Η ελληνική γλώσσα

Αποτέλεσμα εικόνας για Η ελληνική γλώσσα

 

«Από την εποχή που μίλησε ο Όμηρος ως τα σήμερα,

μιλούμε, ανασαίνουμε και τραγουδούμε με την ίδια γλώσσα!»

Γιώργος Σεφέρης

 

Στο σημερινό μας λεξιλόγιο χρησιμοποιούμε πάνω από 5.000 oμηρικές λέξεις, όπωςαλήθεια, αρετή, γελώ, θρηνώ, νεότης, πατρίς, πέλαγος, δίκαιος, σκέπτομαι, όπλο, όρκος, βουλή, πόλεμος κ.λπ.

Ποια ελληνική λέξη είναι αρχαία και ποια νέα; Γιατί μια ομηρική λέξη μας φαίνεται δύσκολη και ακαταλαβίστικη;

Οι Έλληνες σήμερα, ασχέτως μορφώσεως, μιλάμε ομηρικά, αλλά δεν το ξέρουμε, επειδή αγνοούμε την έννοια των λέξεων που χρησιμοποιούμε. Για του λόγου το αληθές, θα αναφέρουμε μερικά παραδείγματα, για να δούμε ότι η ομηρική γλώσσα όχι μόνο δεν είναι νεκρή, αλλά είναι ολοζώντανη.

Ένας πολύ μεγάλος αριθμός ομηρικών λέξεων κρύβεται μέσα σε σύνθετα ή διάφορα παράγωγα, π.χ.:

Την φωνή δεν την ονομάζουμε αυδή, λέμε όμως έμεινα άναυδος ή απηύδησα.

Η γη δεν λέγεται σήμερα άρουρα ήχθών, παρ’ όλα αυτά έχουμε και αρουραίουςκαι υποχθόνιους θορύβους.

Το ιμάτιο δεν ονομάζεται λώπη,υπάρχουν όμως αρκετοί λωποδύτες γύρω μας.

Δεν λέμε κυνώ το φιλώ, ούτε κύσα το εφίλησα. Λέμε όμως προσκυνώ το εικόνισμα(πρβ. φιλώ, αγγλικά = kiss και γερμανικάküssen.

Το κρεβάτι δεν λέγεται λέχος, εμείς αποκαλούμε λεχώνα την γυναίκα που μόλις γέννησε και μένει στο κρεβάτι. Οι Ισπανοί το ονομάζουν lecholetto οι Ιταλοί, lit οι Γάλλοι,Lager οι Γερμανοί.

Το συχνά δεν το λέμε θαμά, έχουμε όμως πολλούς θαμώνες στα καφενεία.

Το γεύμα ή το δείπνο δεν είναι πλέονδόρπον, αυτό όμως δεν μας εμποδίζει να γευθούμε κάποιο επιδόρπιο.

Στους ναούς υπάρχει πάντα ονεωκόρος, αν και το σκουπίζω, σαρώνω, φροντίζω δεν το λέμε πια κορέω. Αυτό το ομηρικό ρήμα κορέω γέννησε δεκάδες λέξεων στις δυτικές γλώσσες, μέσω τωνΛατίνων, που το δανείσθηκαν και το πρόφεραν curo με την ίδια έννοια: φροντίζω, επιμελούμαι, π.χ. cura = η θεραπεία, η φροντίδα για το σώμα.

Το πλοίο δεν ονομάζεται πλέον ναύς, έχουμε όμως και ναυπηγούς και ναυτιλία μεναυτικούς και ναυστάθμους με ναυτικό μεναυάρχους, ναύτες και ναυμαχίες καιναυαγούς με ναυαγοσώστες …καιναυτοδικείο και ναυτία.

Το ψωμί μόνο στις εκκλησίες το αποκαλούμε άρτο, όμως έχουμε αρτοποιεία, αρτοσκευάσματα.

Μπορεί να μην ονομάζουμε ιχθείς τα ψάρια, λέμε όμως ιχθυοπώλης, ιχθυοπωλείο, ιχθυοκαλλιέργεια κ.λπ.

Αλέξω στην εποχή του Ομήρου σημαίνει εμποδίζω, αποτρέπω.

Τώρα χρησιμοποιούμε τις λέξεις αλεξίπτωτο,αλεξίσφαιροαλεξικέραυνοαλεξήλιο καιΑλέξανδρος (αυτός που αποκρούει τους άνδρες) κ.τ.λ.

Με το επίρρημα τήλε στον Όμηρο εννοούσαν μακριά, εμείς χρησιμοποιούμε τις λέξεις τηλέφωνοτηλεόραση,τηλεπικοινωνίατηλεβόλοτηλεπάθειακ.τ.λ.

Λάας ή λας έλεγαν την πέτρα. Εμείς λέμε λατομείολαξεύω.

Πέδον στον Όμηρο σημαίνει έδαφος, τώρα λέμε στρατόπεδοπεδινός.

Πόρο έλεγαν την διάβαση, το πέρασμα, σήμερα χρησιμοποιούμε την λέξη πορεία.Επίσης αποκαλούμε εύπορο κάποιον που έχει χρήματα, γιατί έχει εύκολες διαβάσεις, μπορεί δηλαδή να περάσει όπου θέλει, καιάπορο αυτόν που δεν έχει πόρους, τον φτωχό.

Φρην είναι η λογική. Από αυτή την λέξη προέρχονται το φρενοκομείο, οφρενοβλαβής, ο εξωφρενικός, ο άφρωνκ.τ.λ.

Ύλη ονόμαζαν ένα τόπο με δένδρα, εμείς λέμε υλοτόμος.

Τον θυμό τον αποκαλούσαν χόλοΑπό την λέξη αυτή πήρε το όνομα της η χολή, με την έννοια της πίκρας. Λέμε επίσης αυτός είναι χολωμένος.

Νόστος σημαίνει επιστροφή στην πατρίδα. Η λέξη παρέμεινε ωςπαλιννόστηση, ή νοσταλγία.

Άλγος στον Όμηρο είναι ο σωματικός πόνος, από αυτό προέρχεται το αναλγητικό.

Το βάρος το αποκαλούσαν άχθος, σήμερα λέμε αχθοφόρος, επαχθείς φόροι.

Ο ρύπος, δηλαδή η ακαθαρσία, εξακολουθεί και λέγεται έτσι: ρύπανση.Έχομε και απορρυπαντικά και ρυπογόνεςουσίες.

Από την λέξη αιδώς (ντροπή) προήλθε ο αναιδής.

Πέδη σημαίνει δέσιμο και τώρα λέμεπέδιλο. Επίσης χρησιμοποιούμε τις λέξειςτροχοπέδηχειροπέδες, ορθοπεδικός (όχιορθοπαιδικός (!!!), κι ας λένε ορισμένοι….

Από το φάος (φως) προέρχεται η φράση φαεινές ιδέες.

Άγχω σημαίνει σφίγγω τον λαιμό, σήμερα λέμε αγχόνη.

Επίσης άγχος είναι η αγωνία από κάποιο σφίξιμο ή από πίεση.

Βρύχια στον Όμηρο είναι τα βαθιά νερά, εξ ου και τυποβρύχιο.

Φερνή έλεγαν την προίκα. Από εκεί επικράτησε την καλά προικισμένη να την λέμε «πολύφερνη νύφη».

Το γεύμα, στο οποίο κάθε παρευρισκόμενος έφερνε μαζί του το φαγητό του, λεγόταν έρανοςΗ λέξη παρέμεινε, με την διαφορά ότι σήμερα δεν συνεισφέρουμε φαγητό, αλλά χρήματα.

Υπάρχουν λέξεις από τα χρόνια του Ομήρου, που ενώ η πρώτη τους μορφή μεταβλήθηκε (η χειρ έγινε χέρι, το ύδωρνερό, η ναυς πλοίο), στην σύνθεση διατηρήθηκε η πρώτη μορφή της λέξεως.

Από την λέξη χειρ έχομε: χειρουργός, χειριστής, χειροτονία, χειραφέτηση, χειρονομία, χειροδικώ κ.τ.λ.

Από το ύδωρ έχομε τις λέξεις: ύδρευσηυδραγωγείουδραυλικόςυδροφόρος,υδρογόνουδροκέφαλοςαφυδάτωση,ενυδρείο κ.τ.λ.

Σύμφωνα με τα προαναφερθέντα παραδείγματα, προκύπτει ότι δεν υπάρχουν αρχαίες και νέες ελληνικές λέξεις, αλλάμόνον ελληνικές.

Η ελληνική γλώσσα είναι ενιαία και ουσιαστικά αδιαίρετη χρονικά.

Σκοπός μας είναι να ανακαλύπτουμε τις έννοιες των λέξεων για να μπορούμε να επικοινωνούμε καλύτερα. Η γνώση των εννοιών των λέξεων θα μας βοηθήσει να καταλάβουμε ότι μιλάμε την γλώσσα της ομηρικής ποίησης, μια γλώσσα που δεν ανακάλυψε ο Όμηρος, αλλά προϋπήρχε πολλούς αιώνες πριν από αυτόν.

Δημοσθένης Παπαγεωργίου

One thought on “Η ελληνική γλώσσα

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s