ΧΕΙΡΟΤΟΝΙΑ ΓΥΝΑΙΚΩΝ(Ιω.Καρδάση)

1

 ΧΕΙΡΟΤΟΝΙΑ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Σε διάφορα θρησκευτικά περιοδικά κυκλοφορούν άρθρα σχετικά με τον επιτρέπεται η χειροτονία γυναικών στην Εκκλησία. Συνοψίζουμε τις διάφορες θέσεις που αναπτύσσονται, οι οποίες θα απαντηθούν διεξοδικά με βάση τους Ι. Κανόνες και την πρακτική της Εκκλησίας, ανά τους αιώνες.

 

Συγκεκριμένα αναφέρονται οι εξής παρατηρήσεις, στις οποίες δίδονται οι αντίστοιχες απαντήσεις:

 

1.- «Δεν πρέπει να χειροτονούνται γυναίκες με ιερωσύνη επ’ ουδενί λόγω». Πράγματι είναι σωστή η παρατήρηση αυτή και η χειροτονία γυναικών σε εκκλησιαστικό βαθμό με ιερωσύνη (πρεσβύτερος, επίσκοπος) δεν επιτρέπεται από τους Κανόνες της Εκκλησίας.

 

2.- «… εν τούτοις όμως η Εκκλησία μας ανέκαθεν εκράτησε την γυναίκα μακρυά από το θυσιαστήριον». Η παρατήρηση αυτή είναι εσφαλμένη, καθότι η Εκκλησία (όπως θα καταδειχθεί κατωτέρω) δεν κράτησε τη γυναίκα μακρυά από το θυσιαστήριο, ούτε κατά τους αρχαίους χρόνους, αλλά ούτε και στην εποχή μας.

 

3.- «Δια δε τας ονομαζομένας Διακονίσσας της αρχαίας εποχής, αύται δεν είχον βαθμόν ιερωσύνης, δι’ αυτό και δεν συλλειτουργούσαν με τους ιερείς, αλλά ήσαν αφιερωμένες γυναίκες εις την υπηρεσίαν της Εκκλησίας». Η διατύπωση αυτή περιέχει σφάλματα, καθότι ο βαθμός του Διακόνου ή της Διακόνισσας (ο μικρότερος βαθμός του ανώτερου κλήρου), ανέκαθεν ούτε είχε, ούτε έχει ιερωσύνη. Πάντοτε ο (και η) Διάκονος, εστερούντο ιερωσύνης και εχειροτονούντο ως βοηθοί αρχικά των Επισκόπων και αργότερα και των Πρεσβυτέρων, οι οποίοι και μόνον κατείχαν αρχιερωσύνη και ιερωσύνη αντίστοιχα. Το ότι οι Διάκονοι (-νισσες) δεν είχαν (και δεν έχουν ιερωσύνη) δεν τους εμποδίζει να συλλειτουργούν με τους ιερείς και επ’ αυτού υπάρχουν και σύγχρονες μαρτυρίες Διακονισσών, οι οποίες χειροτονήθηκαν από αγίους της Εκκλησίας μας.

 

4.- «Σήμερον τας υπηρεσίας αυτάς των αρχαίων Διακονισσών, τας κάμνει η διωρισμένη υπό της Εκκλησίας νεωκόρος εκάστης ενορίας». Η επισήμανση αυτή είναι εσφαλμένη, καθότι η μεν Διακόνισσα ανήκει στον ανώτερο κλήρο, η δε νεωκόρος στον κατώτερο.

 

5.- «Διότι ούτος (ο Χ Επίσκοπος) αυθαιρέτως και αντικανονικώς εχειροτόνησε διακόνισσα μοναχή ηγουμένη με μυστηριακή χειροτονία». Προφανώς αυτή η διατύπωση δηλώνει την άγνοια του συντάκτη στην πρακτική της Εκκλησίας, στο να χειροτονείται με μυστηριακή χειροτονία μοναχή ηγουμένη σε Διακόνισσα μετά από άδεια του οικείου Μητροπολίτη (αυτό έκανε και ο άγιος Νεκτάριος). Επομένως η χειροτονία της ηγουμένης, ούτε αυθαίρετη είναι, ούτε αντικανονική.

 

6.- «Διακόνισσα διέταξε ιερέα να μην προβεί σε κατάλυση». Βεβαίως είναι αντικανονικό μια Διακόνισσα να διατάσσει τους ιερείς να μην καταλύουν την θ. κοινωνία. Ποτέ δεν επιτρέπεται Διάκονος ή Διακόνισσα ή ηγουμένη ή λαϊκός να διατάσσει ιερέα στα της θ. λατρείας.

 

7.- «Και αυτή ως Διακόνισσα πλέον μεταλαμβάνει μόνη της όποτε θέλει και μεταλαμβάνει και τας άλλας Μοναχάς κλπ.». Εδώ χρειάζονται κάποιες διευκρινήσεις: Η Διακόνισσα, αλλά και ο Διάκονος ποτέ δεν μεταλαμβάνουν μόνοι τους, αλλά τους μεταλαμβάνει ο ιερέας, μπορούν όμως με την άδεια του ιερέα να μεταδώσουν την θ. κοινωνία, ο μεν Διάκονος στους λαϊκούς, άνδρες και γυναίκες, όταν δεν υπάρχει Διακόνισσα, ενώ όταν υπάρχει αυτή μεταδίδει στις γυναίκες και σε περίπτωση ασθενούσας γυναίκας την μεταφέρει στο σπίτι της και κοινωνεί την γυναίκα (και όλα αυτά σύμφωνα με τους Ι. Κανόνες της Εκκλησίας μας)

 

8.- «Εις χειροτονίαν γυναικών δεν προέβη ούτε ο αιρετικός Πάπας». Μα ακριβώς επειδή είναι αιρετικός και δεν ακολουθεί τους Κανόνες της Εκκλησίας μας, γι’ αυτό δεν χειροτονεί γυναίκες στο βαθμό του Διακόνου (απαγορεύεται η χειροτονία διακονισσών από τη σύνοδο της Οράγγης του 411 και της Ορλεάνης του 533), ενώ ο μεγάλος άγιος του αιώνα μας, ο άγιος Νεκτάριος, ο οποίος βέβαια δεν είναι αιρετικός (άπαγε της βλασφημίας) έχει χειροτονήσει Διακόνισσα, την μοναχή Μαγδαληνή Μουστάκα, πρώτη ηγουμένη της Ιεράς Μονής Χρυσσολεόντισσας Αίγινας.

 

Εκτός των ανωτέρω καταγραφέντων περιπτώσεων στα διάφορα άρθρα, θα ήταν εποικοδομητική μια μικρή και σύντομη παρουσίαση του θέματος της χειροτονίας των γυναικών στον α΄ βαθμό του ανώτερου κλήρου (Διακόνισσας, χωρίς βέβαια ιερωσύνη, όπως ακριβώς συμβαίνει με τον Διάκονο):

 

1.- Οι Διακόνισσες στην αρχαία Εκκλησία, όπως και οι Διάκονοι, εχειροτονούντο εις το αξίωμα αυτό εντός του ιερού βήματος μετά δυο ευχών, κατά την ώρα της θ. λειτουργίας και μάλιστα μετά την αγίαν αναφοράν, όπου ελάμβαναν επίσης το Σώμα και το Αίμα Χριστού. Αντίθετα, οι ευχές για την κατάταξη ενός λαϊκού στον λεγόμενο κατώτερο κλήρο (Υποδιάκονοι, Αναγνώστες, Ψάλτες κλπ.) γίνονται εκτός ιερού βήματος και εκτός της θ. λειτουργίας με την ανάγνωση μιάς ευχής (Οικ. Πατριαρχείο: «Η θέσις της γυναικός εν τη Ορθοδόξω Εκκλησία και τα περί Χειροτονίας των γυναικών», σελ. 17, 335 και 336).

 

2.- Οι Διακόνισσες, όπως και οι Διάκονοι, συμπαρίσταντο στον Επίσκοπο και τους άλλους κληρικούς στην ποιμαντική μέριμνα των πιστών και ιδία των γυναικών. Ο ρόλος τους στο βάπτισμα και το χρίσμα των ώριμων γυναικών ήτανε ιδιαίτερα σημαντικός, χρίοντας δια του αγίου μύρου το σώμα της βαπτισθείσας, πλην του μετώπου, όπου εχρίετο υπό του ιερέως. Συνέβαλλαν επίσης στη συνέχεια της παιδείας και της άσκησης των νεοβαπτισμένων γυναικών, προετοίμαζαν τις κατηχούμενες με τη σχετική κατήχηση για να δεχθούν το άγιο βάπτισμα, συμπαρίσταντο στις ασθενείς και τις δυστυχισμένες, ασκούσαν καθήκοντα τήρησης της τάξης κατά τις εκκλησιαστικές ακολουθίες και φρόντιζαν τον ιερό χώρο. Συνόδευαν δε τις γυναίκες που ήθελαν ακρόαση από τον Επίσκοπο. Επίσης μετέφεραν και μετέδιδαν την θ. Κοινωνία σε ασθενείς γυναίκες και σαβάνωναν τις νεκρές. Ετιμώντο και ετύγχαναν σεβασμού ως σημαντικές αξιωματούχοι στη ζωή της Εκκλησίας (Οι. Πατριαρχείο, ως ανωτέρω, σελ. 18, 82, 350 και 351).

 

3.- Η Διακόνισσα εχειροτονείτο εντός του ιερού βήματος κατά τη θ. λειτουργία με δυο ευχές (όχι μιαν όπως οι κατώτεροι κληρικοί), ελάμβανε το Οράριο και μετελάμβανε της θ. Κοινωνίας εις την αγία Τράπεζα.

 

4.- Ο θεσμός των διακονισσών υπάρχει ήδη από τους αποστολικούς χρόνους:

 

α/ «Συνίστημι δε υμίν Φοίβην την αδελφήν ημών, ούσαν διάκονον της εκκλησίας της εν Κεγχρειαίς» (Ρωμ. 16. 1). Προφανώς δεν πρόκειται για περίπτωση νεωκόρου.

 

β/ «Διακόνους ωσαύτως σεμνούς, μη διλόγου, μη οίνω ………. γυναίκας ωσαύτως σεμνάς, μη διαβόλους, νηφαλίους, πιστάς εν πάσι» (Τιμόθ. Α΄ 3. 8-12). Είναι πασιφανές εδώ ότι ο Απ. Παύλος γράφει στον Τιμόθεο, πως πρέπει να είναι οι Διάκονοι και οι Διακόνισσες (να είναι σεμνές, να μην κακολογούν, να είναι προσεκτικές, άξιες εμπιστοσύνης σε όλα). Και εδώ δεν πρόκειται για νεωκόρους.

 

5.- Τον θεσμό των Διακονισσών καθώς και τα καθήκοντά τους θεσπίζουν οι Αποστολικές Διαταγές (όπου: «αι χήραι είναι υποταγμέναι τοις διακόνοις, έτι μην και ταις διακόνοις») και οι Κανόνες των Οικουμενικών Συνόδων Α΄, Δ΄, Πενθέκτης, του Μ. Βασιλείου, τα αρχαιότερα  γνωστά λειτουργικά βιβλία και το ευχολόγιο του Γρηγοριανού τυπικού. Οι εκκλησιαστικές αυτές διατάξεις αναφέρονται στην εκλογή, την ηλικία, τη χειροτονία, το τυπικό, το ένδυμα και το βαθμό του λειτουργήματος.

 

6.- Η εκλογή γινότανε ή μεταξύ των χηρών ή μεταξύ των παρθένων που είχαν κάμει ευχή αφιερώσεως ή από τας συζύγους των επισκόπων, μεγαλόσχημες μοναχές ή ηγούμενες μονών, πάντως η ηλικία για την χειροτονία δεν έπρεπε να είναι κάτω των 40 ετών. Δεν επετρέπετο δε ο γάμος της Διακόνισσας μετά την χειροτονία της.

 

7.- Τα περί των Διακονισσών διαλαμβάνουν οι παρακάτω Ι. Κανόνες: ΙΘ΄ Α΄ Οικουμενικής Συνόδου, ΙΕ΄ Δ΄ Οικουμενικής, ΙΔ΄, ΙΕ΄, Μ΄, ΜΗ΄ Πενθέκτης Οικουμενικής και ΜΔ΄ Μ. Βασιλείου.

 

8.- Η ευχή επί χειροτονία Διακόνισσας, την οποίαν αναγινώσκει ο Επίσκοπος με επίθεση των χειρών του επί της κεφαλής της χειροτονουμένης (η οποία σημειωτέον δεν γονατίζει, αλλά κλείνει την κεφαλή)  βρίσκεται στις Αποστολικές Διαταγές και είναι:

«Ο Θεός ο αιώνιος, ο Πατήρ του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, ο ανδρός και γυναικός δημιουργός, ο πληρώσας Πνεύματος Μαριάμ και Δεβώρραν και Άνναν και Όλδαν, ο μη απαξιώσας τον μονογενή Σου Υιόν γεννηθήναι εκ γυναικός, ο και εν τη σκηνή του μαρτυρίου και εν τω ναώ προχειρισάμενος τας φρουρούς των αγίων Σου πυλών, Αυτός νυν έπιδε επί την δούλην Σου τήνδε, την προχειριζομένην εις διακονίαν, και δος αυτή Πνεύμα άγιον και καθάρισον αυτήν από παντός μολυσμού σαρκός και πνεύματος, προς το επαξίως επιτελείν αυτήν το εγχειρισθέν αυτή έργον, εις δόξαν Σην και έπαινον του Χριστού Σου, μεθ’ ου Σοι δόξα και προσκύνησις, και τω Αγίω Πνεύματι, εις τους αιώνας. Αμήν». Η παραπάνω ευχή είναι παρόμοια με την ευχή της χειροτονίας Διακόνου με την διαφορά, ότι λείπει η αναφορά, όπως «αξιωθή μείζονος βαθμού». Σήμερα αναγιγνώσκεται η αυτή ευχή, όπως και εις την χειροτονίαν διακόνου: «Η Θεία Χάρις η τα ασθενή θεραπεύουσα και τα ελλείποντα αναπληρούσα….., ουκ ανδράσι μόνον, αλλά και ταις γυναιξί δωρησάμενος την χάριν του αγίου Πνεύματος…..».

.

9.- Είναι γνωστά πολλά ονόματα διακονισσών (Αγία Ολυμπιάδα, Οσία Μακρίνα αδελφή του Μ. Βασιλείου, Θεοσεβία σύζυγος Αγ. Γρηγορίου Νύσσης, Λαμπαδία, Ευσέβεια της Μακεδονίας, Κελερίνα, Οσία Ευπραξία, Οσία Μάρθα, μητέρα του αγίου Συμεών Στυλίτη, Οσία Μελάνη η Ρωμαία, Οσία Μελάνη η νεωτέρα, εγγονή της προηγούμενης, Οσία Ποπλία η ομολογήτρια κ.ά.)  στην εκκλησιαστική ιστορία, καθώς και ότι σύμφωνα με την 3η Νεαρά του Ιουστινιανού υπηρετούσαν στον Ι. Ναό της Αγ. Σοφίας: 100 πρεσβύτεροι, 60 διάκονοι, 40 διακόνισσες (ανώτερος κλήρος), 90 υποδιάκονοι, 110 αναγνώστες και 25 ψάλτες (κατώτερος κλήρος), σύνολο 425 άτομα!

 

10.- Σημειώνεται, ότι δια την χειροτονία πρεσβυτέρων, διακόνων και διακονισσών από τους οικείους Μητροπολίτες στις περιφέρειες των Μητροπόλεών τους, δεν απαιτείται άδεια της Ιεραρχίας ή της ΔΙΣ.

 

11.- Είναι γνωστό, ότι ο Αγ. Νεκτάριος χειροτόνησε διακόνισσα την μικρόσχημη μοναχή Μαγδαληνή Μουστάκα, η οποία κατεστάθη αργότερα ως η 1η ηγουμένη της Ι. Μονής Χρυσολεόντισσας Αίγινας μετά από πρόταση του Αρχιεπισκόπου Αθηνών Χρυσόστομου. Προφανώς ο Αγ. Νεκτάριος (ως Μητροπολίτης Πενταπόλεως) ουδεμία άδεια ζήτησε για την χειροτονία αυτή, καθότι δεν χρειαζότανε άδεια προς τούτο από καμία εκκλησιαστική αρχή (Η Διακόνισσα Μαγδαληνή εμφανίζεται σε φωτογραφία, φέρουσα το οράριο και τα επιμανίκια. Από το βιβλίο της Ι. Μονής Χρυσολεόντισσας Αίγινας)

 

12.- Κατά την μαρτυρία της νυν ηγουμένης της ανωτέρω Ι. Μονής (η οποία ως μοναχή είχε ηγουμένη την ανωτέρω Διακόνισσα), η Διακόνισσα Μαγδαληνή βοηθούσε τον Ιερέα κατά την τέλεση της θ. Λειτουργίας (όπως ακριβώς και ο Διάκονος), μετέδιδε δε, συν τοις άλλοις, και την θ. Κοινωνία στο εκκλησίασμα (στις γυναίκες).

 

13.- Χειροτονίες διακονισσών είχε πραγματοποιήσει επίσης και ο Ματθαίος Καρπαθάκης, Αρχιεπίσκοπος των Παλαιοημερολογιτών (υπάρχει φωτογραφία του Αρχιεπισκόπου Ματθαίου με δυο Διακόνισσες).

 

15.3.18

 

Ι. ΚΑΡΔΑΣΗΣ

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s