραλείφας).    

[24]. Όπως σημείωση 20 σελ 155.

[25]. Νικηφόρος Γρηγοράς «Ρωμαϊκή Ιστορία» Εκδόσεις Νέα Σύνορα – Α.Α. Λιβάνη σελ 73.

[26]. Όπως σημείωση 17 σελ 376.  

[27]. Και ο Βατάτζης ένωνε τις δύο ιδιότητες του αγίου και του διπλωμάτη (υπόμνηση του συγγραφέα του παρόντος κειμένου). 

[28]. Γουίλιαμ Μίλλερ «Η Φραγκοκρατία στην Ελλάδα» Εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα σελ 144-145.

[29]. Το στρεβλόν ξύλον ουδέποτ΄ ορθόν, και ο Αιθίοψ ουκ οίδε λευκαίνεσθαι (εκ του πρωτοτύπου κειμένου). Διά μέσω των παροιμιών αυτών, παρατηρούμε τη γλωσσική και εθνολογική συνέχεια του Ελληνισμού.

[30]. Όπως σημείωση 20 σελ 155.   

[31]. Όπως σημείωση 20 σελ 159.    

[32]. Στο σημείο αυτό ο Γρηγοράς χρησιμοποιεί αστρονομική ορολογία, διότι εκτός από ιστορικός ήταν λόγιος, θεολόγος,  ρήτορας, μαθηματικός και βεβαίως αστρονόμος, ήταν αυτός που έκανε τη μεταρρύθμιση του ημερολογίου το οποίο υιοθέτησε διακόσια χρόνια αργότερα ο πάπας Γρηγόριος ΙΓ΄. Τα σχετικά με την επιστημοσύνη του Γρηγορά αξίζει να αναφερθούν παρενθετικά, για να αποδειχθεί ότι καθόλη τη διάρκεια της αυτοκρατορίας της Νέας Ρώμης οι άνθρωποι δεν έπαψαν ποτέ να σπουδάζουν και να προάγουν τις θετικές επιστήμες.

[33]. Όπως σημείωση 25 σελ 81.     

[34]. Όπως σημείωση 20 σελ 225.     

[35]. Στο σημείο αυτό ο Μηλιαράκης παραθέτει ως υποσημείωση ότι : Τον τόπον της συναντήσεως της Θεοδώρας και του βασιλέως ορίζει μόνον ο Ανώνυμος, σ. 526, ουχί δε και ο Ακροπολίτης. Η θέσης της χώρας του Λεντζά, εν τη περιοχή πάντως κειμένη του Βολερού, άγνωστος. Πιθανώς έκειτο περί το σημερινόν χωρίον Λουτζιά-κιοϊ, του νομού Φερών, βρεχομένου υπό του Έβρου, εν ω υπάρχουσι και ύδατα θερμά. Μ. Μελιρρύτου, Περιγρ. Μαρωνείας, σ. 52. Επ’ ίσης ο Ανώνυμος ορίζει και τον χρόνον, καθ’ ον εν Λεντζά ευρίσκοντο ο βασιλεύς και η Θεοδώρα, την ημέραν της εορτής του ζωοποιού Σταυρού. Ο Γρηγοράς, σ. 57, ορίζει τον χρόνον «άρτι του ηλίου περί τροπάς τυγχάνοντος φθινοπωρινάς (11 Σεπτεμβρίου)», ο Ακροπολίτης, σ. 141, «επεί δε και ο Σεπτέμβριος εφεστήκει μην».

[36]. Όπως σημείωση 17 σελ 454.      

[37]. Όπως σημείωση 20 σελ 257.     

[38]. Γκιόργκ Οστρογκόρσκι «Ιστορία του Βυζαντινού Κράτους» Ιστορικές Εκδόσεις Στ. Βασιλόπουλου σελ 137.  

[39]. Όπως σημείωση 25 σελ 111-112.      

[40]. Ευκοπώτερον γαρ εστι κάμηλον διά τρυμαλιάς ραφίδος εισελθείν ή πλούσιον εις την βασιλείαν του Θεού εισελθείν. Κατά Λουκά κεφ. 18 στ. 25.

[41]. Ιωάννης Σαρσάκης «Ιωάννης Γ΄ Βατάτζης ο Άγιος Αυτοκράτορας του Βυζαντίου» Εκδόσεις Ορθόδοξος Κυψέλη σελ 59.

[42]. Όπως σημείωση 18 σελ 233.      

[43]. Ντίνος Χριστιανόπουλος «Σύντομη Ιστορία του Διδυμοτείχου» Θεσσαλονίκη 1993 σελ 12.

[44]. Όπως σημείωση 20 σελ 57.     

[45]. Κωνσταντίνου Άμαντου «Η Οικογένεια Βατάτζη» Επετηρίς Εταιρείας Βυζαντινών Σπουδών έτος κα΄ Αθήναι 1951 σελ 174.

[46]. Πλην της τραγικής περιπτώσεως του Δημητρίου Αγγέλου, δεσπότη της Θεσσαλονίκης, ο οποίος στο σύντομο χρονικό διάστημα που κυβέρνησε είχε καταφέρει να δυσαρεστήσει το σύνολο των Θεσσαλονικέων.  

[47]. Όπως σημείωση 9 σελ 83.

ΠΗΓΗ.ΕΝΩΜΕΝΗ ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ

 

 
Γράψτε ένα σχόλιο

Αναρτήθηκε από τον/την στο Μαρτίου 10, 2014 in ΑΓΝΩΣΤΕΣ ΣΕΛΙΔΕΣ ΣΥΝΑΞΑΡΙΣΤΗ

 

Ο Άγιος Τρύφων,ως προστάτης των αμπελουργών και η ευχή του σε κήπους,αμπελώνες και χωράφια

Ο Άγιος Τρύφωνας

Την πρώτη Φεβρουαρίου τιμά η Εκκλησία μας τη μνήμη του Αγίου Τρύφωνα, που έχει καθιερωθεί στην εθιμική λατρεία ως ο προστάτης των αμπελουργών. Ο Άγιος παρουσιάζεται μάλιστα στις νεώτερες λαϊκές αγιογραφίες ως “νέος, αγένειος, σγουρομάλλης, κρατών κλαδευτήρι”, εργαλείο δηλαδή με το οποίο γίνεται η κύρια αμπελουργική εργασία της χρονικής αυτής περιόδου. Πουθενά στο Συναξάριό του δεν αναφέρονται επεισόδια από το βίο ή τα θαύματά του, που να συνδέουν τον Άγιο με το αμπέλι και το κρασί. Πώς συσχετίσθηκε λοιπόν ο Μεγαλομάρτυρας Τρύφωνας με την άμπελο και το μεθυστικό της προϊόν;

 

Ο Άγιος Τρύφωνας γεννήθηκε στη Λάμψακο, παραλιακή πόλη της Φρυγίας, και μαρτύρησε το 249 μ.Χ., όταν αυτοκράτορας του Ρωμαϊκού κράτους ήταν ο Δέκιος, στη Νίκαια της φρυγικής Βιθυνίας. Η περιοχή ήταν ξακουστή για τους αμπελώνες της όπως και όλα τα παράλια της Προποντίδας. Εκεί βρίσκονταν πόλεις που φημίζονταν για την αφθονία των κρασιών τους:
η Ραιδεστός, η Κύζικος και η περιοχή της Βιθυνίας με τα κρασιά της Τρίγλειας, της Κίου, της Νίκαιας.
Ο Άγιος πολιούχος της Νίκαιας συνδέεται λοιπόν καταρχήν με την άμπελο και τον οίνο λόγω …προέλευσης από περιοχή παραγωγής οίνων ποιότητος, αφού λίγες ήταν οι βυζαντινές επαρχίες, που μπορούσαν να καυχηθούν για τον οίνο τους τόσο όσο οι περιοχές της Προποντίδας.

Η θέση της γιορτής του στον ετήσιο κύκλο πρέπει να έπαιξε επίσης ρόλο στην καθιέρωση του Αγίου ως προστάτη των αμπελουργών. Παρόλο που το αμπέλι “κοιμάται”, γυμνό από τσαμπιά, άνθη, φύλλα και χλωρούς βλαστούς, ο Φεβρουάριος αποτελεί κρίσιμη καμπή στο βλαστικό του κύκλο. Είναι η χρονική περίοδος κατά την οποία αρχίζει παραδοσιακά η σημαντικότερη ίσως αμπελουργική φροντίδα, το κλάδεμα.
Το κλάδεμα είναι τεχνική εργασία για την οποία οι αμπελουργοί δηλώνουν ότι χρειάζεται πείρα, μαστοριά και γνώση του συγκεκριμένου αμπελώνα. Κλαδεύοντας, ο αμπελουργός επεμβαίνει δυναμικά στο αμπέλι του και ρυθμίζει την ποσότητα άρα και την ποιότητα της παραγωγής του, ενώ καθορίζει αναπόφευκτα τη διάρκεια της ζωής αλλά και την υγιεινή κατάσταση των κλημάτων.

Πανάρχαιες αντιλήψεις για τη βλάστηση και τη γονιμότητα βρήκαν πιθανότατα στέγη στον εορτασμό του Μεγαλομάρτυρα Τρύφωνα, την πρώτη του Φεβρουαρίου. Οι γεωργοί και ειδικά οι αμπελουργοί προσπαθούσαν να εξασφαλίσουν την προστασία των θεϊκών δυνάμεων πριν αρχίσουν το κλάδεμα. Όταν επεκράτησε ο Χριστιανισμός και τα παλιά λατρευτικά στοιχεία απαγορεύτηκαν, εκείνα επιβίωσαν …κουκουλωμένα κάτω από το μανδύα της νέας θρησκείας. Ο Άγιος, εξειδικευόμενος, επωμίσθηκε το ρόλο του προστάτη των αμπελουργών κατά κύριο λόγο. Δέχεται όλες τις ευχές, τις επικλήσεις και τις ιδιαίτερες φροντίδες με τις οποίες προσπαθούν να εξασφαλίσουν την ευετηρία, την καλή χρονιά, και να προστατέψουν το αμπέλι από τις λογής καταστροφές, που μπορεί να φέρει μια όψιμη παγωνιά, το χαλάζι, ο άνεμος, η δυνατή ή άκαιρη βροχή, κάποια ασθένεια.
Δε φαίνεται πάντως τυχαίο το γεγονός ότι και ο βασικός Γάλλος ομόλογος του Αγίου, ο saint Vincent, εορτάζεται στους γαλλικούς αμπελότοπους την ίδια χρονική περίοδο, στις 22 Ιανουαρίου.

 

Η τιμή του Αγίου Τρύφωνα

Ο Άγιος Τρύφωνας λοιπόν, από τη Λάμψακο της Φρυγίας, καθιερώθηκε ως Άγιος προστάτης των αμπελουργών, κρατά κλαδευτήρι και έχει σημαντικές αποτρεπτικές δυνάμεις κατά των ποικίλων εχθρών που ενεργούν βλαπτικά στα αμπέλια, στα δενδροκηπευτικά και τους αγρούς:
αντίξοες καιρικές συνθήκες, ασθένειες, έντομα, κάμπιες αλλά και ποντικοί υποχωρούν μπροστά του, εφόσον βέβαια του αποδοθούν οι προσήκουσες τιμές.
Ονομαστικά αναφέρονται στον Εξορκισμό του Αγίου Μάρτυρος Τρύφωνος μεταξύ των …“κακούργων θηρίων των αδικούντων την άμπελον, την χώραν τε και τον κήπον : Κάμπη, Σκώληξ, Σκωληκοκάμπη, Σκάνθαρος, Βρούχος, Ακρίς, Επίμαλος, Καλιγάρις, Μακρόπους, Μύρμηξ, Φθειρ, Ρυγίτης, Ψυλλίτης, Καυσοκόπος, Ερυσίβη, Κοχλοί, Ψαλίτης και ει τι άλλο προσφυσούν και μαραίνον τον καρπόν της σταφυλής και των λοιπών ειδών και λαχάνων”.

Η λαϊκή παράδοση συνδέει τον Άγιο με τα αμπέλια και τους αμπελουργούς μέσω ευρύτατα διαδεδομένης στο βαλκανικό χώρο αφήγησης. Σύμφωνα με μια παραλλαγή ο Άγιος Τρύφωνας κλάδευε το αμπέλι του αδιαφορώντας για τις αντίθετες υποδείξεις της Παναγίας και έκοψε τη μύτη του. Η φράση – κλειδί “κλαδεύω έτσι κι όχι έτσι, είπε κι έκοψε τη μύτη του” συνοδεύεται από χειρονομία χαρακτηριστική της τεχνικής του κλαδέματος, χωρίς την οποία ο ακροατής αδυνατεί να αντιληφθεί πώς ακριβώς ακρωτηριάσθηκε ο Άγιος. Με αυτήν την “τεχνολογική αφήγηση” εξηγείται η λατρευτική αποχή από την εργασία στ’ αμπέλια που τηρούν όλοι οι αμπελουργικοί πληθυσμοί.
Την απαγόρευση εκφράζουν ρητά οι Στενημαχίτες: “Ας έρθ’ τ’ Αϊ Τρύφου η μέρα πρώτα, κι απέει πιάν’ς του σβανά στου χέρι σ’”. Η πρώτη του Φεβρουαρίου αποτελεί στη λαΪκή συνείδηση το θεσμοθετημένο χρονικό ορόσημο που σηματοδοτεί την αρχή του κλαδέματος και το οποίο ακολουθούν διαδοχικές αμπελουργικές φροντίδες. Είναι λοιπόν φυσικό να προσπαθούν οι αμπελουργοί να προστατέψουν με κάθε τρόπο το ευαίσθητο αμπέλι τους κατά την τόσο κρίσιμη αυτή χρονική στιγμή.

Πηγή: http://users.sch.gr/rizos/agios_trifonas.htm

Ευχή του άγίου Τρύφωνος

Ο Άγιος Τρύφωνας έχει καθιερωθεί ως ο Άγιος προστάτης των αμπελουργών, παρουσιάζεται μάλιστα στις νεώτερες αγιογραφίες να κρατά κλαδευτήρι.
Οι αμπελουργοί της Βόρειας Ελλάδας τιμούν τον Άγιο με πλήθος εθιμικών πρακτικών και γιορτών, τις οποίες επιθυμούν να καταγράψουν οι Δρόμοι του Κρασιού.

 

Ο εξορκισμός του Αγίου Μάρτυρος Τρύφωνος εις κήπους, αμπελώνας και χωράφια

Ὄντός μου ἐν Λαμψάκου κώμη καί τάς χήνας ἐπιμελουμένου καί βόσκοντος, ὀργή κατῆλθεν ἀπό Θεοῦ παντοκράτορος, οὐκ εἰς τόν τόπον ἐκεῖνον μόνον,  ἀλλά καί εἰς τάς κύκλω περιχώρους, τουτέστιν ὀργή πρός πάσαν ἄμπελον, χώραν τέ καί κῆπον, ἀθρόως τῶν φύλλων καί τῶν καρπῶν βριθομένων, μαραινομένων  καί ἀφανιζομένων. Ὁρῶν οὔν ἐγώ ὁ ἐλάχιστος Τρύφων, οὕτω τηκομένους τούς καρπούς, καί διά ταύτην τήν αἰτίαν δαπανωμένους τούς ἀνθρώπους, τῷ παντελεῖ  ἀφανισμῶ τῶν καρπῶν τῆς γής τῶν τέ χωραφίων, ἀμπέλων, κήπων καί λαχάνων καί παντοίων δένδρων τῷ τοιούτω ὀλέθρω παραδιδόμενων, διά πονηθεῖς ἐδεήθην  πρός τόν Κύριον καί Θεόν μου, τοῦ γενέσθαι ἀφανῆ πάντα τά θηρία, τά πρός ἀδικίαν καί φθοράν ὑπάρχοντα τῶν τέ κήπων καί χωραφίων, καί ἀμπέλων,  καί παντοίων δένδρων τέ καί λαχάνων καί μάλιστα τῶν τήν κώμην ἔκεινην οἰκούντων τῆς παρακείμενης λίμνης, καί πρός ὑπόκλησιν, καί προόσκλησίν μου παραγενομένων.
Καί δή εἰς προσευχήν κλίναντός μου τό γόνυ, καί τάς χείρας πρός τόν Θεόν ἐκπετάσαντος, ὁ εἰσακούων τῶν εἰς αὐτόν πεποιθότων Θεός, αὐτός ἑξαπέστειλεν  ἐξ ἑτοίμου κατοικητιρίου αὐτοῦ Ἄγγελον, τοῦ πατάξαι πᾶν φύλον καί πᾶν γένος κακούργων θηρίων τούτων τά ὀνόματα σαφῶς ἐπιστάμενος, οἴα κάμπη, σκώληξ,  σκωληκοκάμπη, σκάνθαρος, βροῦχος, ἀκρίς, ἐπιμέλος καλιγάρις, μακροπούς, μύρμηγξ, φθείρ, ρυγίτης, ψυλλίτης καυλοκόπος, ἐρυσίβη, κοχλοί, ψαλίτης,  καί εἴτε ἄλλο προσφυσῶν καί μαραῖνον τόν καρπόν τῆς σταφυλῆς, καί τῶν λοιπῶν εἰδῶν καί λαχάνων, οὐ μήν δέ, ἀλλά καί αὐτός ἐγώ ὄρκω ταῦτα ἐδέσμουν,  τοῦ μηκέτι τούς τόπους τῶν ἐμέ προσκαλουμένων ἐπιβαίνειν τούτοις καί διατρίβειν, ἀλλ’ ἐπί ἀβάτων τόπων ἐπέταξα ἀπελθεῖν.

Ὁ δέ ὅρκος τοιοῦτος ἔστιν.
Ὁρκίζω ὑμᾶς κατά τῶν ἅγιων πολυομμάτων Χερουβίμ, καί τῶν ἑξαπτερύγων Σεραφίμ, τῶν ἱπταμένων κύκλω τοῦ θρόνου, καί κραζόντων τό Ἅγιος, Ἅγιος, Ἅγιος Κύριος Σαβαώθ,  εἰς δόξαν Θεοῦ Πατρός, Ἀμήν. Ὁρκίζω ὑμᾶς κατά τῶν ἅγιων Ἀγγέλων, καί πάσης Δυνάμεως, καί τῶν μυρίων μυριάδων, καί χιλίων χιλιάδων, τῶν φόβω πολλῶ ἱσταμένων  κατενώπιόν της δόξης Κυρίου, μή ἀδικήσητε τήν ἄμπελον, μήτε τήν χώραν, μήτε τόν κῆπον τῶν δένδρων τέ καί λαχάνων τοῦ δούλου τοῦ Θεοῦ (δεῖνος), ἀλλά ἀπέλθετε  εἰς τά ἄγρια ὅρη, εἰς τά ἄκαρπα ξύλα, εἰς ἅ ἐχαρίσατο ὑμίν ὁ Θεός τήν καθημερινήν τροφήν. Ὁρκίζω ὑμᾶς κατά τοῦ Τιμίου Σώματος καί Αἵματος Χρίστου τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ
καί Σωτηρός ἠμῶν, δί’ οὗ καί ἡ σωτηρία ἐδόθη ἠμίν καί ἀπολύτρωσις καί ὑπέρ οὗ μέλλομεν ἀποθνήσκειν, μή ἀδικήσητε μήτε τήν χώραν μήτε τήν ἄμπελον, μήτε τόν κῆπον,  μήτε πᾶν δένδρον κάρπιμον τέ καί ἄκαρπον, ἤ φύλλον λαχάνων ἀδικήσητε, ἐκ τοῦ περιορισμοῦ καί τόπου τοῦ δούλου τοῦ Θεοῦ (δεῖνος), εἰ δέ παρακούσητέ μου,  καί παραβῆτε τόν ὅρκον, ὄν ὤρκισα ὑμᾶς, οὐκ ἔχετε πρός ἐμέ τόν ταπεινόν καί ἐλάχιστον Τρύφωνα, ἀλλά πρός τόν Θεόν τοῦ Ἀβραάμ, καί Ἰσαάκ, καί Ἰακώβ,
τόν ἐρχόμενον κρίναι ζώντας καί νεκρούς.

Διό, καθώς προεῖπον ὑμίν, ὑπάγεται εἰς τά ἄγρια ὅρη καί εἰς τά ἄκαρπα ξύλα. Εἰ δέ μή ἀκούσητέ μου, ἰκετεύειν μέλλω τόν φιλάνθρωπον Θεόν, τοῦ ἀποστεῖλαι  τόν Ἄγγελον αὐτοῦ τόν ἐπί τῶν θηρίων, καί σιδήρω καί μολύβδω δήσει ὑμᾶς καί ἀποκτενεῖ, ἀνθ’ ὧν τούς ὅρκους καί τήν προσευχήν ἐμοῦ τοῦ ταπεινοῦ ἠθετήσατε Τρύφωνος, ἀλλά καί οἱ στρουθοί, πεμπόμενοι δί’ ἐμῆς προσευχῆς καταφάγονται ὑμᾶς.

Ἔτσι ὁρκίζω ὑμᾶς κατά τοῦ μεγάλου Ὀνόματος, τοῦ ἐπί τῆς πέτρας ἐπιγραφέντος, καί μή βαστασάσης, ἀλλά διαρραγείσης, ὡσεί κηρός ἀπό προσώπου πυρός.
Ἐξέλθετε ἐκ τῶν καθ’ ἠμᾶς, εἰς οὖς προεῖπον ὑμίν τόπους ἀβάτους καί ἀνύδρους, καί ἀκάρπους, ἐξέλθετε ἀπό τοῦ τόπου καί περιορισμοῦ τῶν δούλων τοῦ Θεοῦ,  τῶν κάμε προσκαλουμένων εἰς βοήθειαν αὐτῶν καί ἀντίληψιν καί σωτηρίαν, ἴνα καί ἐν τούτοις δοξασθῆ τό πανάγιον ὄνομα τοῦ Πατρός καί τοῦ Υἱοῦ καί τοῦ Ἁγίου Πνεύματος,  καί αἵ προσευχαί, καί αἵ αἰτήσεις τοῦ ταπεινοῦ Τρύφωνος ἐκπληρωθῶσιν. Ὅτι τῷ Θεῶ πρέπει δόξα, κράτος, εἰς τούς αἰώνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
 

Ο έξορκισμός ούτος είναι τμήμα του εν τώ Εύχολογίω έξορκισμού του Αγίου Τρύφωνος, του oποίου παραλλαγήν έδημοσίευσεν ό Pradel, ενθ. άν. 11, 15 κέ. καί δύο άλλας παραλλαγές ό Almazov έν Jahrbuch. der Hist.-Phil. Gesellschaft bei der k. Neurussischen Univ. zuOdessa VI Byzant Abt. Ill Odessa 1896 σ. 380-432, περί ών καί ό Kurz έν τη βιβλιοκρισία αύτού ΒΖ VII 206, όστις θεωρεί τον έξορκισμόν απόκρυφον ώς καί ό εκδότης του Ευχολογίου Goar.

Πηγή: Στίλπ. Κυριακίδου. Κυπριακαί επωδαί

Πηγή: «Ο Άγιος Τρύφων», Εκδόσεις «Ορθόδοξου Τύπου»

 

 
Γράψτε ένα σχόλιο

Αναρτήθηκε από τον/την στο Ιανουαρίου 31, 2014 in ΑΓΝΩΣΤΕΣ ΣΕΛΙΔΕΣ ΣΥΝΑΞΑΡΙΣΤΗ

 

Ἅγιος Πέτρος ὁ Τελώνης (20 Ιανουαρίου)

20. ΠΕΤΡΟΣ ΤΕΛΩΝΗΣ (1)

Ὁ Ἅγιος Πέτρος εἶχε τὸ ἀξίωμα τοῦ πατρικίου κατὰ τοὺς χρόνους τοῦ αὐτοκράτορα Ἰουστινιανοῦ (527 – 565 μ.Χ.) καὶ ἦταν διοικητὴς τῆς Ἀφρικῆς. Δυστυχῶς ἦταν ἄνθρωπος ἄσπλαχνος, ἀνελεήμων, πλεονέκτης καὶ φιλάργυρος. Κάποτε προσῆλθε σὲ αὐτὸν ἕνας φτωχός, γιὰ νὰ τὸν δοκιμάσει καὶ τοῦ ζητοῦσε ἐλεημοσύνη. Τότε ἐκεῖνος ἅρπαξε ἕναν ἄρτο, ἀπὸ ἐκείνους ποὺ ἐκείνη τὴν στιγμὴ τοῦ εἶχε φέρει ὁ ἀρτοποιὸς καὶ σὰν πέτρα τὸν πέταξε κατὰ τοῦ φτωχοῦ ἀνθρώπου.

Μὲ τὴν χάρη τοῦ Θεοῦ, κάποια στιγμὴ κράτησε στὰ χέρια του τὸ Ἱερὸ Εὐαγγέλιο. Ἀπὸ περιέργεια τὸ ἄνοιξε, ἀλλὰ ἡ ἀνάγνωσή του δὲν τὸν ἄφησε ἀδιάφορο. Τότε ἄνοιξαν τὰ μάτια του. Καὶ μὲ εἰλικρίνεια εἶδε τὸν πραγματικό του ἑαυτό. Μὲ θλίψη εἶδε τὴν ἀληθινὴ εἰκόνα τῆς ψυχικῆς του καταστάσεως. Ἀμέσως ἦλθε στὸν ἑαυτό του ἐφαρμόζοντας τὸν λόγο τῶν Πατέρων: «Εἴσελθε στὸν ἑαυτό σου. Ἐκεῖ ἡ χαρὰ καὶ ἡ βασιλεία». Στὴ μνήμη του καὶ στὴ συνείδησή του ἔρχονταν οἱ φυσιογνωμίες τῶν τελώνων τοῦ Εὐαγγελίου, τοὺς ὁποίους ὁ Χριστὸς ἔσωσε. Καί, ὅπως ἐκεῖνοι, μετανόησε.

Τότε, σὲ ὥρα ἀσθένειας, εἶδε ὄνειρο. Τοῦ φάνηκε ὅτι παρίστατο στὴν κρίση τοῦ Θεοῦ, ὁ Ὁποῖος ἄλλους δικαίωνε καὶ ἄλλους καταδίκαζε. Ἐκείνη τὴν ὥρα τῆς κρίσεως εἶδε κοντά του μία ζυγαριά. Στὸ ἀριστερὸ μέρος τῆς ζυγαριᾶς ἔβλεπε νὰ συγκεντρώνονται δαίμονες καὶ νὰ ἐναποθέτουν πολλὲς κακές του πράξεις, ἐνῶ στὸ δεξιό του ἔβλεπε Ἀγγέλους νὰ μὴν βρίσκουν κάποιο ἄλλο καλὸ νὰ ἐναποθέσουν πρὸς ἰσορροπία τῆς ζυγαριᾶς, παρὰ μόνο τὸν ἄρτο ἐκεῖνο ποὺ πέταξε μὲ θυμὸ κατὰ τοῦ φτωχοῦ.

Ἀφοῦ ξύπνησε, ἔλαβε τὴ μεγάλη καὶ σωτήρια ἀπόφασή του. Μοίρασε τὴν περιουσία του στοὺς φτωχοὺς καὶ ἔκανε ἔργο του νὰ ἀνευρίσκει τοὺς πάσχοντες καὶ τοὺς ἐνδεεῖς. Ἀλλὰ ἡ χαρακτηριστικότερη ἀπόδειξη τῆς τέλειας καὶ καλῆς ἀλλοιώσεώς του καὶ τῆς αὐταπαρνήσεώς του εἶναι, ὅτι πούλησε σὰν δοῦλο τὸν ἴδιο του τὸν ἑαυτὸ καὶ ἔδωσε τὰ χρήματα ποὺ πῆρε στοὺς φτωχούς.

Ἀφοῦ ἀνέκτησε τὴν ἐλευθερία του πῆγε στὰ Ἱεροσόλυμα, γιὰ νὰ προσκυνήσει τοὺς Ἅγιους Τόπους, ὅπου σταυρώθηκε καὶ ἀναστήθηκε ὁ Σωτήρας τοῦ κόσμου. Καὶ τέλος, ἐπέστρεψε στὴν Κωνσταντινούπολη, ὅπου καὶ ὁσίως κοιμήθηκε καὶ ἐνταφιάσθηκε στὴν τοποθεσία τοῦ Βοός, στὸ πατρικό του σπίτι, πτωχὸς κατὰ κόσμον, ἀλλὰ πλούσιος σὲ αἰώνιους θησαυρούς.

 
Γράψτε ένα σχόλιο

Αναρτήθηκε από τον/την στο Ιανουαρίου 27, 2014 in ΑΓΝΩΣΤΕΣ ΣΕΛΙΔΕΣ ΣΥΝΑΞΑΡΙΣΤΗ

 
 
Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 103 other followers