Σημειώματα σχετικά με το Τυπικό της Προηγιασμένης Θείας Λειτουργίας.

Επιμέλεια:πρωτοπρεσβυτέρου Δημητρίου Αθανασίου

117645

Προηγιασμένη: «Εν ταις νυξίν επάρατε…» (ψαλτά ή διαβαστά)

Στίς Μονές τοῦ Ἁγίου Ὄρους ἡ ἑτοιμασία καί μεταφορά γίνεται στήν Θ΄ Ὥρα.
Στόν κόσμο κατά τήν ἀνάγνωση τοῦ ΙΗ΄ Καθίσματος, κατά τήν α΄ στάση ἤ τήν β΄, ἄν δέν προλάβει.
Ὄντως ὑπάρχει ἡ συνήθεια διά τήν μεταφοράν κατά τήν ἀπαγγελίαν (εἰς τό ὕφος τοῦ Ἀποστόλου) ἤ ψαλμωδίαν σέ ἦχο α΄στιχηραρικό ἤ πλ. δ΄. Τό εἶδα τελευταῖα καί σέ Μετόχι τοῦ Παναγίου Τάφου, ἔτσι γινόταν καί στήν ἐνορία πού μεγάλωσα.
Τήν πράξη αὐτή στηλιτεύει ὁ π. Κων. Παπαγιάννης στή«Λειτουργική-Τελετουργικὴ» (σελ. 140)  (σελ. 140) ὡς νέα, μή ἔχουσα ἔρεισμα στήν παλαιά λειτουργική πράξη καί πρακτικῶς ἄστοχον, ἐπειδή δέν ἐπαρκεῖ ὀ χρόνος τῆς ἀποπερατώσεως τῆς Προθέσεως/Προσκομιδῆς.
Πάντως καί ἄν δέν γίνει ἡ μεταφορά ἐκεῖ ἡ συνήθεια τῆς ἀπαγγελίας ἤ ψαλμωδίας ἔχει παραμείνει.

«Του δείπνου σου…» και στην Προηγιασμένη;

Διαφύλαξε ὅμως τήν συντηρητικότητα καί ἀρχαϊκότητα αὐτῆς τῆς περιόδου!
Κατάλαβε ὅτι τό «Γεύσασθε καὶ ἴδετε, ὅτι χρηστὸς ὁ Κύριος. Ἀλληλούϊα.» εἶναι τό κοινωνικό τῆς προηγιασμένης καθ᾿ ὅλη τήν διάρκεια τῆς κοινωνίας κλήρου καί λαοῦ, ἐκ τοῦ ἀρχαίου αὐτοῦ κοινωνικοῦ ψαλμοῦ (τοῦ 33ου) «Εὐλογήσω τὸν Κύριον ἐν παντὶ καιρῷ, διὰ παντὸς ἡ αἴνεσις αὐτοῦ ἐν τῷ στόματί μου…», πού μπορεῖς νά τό ψέλνεις καί σύντομο μέ τή στιχολογία τοῦ ψαλμοῦ, μά τό σπουδαιότερο κατάλαβε ὅτι στό τέλος τοῦ κοινωνικοῦ θά ψάλεις τήν περισσή αὐτοῦ τοῦ κοινωνικοῦ «Εὐλογήσω τὸν Κύριον ἐν παντὶ καιρῷ διὰ παντὸς ἡ αἴνεσις αὐτοῦ ἐν τῷ στόματί μου. Ἄρτον οὐράνιον, καὶ ποτήριον ζωῆς γεύσασθε καὶ ἴδετε ὅτι χρηστὸς ὁ Κύριος. Ἀλληλούϊα, Ἀλληλούϊα, Ἀλληλούϊα.» μέ τό τριπλό Ἀλληλούια, πού τριπλό τό θέλει ἡ ἀρχαία παράδοση καί στά χερουβικά καί στά κοινωνικά.

Προηγιασμένη Θ Λειτουργία την εβδομάδα της Τυροφάγου.

Ὄχι ὅλη τήν ἑβδομάδα, ἀλλά Τετάρτη καί Παρασκευή, καί ἄν δέν συμπίπτει μνήμη ἑορταζομένου ἁγίου. Αὐτό ἀναφέρεται στό ΤΑΣ καί τό ΤΜΕ.
Ἀντιθέτως τό   Τυπικόν Αγίας Σοφίας Κωνσταντινουπόλεως προβλέπει προηγιασμένη τίς δύο αὐτές ἡμέρες.

Ἦχος Χερουβικοῦ καὶ Κοινωνικοῦ Προηγιασμένης (Μ. Ἑβδομάδος)

Ὡς πρὸς τοὺς ἤχους τῶν «Νῦν αἱ δυνάμεις…» καὶ «Γεύσασθε καὶ ἴδετε…» δὲν συναντῶ διαφοροποίηση γιὰ τὴν Μ. Ἑβδομάδα, τὸ δέ «Κατευθυνθήτω…» τὸ συναντῶ μόνο σὲ πλ. β’.

«Κοινωνικὸν ἦχος α’ Γεύσασθε καὶ ἴδετε»

(χφφ. Κρυπτοφέρρης Γ. β. VII εὐχολόγιο ι’ αἰῶνος ἔκδ. G. Passarelli L’ Eucologio Cryptense Γ. β. VII (sec. X) στὸ ᾿Ανάλεκτα Βλατάδων 36 Θεσσαλονίκη 1982 σ. 152, Δρέσδης Α 104 πραξαπόστολος-τυπικὸ Μ. Ἐκκλησίας α’ ἥμισυ ια’ αἰ. σὲ ἀρχεῖο pdf σ. 53, Ἀκολουθία τοῦ ἀναγνώστου ἤτοι τὰ συλλειτουργικὰ ἐκδ. 1635, 1780, 1829, 1890).

«Κοινωνικὸν ἦχος πλ. δ’ Γεύσασθε καὶ ἴδετε» (χφ. Ἐθνικῆς Βιβλιοθήκης τῆς Ἑλλάδος 20 προφητολόγιον τοῦ ἔτους 1071 φ. 148v).

Οἱ ὑπόλοιπες πηγές μου δὲν ἀναφέρουν ἤχο.

Ο ήχος του «Κατευθυνθήτω»

Τὸ «Κατευθυνθύτω… ψάλλεται πάντα σὲ ἦχο πλ. β’ (Dmitrievskij τ. 2 σ. 206, χφ. ΕΒΕ 2458 τοῦ ἔτους 1336 πρώτη παπαδικὴ ἔκδ. Γ. Στάθη ῾Η ἀσματικὴ διαφοροποίηση σ. 185, καὶ πρώτη μεταγραφή της χφ. ΕΒΕ/Μ.Π.Τ. 705 φ. 211r).

 

Διαφορετική γραφή στον Χερουβικό της Προηγιασμένης

Ο R. Τaft, Τhe graet entrance, Rome 1978 (2nd edition), σελ. 55 υποσ. 8 αναφέρει ότι ο Χερουβικός της Προηγιασμένης αν και προέρχεται από το Πασχάλιον Χρονικόν του έτους 615 (P.G. 92, 989) το οποίο αντί του πίστει και πόθω προσέλθωμεν έχει φόβω και ο ύμνος έχει εκεί (στο Πασχάλιο) μονό αλληλούια. Όμως το σλαβωνικό κείμενο έχει πόθω και τριπλό άλληλούια.
Πότε αφαιρείται ο αστερίσκος μετά την Μεγάλη είσοδο;

Τί ἀναφέρουν τά λειτουργικά βιβλία – ἱερατικά
Σέ ὅλα τά Ἱερατικά καί ἄλλα βιβλία πού ἔχω ὑπ᾿ ὄψει μου, ἤτοι· Ἱερατικόν Ἀποστολικῆς Διακονίας Α΄ ἔκδοσις 1962, ἀνατύπωσις 1981, (νέον) Ἱερατικόν Ἀποστολικῆς Διακονίας 2002, ἐγκρίσει τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, ἐπιμελείᾳ πρωτοπρ. Κων. Παπαγιάννη, (παλαιόν) Ἱερατικόν Σαλιβέρου, ἐπιμελείᾳ πρεσβ. Νικολάου Π. Παπαδοπούλου, Ἱερατικόν Ρώμης, ἐν Ρώμῃ 1950, Ἱερατικόν Γ΄, Ἡ Θεία Λειτουργία τῶν Προηγιασμένων, ἔκδοσις Ἱ. Μ. Σίμωνος Πέτρας, Εὐχολόγιον ΜέγαΠ. Τρεμπέλα, Αἱ τρεῖς λειτουργίαι κατὰ τοὺς ἐν Ἀθήναις κώδικας, Ἰω. Φουντούλη, Λειτουργία Προηγιασμένων Δώρων, οὐδόλως ἀναφέρουν «ἄρση τοῦ ἀστερίσκου στὸ σημεῖο τῆς ἐκφωνήσεως «Χάριτι καὶ οἰκτιρμοῖς…»». Αὐτό γίνεται μόνον στὸ προηγούμενο ἱερατικὸ 1995 (= τοῦ 1977) «ἐπιμελείᾳ τοῦ ἀειμνήστου παπα-Κωνσταντίνου Πλατανίτη, στὸ ὁποῖο ἔγιναν ἀρκετὲς παρεμβάσεις στὸ παραδοσιακὸ κείμενο τῶν λειτουργιῶν καὶ ἰδιαιτέρως τῶν τυπικῶν διατάξεων, ποὺ παρατίθενται μὲ κόκκινα γράμματα. Τελικῶς ἀπεσύρθη ἡ ἔκδοση ἐκείνη, ἀλλὰ δημιούργησε πολλὰ προβλήματα» (πρβλ. Ἰω. Φουντούλη, Ἀπάντηση 591) καί τό βλέπω καί στό βοηθητικό βιβλίο, Μεγάλη Τεσσαρακοστή, ἐκδόσεων Ρηγοπούλου. Ὁπότε καταλαβαίνεις, ὅτι ἀπό τόσα βιβλία πού παρέθεσα (καί πολλά ἄλλα πού ὑπάρχουν) μόνον σέ δύο ἀναφέρεται αὐτό.
Πότε αἴρεται ὁ ἀστερίσκος
Ὅλα τά παραπάνω ἀναγράφουν στίς ὁδηγίες ὅτι μετά τό «Τὰ προηγιασμένα ἅγια τοῖς ἁγίοις» ὁ ἱερεύς ἀποκαλύπτει τά ἅγια, δηλαδή αἴρει τό ἀέρα, καί δέν κάνουν καμμία ἀναφορά στόν ἀστερίσκο, ἐκτός ἀπό τό Ἱερατικόν Γ΄, Ἡ Θεία Λειτουργία τῶν Προηγιασμένων, ἔκδοσις Ἱ. Μ. Σίμωνος Πέτρας (ἐπιμελείᾳ Ἰω. Φουντούλη), πού γράφει ὅτι «αἴρει τόν ἀέρα καὶ τὸν ἀστερίσκον».
Γιατί δέν κάνουν ἀναφορά στόν ἀστερίσκο; Ὁ π. Κων. Παπαγιάννης στό (προσφάτως καί στό Ψαλτολόγιον ἀναρτηθέν) ἔργο του «Λειτουργική-Τελετουργική» καί στήν σελ. 141 γράφει ὅτι ὁ ἀστερίσκος αἴρεται μαζί μέ τά καλύμματα τοῦ δισκαρίου καί τοῦ ποτηρίου μετά τήν ἀπόθεση τῶν Δώρων στήν ἁγ. Τράπεζα (μετά τήν «μεγάλη» εἴσοδο), ὅπου αὐτά καλύπτονται μόνον μέ τόν ἀέρα. Γι᾿ αὐτό, λοιπόν, δέν γίνεται ἀναφορά σέ τόσες πηγές γιά ἄρση ἀστερίσκου, εἴτε στό «Χάριτι καὶ οἰκτιρμοῖς…» εἴτε στό «Τὰ προηγιασμένα ἅγια τοῖς ἁγίοις».
Ὡς γνωστόν ὅμως κατά τήν τελεσιουργίαν τῶν τελείων θ. λειτουργιῶν, ὁ ἀστερίσκος δέν αἴρεται μαζί μέ τά καλύμματα τοῦ δισκαρίου καί τοῦ ποτηρίου μετά τήν ἀπόθεση τῶν Δώρων στήν ἁγ. Τράπεζα, ἀλλά κατά τήν ἐκφώνησιν «Τὸν ἐπινίκιον ὕμνον ᾄδοντα…». Ἔτσι οἱ ἱερεῖς ἀπό συνήθεια δέν αἴρουν τόν ἀστερίσκο μετά τήν μεγάλη εἴσοδο.
Ὁ ἀστερίσκος ὅμως ἔχει τοποθετηθεῖ ἄνωθεν τοῦ ἁγίου ἄρτου ἤ τοῦ παναγίου Σώματος κατά τήν Προηγιασμένη, πρό τοῦ ἀέρος (καί τῶν καλυμμάτων τοῦ δισκαρίου καί τοῦ ποτηρίου) καί γιά νά ἀρθεῖ πρέπει πρῶτα νά ἀρθεῖ ὁ ἀέρας. Ἔτσι πολύ σοφά ὁ μακαριστός καθηγητής Ἰω. Φουντούλης στό Ἱερατικόν τῆς Σιμωνόπετρας προσέθεσε «αἴρει … καὶ τὸν ἀστερίσκον», τηρῶν τήν ἀκριβῆ τάξιν καί τήν Ἁγιορείτικην παράδοσιν, κάτι πού συμφωνεῖ καί μέ τίς πηγές.

Ὁ μακαριστός καθηγητής Π. Τρεμπέλας στό προαναφερθέν ἔργο του «Αἱ τρεῖς λειτουργίαι κατὰ τοὺς ἐν Ἀθήναις κώδικας», κριτικὴ ἔκδοση τῶν θ. λειτουργιῶν καί τῆς Προηγιασμένης, πού βάσει αὐτοῦ, ἐπὶ συσταθείσης ἐπιτροπῆς τοῦ Οἰκ. Πατριαρχείου τῷ 1932, θὰ ἐξεδίδετο κριτικὴ ἔκδοση λειτουργικῶν βιβλίων, ἀπό τόσους κώδικες πού εἶχε ὑπ᾿ ὄψει του, μόνον σέ ἕναν τοῦ 16ου αἰ., βρῆκε τήν (ἀδόκιμον) ὁδηγίαν «Καὶ ἐπέρνει τὸν ἀστερίσκον» (sic) πρό τῆς ἐκφωνήσεως «Χάριτι καὶ οἰκτιρμοῖς…».

Μία ἄλλη πληροφορία
Ἄν ὄντως ἰσχύει ἡ ἄρση τοῦ ἀστερίσκου κατά τό «Χάριτι καὶ οἰκτιρμοῖς…», τότε σύμφωνα μέ τό Τυπικὸν τῆς Μονῆς τοῦ Ὁσίου Σάββα τοῦ Ἡγιασμένου, χφ. ἀρ. 1094 τῆς Σιναϊτικῆς βιβλ., τοῦ 12ου-13ου αἰ., ἐν DMITRIJEVSKIJ, τ. τρίτος, σ. 14, ὁ ἀήρ ἔχει ἀρθεῖ κατά τό «Πάτερ ἡμῶν…», ἄν καί αὐτό τό χφ. δυνατόν νά ἔχει ὑπ᾿ ὄψιν τήν Προηγιασμένην τοῦ Ἰακώβου. Ἐπίσης κατά τήν Τελετουργική τοῦ Γ. Βεργωτῆ (Θεσσαλονίκη 1993) ἡ χρήση τοῦ ἀστερίσκου ἄρχισε γύρω στόν 12ον αἰ.

Συμπέρασμα
Ἡ ἄρση τοῦ ἀστερίσκου ἄν δέν γίνει μετά τήν ἐναπόθεση τῶν Δώρων ἐπί τῆς ἁγ. Τραπέζης κατά τόν π. Κων. Παπαγιάννη, θά γίνει μετά τήν ἄρση τοῦ ἀέρος στό «Τὰ προηγιασμένα ἅγια τοῖς ἁγίοις» σύμφωνα μέ τίς συντριπτικά περισσότερες (σχεδόν ὅλες) πηγές, πού ἄν δέν τό ἀναφέρουν ρητῶς, τό ἐννοοῦν, ἐκτός ἀπό μία πού τό ἀναφέρει ρητῶς. Δέν εἶναι δυνατόν (καί πρακτικῶς δύσκολον εἶναι) νά γίνει κάτι μέ ἀντίστροφον φοράν ἀπ᾿ ὅ, τι ἔγινε προηγουμένως. Ὁ ἀστερίσκος πρῶτος ἐτέθη (πρό καλυμμάτων καί ἀέρος) καί τελευταῖος αἴρεται, ὅταν δέν ὑπάρχει τίποτε ἄνωθεν αὐτοῦ, εἴτε κάλυμμα εἴτε ὁ ἀέρας.

Τι ψάλλουμε κατά τη θεία κοινωνία των πιστών στην Προηγιασμένη;

Ὤσ πρός τό -μεγάλο- θέμα τῶν κοινωνικῶν ἡ ἀρχαία τάξις ὑπαγορεύει τήν συνέχεια τοῦ κοινωνικοῦ (ἐν προκειμένω «Γεύσασθε») μέ μιά διακοπή στό «Μετά φόβου» καί κατά τήν διάρκεια τῆς κοινωνίας τῶν πιστῶν. Αὐτό ἰσχύει γιά ἀργά καί σύντομα κοινωνικά (βλ. Ἀντιφωνάριον π. Κωνσταντίνου Παπαγιάννη). Ὁπότε ἐδῶ δέν ἔχει θέση τό «Τοῦ Δείπνου Σου» ὡς κοινωνικό-χερουβικό της Μ. Πέμπτης καί μόνο. Ἡ εἰσαγωγή τοῦ ἔγινε στούς νεότερους χρόνους κάτ΄ἐπίδραση τῆς ἀκολουθίας τῆς Θ. Μετάληψης, ἡ ὁποία πολλές φορές κακῶς διαβάζεται ἀντί κοινωνικοῦ. Ὡστόσο ἀφοῦ ἡ Ἐκκλησία δέν τό ἔχει ἀπαγορεύσει λέγεται πάντοτε.

 

Ψάλλουμε «Τον ευλογούντα» στην απόλυση της Προηγιασμένης;

 Ἡ ὑπό τοῦ χοροῦ ψαλμωδία τοῦ Τὸν εὐλογοῦντα καὶ ἁγιάζοντα ἡμᾶς, Κύριε, φύλαττε. (μέχρις ἐδῶ ὀρθῶς κατά τό νέον Ἱερατικόν) εἶναι ἡ ἀπάντηση τοῦ λαοῦ/χοροῦ στήν μετά τό Δι᾿ εὐχῶν (νεώτερη) εὐλογία τοῦ ἱερέως ἔχουσα οὕτως: Ἡ ἁγία Τριάς διαφυλάξοι πάντας ὑμᾶς. Δέν συνδέεται, λοιπόν, μέ καμμία ἀπόλυση.
Μόνον ὁ ἀρχιερατικός πολυχρονισμός Τὸν Δεσπότην καὶ Ἀρχιερέα προβλέπεται καί ψάλλεται καί στήν Προηγιασμένη (ΤΜΕ σ. 331), κατάλοιπο αὐτοκρατορικῶν προνομίων…
Περισσότερα στό θέμα πού ἔγινε παραπομπή στό προηγούμενο.

Τώρα, ἄν ἐπικράτησε αὐτό τό ἔθος στήν ἀπόλυση τῆς τελείας θ. Λειτουργίας ἤ στούς πανηγυρικούς ἑσπερινούς μετ᾿ ἀρτοκλασίας (μή μαρτυρούμενο ἀπό καμμία πηγή), συνδεόμενο μέ τό Εὐλογία Κυρίου (κακῶς), στήν Προηγιασμένη δέν ταιριάζει, ἀφενός στήν κατανυκτικότητα καί ἀφετέρου στήν μή προσαρμοστικότητα σέ νεωτερισμούς πού διακρίνει τίς ἀκολουθίες τῆς Μ. Τεσσαρακοστῆς.

Τυπικό Αρχιερατικής Προηγιασμένης

4) Π Ρ Ο Η Γ Ι Α Σ Μ Ε Ν Η

Α΄ ΧΟΡΟΣΤΑΣΙΑ: Εις την Προηγιασμένην Θείαν Λειτουργίαν, ο Αρχιερεύς, εισέρχεται εις τον Ναόν άνευ Μανδύου, καθ’ όν χρόνον ο Αναγνώστης, λέγει το Τρισάγιον το ακολουθούν τους Μακαρισμούς και συγκεκριμένως, εις το « Ότι Σου Εστίν…», που λέγει ο Ιερουργών Ιερεύς. Φθάνει εις το κέντρον του Σολέα, ευλογεί τον λαόν ως συνήθως, ψαλλομένου του « Εις πολλά έτη » και παραμένει εκεί.
Μετά το τέλος των 12 « Κύριε ελέησον » από τον Αναγνώστην, ο Αρχιερεύς, ιστάμενος εισέτι εις το κέντρον του Ναού, λέγει την Ευχήν της Θ΄. Ώρας « Παναγία Τριάς, το ομοούσιον κράτος…», μεθ’ ό ο Ιερεύς, ποιεί την Απόλυσιν των Ωρών. Ο δε Αρχιερεύς, ανέρχεται και χοροστατεί από το Παραθρόνιον, άνευ Μανδύου, φέρων επί του στήθους αυτού Εγκόλπιον και εις την δεξιάν αυτού Χαζράνιον.
Τελευταίως, είθισται μετά την Απόλυσιν, να εξέρχεται ο Αρχιερεύς εκ του Αγίου Βήματος και να πραγματοποιείται η Είσοδος, ως προανεφέρθη.
Εν τω Εσπερινώ, απαγγέλλει τον « Προοιμιακόν », το « Φώς ιλαρόν » και τα δύο Αναγνώσματα.
Το « Κέλευσον », απαγγέλλει ο Πρωτοψάλτης ή είς βοηθός ( εις τον Πατριαρχικόν Ναόν, ο Α΄. Δομέστικος ).
Εις το « Κατευθυνθήτω », κατέρχεται από το Παραθρόνιον και ποιεί μετανοίας.
Εις το « Ευαγγέλιον », αποκαλύπτει το Επανωκαλύμμαυχον.
Εις την Μεγάλην Είσοδον, κατέρχεται, ευλογεί ταύτην και ασπάζεται το προσφερόμενον υπό του Διακόνου Ιερόν Ευαγγέλιον, όστις ασπάζεται την δεξιάν αυτού και επανέρχεται εις το Παραθρόνιον.
Απαγγέλλει το « Πάτερ ημών ».
Κατέρχεται εις το « Χάριτι και οικτιρμοίς… » και ανέρχεται μετά το « Είς Άγιος, είς Κύριος…».
Κατέρχεται ομοίως εις το « Μετά φόβου…».
Λέγει το « Σώσον ο Θεός….» και ανέρχεται μετά το « Ευλογήσω τον Κύριον…».
Εις την Οπισθάμβωνον Ευχήν, φοράει και πάλι το Επανωκαλύμμαυχον.
Εις την Απόλυσιν, ευλογεί διά του Σταυρού, ψαλλόντων των Χορών « Τον Δεσπότην και Αρχιερέα ».
Διανέμει το Αντίδωρον, ΑΝΕΥ ουδεμιάς ψαλμωδίας υπό των Χορών.

Β΄ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ: Εάν όμως πρόκειται να Ιερουργήσει, εις την Θ΄. Ώραν ασπάζεται τας Ιεράς Εικόνας και ευλογήσας τον λαόν, εισέρχεται εις το Άγιον Βήμα, όπου ενδύεται την Αρχιερατικήν του Στολήν.
Εξέρχεται εις το « Ότι σού εστίν…», ίσταται εις το μέσον του Σολέα και ποιεί όσα προεγράφησαν ανωτέρω.
Εις το « Φώς ιλαρόν » όμως, εισέρχεται εις το Άγιον Βήμα και εφεξής, τελεί τα της Θείας Λειτουργίας των Προηγιασμένων, κατά την συνήθη Τάξιν.

Ἐπίσης στό ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΥΠΙΚΟΥ, σ. 706-707 καί στό ΙΕΡΑΤΙΚΟΝ (νέον 2002) σ. 231 καί 233, ἀμφότερα ἐκδόσεων Ἀποστολικῆς Διακονίας μέ τήν ἐπιμέλεια τοῦ Αἰδεσιμολ. Πρωτοπρ. π. Κων/νου Παπαγιάννη.

Εισοδεύουν οι Αρχιερείς σε Προηγιασμένες Θείες Λειτουργίες;
———————————————————————————————-
Στο Τυπικό διαβάζουμε για την Αρχιερατική Προηγιασμένη Θ. Λειτουργία:
«….γίνεται η Μεγάλη Είσοδος, καθ’ ήν ο Αρχιερεύς παραδίδει τα Άγια εις τον Ιερέα, λέγων Δι’ ευχών… Ο Διάκονος φέρων λαμπάδα και θυμιών τα άγια, προπορεύεται του Ιερέως. Αμφότεροι δε εξέρχονται του Ιερού Βήματος εν σιωπή. Ο Αρχιερεύς παραλαμβάνει Αυτά εκ της Ωραίας Πύλης εν άκρα σιγή…».
Η παραπάνω τυπική διάταξις φαίνεται πως διαφεύγει της προσοχής κάποιων Αρχιερέων, οι οποίοι λειτουργούντες κατά την Προηγιασμένη, εισοδεύουν με τα Άγια!

img_20160323_210416_medium

Αντικατάσταση ή παράλειψη του «Κατευθυνθήτω» σε Προηγιασμένη

Σύμφωνα μέ τό ΤΑΣ (24/2 καί 9/3) μετά τό Κατευθυνθήτω ἀκολουθεῖ τό προκείμενον τοῦ ἀποστόλου. Στίς τρεῖς πρῶτες ἡμέρες τῆς Μ. Ἑβδομάδος ἀκολουθεῖ τό εὐαγγέλιον. Καί ἐκεῖ μποροῦμε νά ἐκλάβουμε τό Κατευθυνθήτω ὡς ἀλληλουιάριον.

Στήν περίπτωση ἑορταζομένου ἁγίου, ὄντως ἔχω σκεφθεῖ, ὅτι θά μποροῦσε νά λέγεται ὁ ἀπόστολος μετά τοῦ προκειμένου του μετά τά παλαιοδιαθηκικά ἀναγνώσματα, καί τό Κατευθυνθήτω νά λέγεται ἀντί ἀλληλουιαρίου, ὅπως τό Ἀνάστα ὁ Θεός τό Μ. Σάββατον. Ἤ τό Κατευθυνθήτω νά τίθεται ἀντί προκειμένου τοῦ ἀποστόλου καί νά μήν λέμε προκείμενο τοῦ ἀποστόλου, ἀλλ᾿ εὐθύς τήν ἐξαγγελία τοῦ ἀναγνώσματος. Ἀλλά δέν νομίζω ὅτι δικαιώνεται αὐτό, ὅπως ἔχω δεῖ καί σέ κώδικες, πού καταγράφει ὁ μακαριστός Π. Τρεμπέλας στό μνημειῶδες ἔργο του, Αἱ τρεῖς λειτουργίαι. Θέτουν προκείμενο ἀποστόλου καί ἀλληλουιάριον μετά τό Κατευθυνθήτω.

Τό Κατευθυνθήτω εἶναι συστατικό τῆς Προηγιασμένης μέσα στή Μ. Τεσσαρακοστή ὅμως. Ἀντικαθίσταται στίς Προηγιασμένες τῆς Τυρινῆς καί τῆς Μ. Παρασκευῆς, πού ὅμως τώρα δέν τελοῦμε. Αὐτό φαίνεται καθαρά καί στό ΤΑγΣ καί στό ΤΕ. Μάλιστα τό ΤΕ γράφει στήν Προηγιασμένη τῆς Μ. Παρασκευῆς «οὔτε Φῶς Χριστοῦ λέγομεν, οὔτε τό Κατευθυνθήτω, ταῦτα γάρ ὡς εἴρηται τῇ μεγάλῃ δ΄ ἀποδίδονται». Οἱ τρεῖς πρῶτες ἡμέρες τῆς Μ. Ἑβδομάδος διατηροῦν τό μοναστικό τυπικό τῆς Μ. Τεσσαρακοστῆς, ὅπως ἔχουμε γράψει ἀλλοῦ. Μετά εἰσέρχεται τό ᾀσματικόν. Ἀλλά καί στό (ᾀσματικόν) ΤΑγΣ τό Κατευθυνθήτω ἐννοεῖται μετά τά παλαιοδιαθηκικά καί πρό τοῦ εὐαγγελίου κατά τίς τρεῖς πρῶτες ἡμέρες τῆς Μ. Ἑβδομάδος. Μιά φορά ἔγραψε τή διάταξη, τήν Καθαρά Δευτέρα. Δέν τό ἐπαναλαμβάνει.

Κάτι ἀξιοπρόσεκτο στό ΤΑγΣ ὑπάρχει στίς 9 Μαρτίου (ἑορταζόμενος μέ ἀπόστολο καί εὐαγγέλιο), ὅπου μετά τόΚατευθυνθήτω «ὁ διάκονος λέγει· Τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν, καὶ ὁ πρεσβύτερος ποιεῖ εὐχὴν τοῦ τρισαγίου. Καὶ λέγεται τὸ τρισάγιον καὶ καθ᾿ ἑξῆς ἕως τοῦ εὐαγγελίου». Καί ἀκολουθοῦν οἱ δεήσεις, «τό Νῦν αἱ δυνάμεις καί ἡ ἀκολουθία τῶν προηγιασμένων». Ὁπότε ἐκεῖ δέν τίθεται θέμα, ἀφοῦ προκείμενον ἀποστόλου καί ἀλληλουιάριον εὐαγγελίου γίνονται ὅπως στήν τελεία, μετά τόν τρισάγιον ὕμνον.

Συνεπῶς· ἐξαιρουμένων τῶν διατάξεων τοῦ ᾀσματικοῦ τυπικοῦ καί τῶν ἐν αὐτῷ προβλεπομένων Προηγιασμένων τῆς ἑβδομάδος τῆς Τυρινῆς καί τῆς Μ. Παρασκευῆς (ἀπ᾿ ὅπου οἱ παραπομπές σου), ἀκολουθοῦμε τό ΤΑΣ καί τό ΤΜΕ. Ἀλλά, ὅπως φάνηκε καί ἀπό τά ἄλλα τυπικά, δέν ἀντικαθίσταται τό Κατευθυνθήτω στίς Προηγιασμένες πού προβλέπονται σήμερα, οὔτε καταλιμπάνεται.

    Εἴδησις. Τελουμένης τῆς ἀκολουθίας τῶν προηγιασμένων δώρων ἐν ἡμέρᾳ μνήμης ἑορταζομένου ἁγίου, ἔχοντος ᾿Απόστολον καὶ Εὐαγγέλιον, ἡ πρώτη εἴσοδος γίνεται μετὰ τοῦ ἱεροῦ Εὐαγγελίου. Εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν μετὰ τὰ στιχηρὰ τοῦ Τριῳδίου ψάλλονται τὰ τοῦ ἑορταζομένου ἁγίου καὶ οὐχὶ τὰ τοῦ ἁγίου τῆς ἐπαύριον.

Σημείωσις. Εἰς τὰς λοιπὰς περιπτώσεις, μὴ ὑπάρχοντος ἑορταζομένου ἁγίου, μετὰ τὰ προσόμοια τοῦ Τριῳδίου ψάλλονται προσόμοια τοῦ ἁγίου τῆς ἐπαύριον μετὰ τοῦ θεοτοκίου αὐτῶν.

Ἐπειδή ἡ ἡμέρα δέν εἶναι «ἄμνημος», ἀλλά ἔχουμε μνήμη ἑορταζομένου ἁγίου, πρέπει κατά τίς ἀκολουθίες τῆς ἡμέρας, κατά τήν ρωμαϊκή μέτρηση, νά ψάλλωνται τροπάρια τοῦ ἑορταζομένου ἁγίου, ἄσχετα ἄν ὁ ἑσπερινός κατά τήν ἑβραϊκή μέτρηση ἀνήκει στήν ἑπόμενη ἡμέρα.

Αὐτή ἡ συμπλοκή ἑβραϊκῆς καί ρωμαϊκῆς μέτρησης φαίνεται στή νηστεία καί τή θεία μετάληψη. Στήν Προηγιασμένη τῆς Παρασκευῆς δέν κοινωνοῦμε γιά τό Σάββατο· γιατί ἔτσι τό Σάββατο θά εἴχαμε διπλή κοινωνία, κατά τό ὁποῖον θά κοινωνήσουμε πάλι
ΥΓ. Παραθέτω καί μία ἄλλη σημείωση τῶν Διπτύχων 2011 στή σ. 127:

  • Αἱ μνῆμαι ἑορταζομένων ἁγίων, αἱ ὁποῖαι συμπίπτουν ἐν καθημερινῇ τῆς μεγ. Τεσσαρακοστῆς, εἶναι ὀρθότερον νὰ μετατίθενται ἐν Σαββάτῳ ἢ Κυριακῇ, συμφώνως μὲ τοὺς μθ΄ καὶ να΄ κανόνας τῆς ἐν Λαοδικείᾳ συνόδου (ἔτους 360). ᾿Εξαιροῦνται αἱ μνῆμαι τοῦ ἁγ. Χαραλάμπους (10 Φεβρ.), τοῦ Προδρόμου (24 Φεβρ.) καὶ τῶν ἁγίων Τεσσαράκοντα (9 Μαρτίου)
  • ΠΗΓΕΣ
  • ΑΝΑΛΟΓΙΟΝ
  • ΙΕΡΑΤΙΚΟΝ.ΕΚΔΟΣΗ ΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗΣ ΔΙΑΚΟΝΙΑΣ
  • ΑΡΧΙΕΡΑΤΙΚΟ .ΕΚΔΟΣΗ ΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗΣ ΔΙΑΚΟΝΙΑΣ
  • ΤΑΣ-ΤΜΕ
  •  Κ.Παπαγιάννη «Λειτουργική-Τελετουργικὴ» (σελ. 140)

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s