Η Τελετή Αφής του Αγίου Φωτός.(Β)

Εισαγωγικά.

Το ιστολόγιο -ΘΗΣΑΥΡΟΣ ΓΝΩΣΕΩΝ ΚΑΙ  ΕΥΣΕΒΕΙΑΣ -ξεκίνησε μια διερευνητική συζήτηση (έρευνα) για το θέμα της Τελετής Αφής του Αγίου Φωτός, δημοσιεύοντας διάφορα σχετικά ενυπόγραφα κείμενα.

Τα πρώτα κείμενα που δημοσιεύτηκαν σε προηγούμενες αναρτήσεις μας ήταν του κ.Ιωάννη Καρδάση με θέματα:

Φώς  Άκτιστον και η τελετή Αφής του Αγίου Φωτός καθώς και σχετικά σχόλια.

Σήμερα δημοσιεύουμε απόσπασμα από κείμενο του πρωτοπρεσβυτέρου του Οικουμενικού Θρόνου π.Γεωργίου Τσέτη, που είχε δημοσιευτεί στις 21 Απριλίου 2006 στην εφημερίδα «Το Βήμα».

Παρακαλούμε αυτούς που θέλουν να συμμετέχουν στην έρευνά μας για το θέμα, να εκφράζουν τις απόψεις τους γραπτώς και ενυπογράφως. Σε περίπτωση χρήσης ψευδωνύμων, παρακαλούμε να μας γνωστοποιούν τα πραγματικά τους στοιχεία, τα οποία δεν θα δημοσιοποιούμε.Σχόλια και κείμενα από άγνωστους αποστολείς ή υβριστικά δεν θα δημοσιεύονται.

Επίσης γίνεται γνωστό ότι τα σχόλια που αφορούν συγκεκριμένα ενυπόγραφα κείμενα θα προωθούνται στους συγγραφείς των κειμένων (όπου είναι δυνατόν) για να δίνουν αυτοί τις απαντήσεις.

π.Δημήτριος Αθανασίου

———————————————————————————————————————————-

Υποδοχή Αγίου Φωτός

Έχω τη γνώμη, ότι ορισμένες από τις σκέψεις που είχε διατυπώσει ο π. Γεώργιος Τσέτσης αξίζουν την προσοχή μας, όντας και πάλι επίκαιρες. Η πανηγυρική υποδοχή του Αγίου Φωτός από τον Πανάγιο Τάφο της Ιερουσαλήμ στην Ελλάδα με αεροπλάνο και η απόδοση τιμών αρχηγού κράτους (!!!), κάτι που γίνεται τα τελευταία χρόνια συνεχώς, οφείλουμε να το αποδεχθούμε και να το κατανοήσουμε, πως δεν έχει καμιά σχέση με την κατ ‘ουσίαν ευσέβεια και είναι ένα περιστατικό εντελώς ξένο προς την ορθόδοξη πνευματικότητα. Ας αφήσω όμως τον λόγο του π. Γεωργίου επί του θέματος, αντιγράφοντας αποσπάσματα από το δημοσίευμά του.
«Η επικείμενη εορτή του Πάσχα (θα ξαναφέρει) στο προσκήνιο το θέμα της αφής του Αγίου Φωτός.
Υπάρχει, αιώνες τώρα, διάχυτη η πεποίθηση στον ευσεβή μεν, αλλά θεολογικά και λειτουργικά απαίδευτο ορθόδοξο πιστό, που ψάχνει για «θαύματα» προκειμένου να πληρώσει το πνευματικό του κενό, ότι κατά την τελετή αφής το Άγιον Φως κατέρχεται θαυματουργικά «ουρανόθεν» για να ανάψει την λαμπάδα του Πατριάρχου.

Όπως αναφέρει ο διαπρεπής καθηγητής Κωνσταντίνος Καλοκύρης στο περισπούδαστο σύγγραμμά του «Το Αρχιτεκτονικό Συγκρότημα του Ναού της Αναστάσεως Ιεροσολύμων και το Θέμα του Αγίου Φωτός» πρόκειται για έναν θρύλο, ο οποίος καλλιεργήθηκε στους Άγιους Τόπους μετά την εισβολή των Σταυροφόρων και μέσα στα πλαίσια της διαμάχης Ορθοδόξων , Λατίνων και Αρμενίων, που ο καθείς διεκδικούσε δι ‘εαυτόν το προνόμιο του «λαμβάνειν εξ ουρανού» το ανέσπερο Φως!

Η ευχή την οποία αναπέμπει ο Πατριάρχης προ της αφής μέσα στο Ιερό Κουβούκλιο είναι σαφέστατη και δεν επιδέχεται καμιά παρερμηνεία. Ο Πατριάρχης δεν προσεύχεται για την διενέργεια θαύματος. Απλώς «αναμιμνήσκεται» της θυσίας και της τριημέρου Αναστάσεως του Χριστού και απευθυνόμενος σ ‘Αυτόν λέγει: «ἐκ τοῦ ἐπί τούτον τόν φωτοφόρον σου Τάφον ἐκκαιομένου φωτός εὐλαβῶς λαμβάνοντες, διαδίδομεν τοῖς πεστεύουσιν εἰς Σέ τό ἀληθινόν φῶς, καί δεόμεθά Σου ὃπως ἀναδείξεις αὐτό ἁγιασμοῦ δῶρον … ». Πράγμα το οποίο σημαίνει ότι ο Πατριάρχης ανάβει την λαμπάδα του από την ακοίμητη κανδήλα που βρίσκεται πάνω στον Πανάγιο Τάφο. Όπως ακριβώς πράττει ο κάθε Πατριάρχης και ο κάθε κληρικός την ημέρα της Λαμπρής, όταν παίρνει Φως Χριστού από την ακοίμητη κανδήλα που βρίσκεται υπεράνω της συμβολίζουσας τον Τάφο του Κυρίου Αγίας Τράπεζας.

Το μυστήριο όμως που καλλιεργήθηκε γύρω από το τελετουργικό της αφής του Αγίου Φωτός και οι λαϊκές περί αυτού αντιλήψεις στις μέρες μας, συνετέλεσαν στην οικειοποίηση και εκμετάλλευση από έξω εκκλησιαστικούς κύκλους της άκρως συμβολικής και κατανυκτικής αυτής λειτουργικής πράξεως της Εκκλησίας μας. Ο λόγος για την διαπόμπευση του Αγίου Φωτός με την οργανωμένη αεροπορική μεταφορά του στον ελλαδικό χώρο, συνοδεία κυβερνητικών παραγόντων, τιμητικών αγημάτων, ευζώνων και προσκόπων (και φυσικά τηλεοπτικών συνεργείων!), Προκειμένου όπως ο νεοέλληνας γιορτάσει «αυθεντικό ελληνικό Πάσχα». Ωσάν οι πρόγονοί μας να μη γιόρταζαν Ανάσταση Χριστού προτού εφευρεθεί το αεροπλάνο! Ή ωσάν οι ανά τα πέρατα της οικουμένης Ορθόδοξοι να μην εορτάζουν Πάσχα Κυρίου, μια και η Ολυμπιακή δεν «πετά» ως τις χώρες τους!

Επέστη όμως καιρός να τερματισθεί ο διασυρμός των Θείων. Είναι δε σόλοικο και αποτελεί ασέβεια το να αποδίδει κανείς «τιμές Αρχηγού Κράτους» στο Άγιον Φως, το οποίο προέρχεται από τον τάφο εκείνου που δήλωσε ότι «ἡ Βασιλεία ἡ ἐμή οὒκ ἒστιν ἐκ τοῦ κόσμου τούτου» ».

ΠΗΓΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ. Γεώργιος Ἀ. Δοῦδος

Διαλόγου χάριν περί ἰδεῶν καί πραγμάτων τοῦτο τό βῆμα ὑφίσταται.

7 thoughts on “Η Τελετή Αφής του Αγίου Φωτός.(Β)

  1. Για την υποδοχή του αγίου φωτός, ως αρχηγού κράτους, ο ίδιος ο Μητροπολίτης Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου, Ιεροθέος, ήταν επικριτικός για το τελετουργικό αυτό, το οποίο είχε χαρακτηρίσει (για άλλους λόγους βεβαίως), σαν «πρόκληση»:

    «Συνηθίζεται να υποδεχόμαστε τους αρχηγούς Κρατών με ιδιαίτερες τιμές, ανάλογες με το αξίωμα που κατέχουν και την διακονία που έχουν μέσα στην κοινωνία. Και ακόμη μερικούς ανθρώπους που έχουν μια υπεύθυνη θέση, όπως τον Οικουμενικό Πατριάρχη –πού ασκεί υπεύθυνη εκκλησιαστική διακονία–, τους υποδεχόμαστε με τιμές αρχηγού Κράτους. Αυτό είναι επιβεβλημένο, γιατί δεν πρέπει να υπονομεύουμε τους θεσμούς, αφού κάθε υπονόμευση των θεσμών οδηγεί
    στην αναρχία και την ανταρσία. Θεωρούμε δε κάθε εξουσία, ως μεταπτωτικό φαινόμενο, που χρειάζεται, για την πεπτωκυία κατάσταση, στην οποία βρισκόμαστε, την θεωρούμε σαν ένα αναγκαίο κακό, όπως και τον θάνατο.
    Όμως δεν μπορούμε να θέσουμε το άγιον Φως στην ίδια θέση με τον αρχηγό Κράτους, διότι δεν αποτελεί μια εξουσία τεταγμένη για να εξυπηρετή μεταπτωτικές καταστάσεις. Μάλιστα, οι δημοσιογράφοι που «εκάλυπταν ζωντανά» το γεγονός της υποδοχής του αγίου Φωτός, άλλοτε έλεγαν ότι υποδεχόμαστε το φως με τιμές αρχηγού Κράτους, και άλλοτε ότι το άγιο Φως είναι ο πρώτος αρχηγός Κράτους στο νέο Αεροδρόμιο «Ελευθέριος Βενιζέλος»!!
    Η εικόνα της υποδοχής που είδα στην τηλεόραση μου δημιούργησε έντονο προβληματισμό. Η παρουσία της μουσικής μπάντας που παιάνιζε, το άγημα που απέδιδε τιμές, οι μοτοσυκλετιστές που συνόδευαν τον «αρχηγό Κράτους» και ο Επίσκοπος που κρατούσε τις λαμπάδες αναμμένες και με αυτές ευλογούσε τους πιστούς, και μάλιστα πολλές φορές οι λαμπάδες έσβηναν και χρειαζόταν να τις ανάψη εκ νέου, με προκάλεσαν.
    Θα ήταν δυνατόν να αποδοθούν συμβολικές τιμές για το μεγάλο γεγονός με σεμνότητα και σοβαρότητα που επιβάλλει το θαυματουργικό αυτό σημείο, αλλά δεν είναι ορθό να θεωρείται αρχηγός Κράτους το άγιο φως, γιατί τότε παραθεωρείται η αποφατικότητα του γεγονότος και το μυστηριακό στοιχείο του».

    Ι. ΚΑΡΔΑΣΗΣ

  2. Εν τέλει, μολονότι δεν κρίνω ότι χρειάζεται περαιτέρω «ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ» περί της τελετής αφής του Αγίου Φωτός, δεδομένου ότι όποιος πράγματι ενδιαφέρεται να «ΚΑΤΑΝΟΗΣΕΙ » άνευ πίστεως τι ακριβώς γίνεται, ΟΥΔΕΠΟΤΕ ΘΑ ΚΑΤΑΝΟΗΣΕΙ ΑΠΟ ΚΕΙΜΕΝΑ ή ΚΑΙ ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ ΑΚΟΜΗ, ΑΝ ΔΕΝ ΜΕΤΑΒΕΙ ΕΠΙ ΤΟΠΟΥ, ΜΕ ΑΛΗΘΙΝΗ ΔΙΑΘΕΣΗ ΝΑ ΚΑΤΑΝΟΗΣΕΙ, ΘΑ ΑΠΟΤΟΛΜΗΣΩ ΝΑ ΠΑΡΑΘΕΣΩ ΜΕΡΙΚΑ ΑΠΟ ΟΣΑ ΜΕ ΟΔΗΓΟΥΝ ΣΤΟ ΝΑ ΘΕΩΡΩ ΤΟ ΟΛΟ ΘΕΜΑ «ΑΥΤΟΝΟΗΤΟ ΚΑΙ ΑΝΕΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΥ» ΣΕ Ο,ΤΙ ΑΦΟΡΑ ΤΗ ΔΙΚΗ ΜΟΥ ΠΙΣΤΗ (μετά από έρευνα και όχι τυφλοίς όμμασι θρησκοληψία). Επί πλέον, πιστεύω, ότι όποιος πράγματι ενδιαφέρεται να μάθει τι ακριβώς «λαμβάνει χώρα στον Πανάγιο Τάφο, την δεδομένη στιγμή, υπάρχει συγκεντρωμένη και εξονυχιστικά τεκμηριωμένη βιβλιογραφία με ιστορικές αποδείξεις, μαρτυρίες και καταγραφές, καθώς και παρατιθέμενα «αυτούσια στη γλώσσα τους και ειδικά μεταφρασμένα κείμενα και μαρτυρίες, στο γνωστό και μεταφρασμένο σε πολλές γλώσσες βιβλίο του Χάρη Σκαρλακίδη, » ΑΓΙΟ ΦΩΣ», ΕΚΔ. 2014, -70 ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟΝ 4ο – 16ο ΑΙΩΝΑ- και μέχρι σήμερα, ΤΟ ΟΠΟΙΟ ΔΕΝ ΑΦΗΝΕΙ ΠΕΡΙΘΩΡΙΑ ΑΜΦΙΒΟΛΙΑΣ -κατά την πτωχή και ταπεινή μου γνώμη.
    Βεβαίως, οποιαδήποτε νέα έρευνα, με παράθεση ιστορικών «ντοκουμέντων» θα ήταν ευχής έργο.
    Η παράθεση απλής «κρίσης» ή η «προσωπική άποψη και θέση ερμηνευτικής διάθεσης» επί ενός θαύματος που λαμβάνει χώρα από την ίδια τη στιγμή της Αναστάσεως του Κυρίου, στον Τάφο Του, δηλ. εδώ και αιώνες, θα παρήλκε και ίσως-ίσως δεν θα ήταν σκόπιμη. Γιατί φοβούμαι ότι η λεγόμενη «μεταπατερική θεολογία» κάπως έτσι ξεκίνησε και…ανθίζει, παρεκτρεπομένη σε πολλές «δογματικά ορθόδοξες θέσεις».
    Επιπλέον, οι παραπάνω συγγραφείς, από ό,τι μπορώ να καταλάβω, καταγράφουν και καταθέτουν προσωπικές τους εκτιμήσεις. ΟΜΩΣ ΔΕΝ ΠΡΟΚΕΙΤΑΙ ΓΙΑ «ΕΚΤΙΜΗΣΕΙΣ». ΕΔΩ ΠΡΟΚΕΙΤΑΙ ΓΙΑ ΓΕΓΟΝΟΣ. Δεν έχω διαβάσει το «περισπούδαστο σύγγραμα του Καθηγητή Καλοκύρη που αναφέρεται παραπάνω και επομένως δεν μπορώ να έχω άποψη παρά μόνον σε ό,τι διάβασα εδώ. Δεν γνωρίζω επομένως εάν μέσα στο σύγγραμμά του, παραθέτει βιβλιογραφία ή απλά πρόκειται για δικές του θεωρήσεις και ερμηνείες.
    Θα ήθελα να πιστεύω πως θα παρέχει βιβλιογραφία. Στην αντίθετη περίπτωση, θα σκεπτόμουν πως:
    Ο ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΕΙΝΑΙ ΕΝΑΣ. ΟΙ ΑΠΟΧΡΩΣΕΙΣ ΟΜΩΣ (για να μην πω «αιρέσεις -που είναι βεβαίως- ΠΕΡΑΝ ΤΗΣ ΜΙΑΣ ΑΓΙΑΣ ΚΑΘΟΛΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ, ΠΟΛΛΕΣ…και ο νοών νοήτω….
    Από το Βιβλίο του Χάρη Σκαρλακίδη, παραθέτω πιο κάτω, μερικά παραδείγματα. ΟΜΩΣ, ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ, ΔΙΑΒΑΖΟΝΤΑΣ ΤΟΥΣ ΠΑΡΑΠΑΝΩ ΠΑΡΑΤΙΘΕΜΕΝΟΥΣ ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΥΣ (κ. Καλοκύρη και πατρ. Γεωργίου Τσέτη), ΠΙΣΤΕΥΩ ΠΩΣ ΔΕΝ «ΚΑΛΛΙΕΡΓΗΘΗΚΕ» ΤΙΠΟΤΑ ΓΥΡΩ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΑΦΗΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΦΩΤΟΣ!!! ΤΟ ΑΓΙΟ ΦΩΣ, ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΑΝΑΓΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ. ΑΝΤΙΘΕΤΑ, ΕΚΕΙΝΟ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙ ΕΜΑΣ ΟΛΟΥΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΜΕΝΕΙ ΝΑ ΦΩΤΙΣΤΟΥΜΕ.
    ΤΟ ΑΓΙΟ ΦΩΣ ΑΠΛΑ ΥΠΑΡΧΕΙ, ΣΥΜΒΑΙΝΕΙ ΚΑΙ ΕΙΝΑΙ ΑΥΤΟ ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΓΙΑ ΜΑΣ.

    ΣΤΗΝ ΑΠΟΨΗ ΤΟΥ π. ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΤΣΕΤΗ, ΠΑΡΑΘΕΤΩ ΑΠΕΡΙΦΡΑΣΤΑ ΤΗ ΖΩΝΤΑΝΗ ΜΑΡΤΥΡΙΑ ΤΟΥ μοναχού ΜΗΤΡΟΦΑΝΗ (υπαρχει το σχετικο βιντεο στο διαδίκτυο και ολόκληρη η «εξομολόγησή του στον Πατρ. Δαμιανό (σελ.289-294 ίδιο βιβλίο)

    ΣΤΗΝ ΑΠΟΨΗ ΤΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΚΑΛΟΚΥΡΗ, ΘΑ ΑΝΤΙΠΑΡΑΘΕΣΩ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΑΝΑΓΡΑΦΟΜΕΝΕΣ ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ ΚΑΙ ΜΟΝΟΝ ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ, ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΤΟΥ ΧΑΡΗ ΣΚΑΡΛΑΚΙΔΗ ΜΕ ΤΗ ΣΧΕΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ. ΤΑ ΑΝΑΓΡΑΦΟΜΕΝΑ ΣΕ ΑΥΤΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ, ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ «ΑΠΟΨΗ». ΕΙΝΑΙ ΠΑΡΑΘΕΣΗ ΓΡΑΠΤΩΝ ΠΗΓΩΝ ΤΩΝ ΑΝΑ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΩΝ.

    ΣΤΑΧΥΟΛΟΓΩ ΜΕΡΙΚΕΣ ΔΙΑΦΩΝΙΕΣ ΜΟΥ:
    ΚΑΙ ΟΧΙ. Ο ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ ΔΕΝ ΖΗΤΑ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΕΥΧΗ ΤΟΥ ΝΑ ΒΓΕΙ ΤΟ ΦΩΣ.!!!
    ΚΑΙ ΟΧΙ. Ο ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ ΔΕΝ ΑΝΑΒΕΙ ΤΙΣ ΔΕΣΜΕΣ ΤΩΝ ΚΕΡΙΩΝ ΤΟΥ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΚΟΙΜΗΤΗ ΚΑΝΔΗΛΑ. Η ΑΚΟΙΜΗΤΗ ΚΑΝΔΗΛΑ ΕΚΕΙΝΗ ΤΗΝ ΗΜΕΡΑ ΕΙΝΑΙ ΣΒΗΣΤΗ!!!
    ΚΑΙ ΟΧΙ. ΔΕΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΗΘΗΚΕ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΩΝ ΣΤΑΥΡΟΦΟΡΩΝ! ΗΔΗ ΠΕΡΙ ΤΟ ΕΤΟΣ 330 ΝΑΒΕΙ ΘΑΥΜΑΤΟΥΡΓΙΚΑ ΜΙΑ ΚΑΝΔΗΛΑ ΤΗΝ ΟΠΟΙΑ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΕ ΕΠΑΝΩ ΣΤΟΝ ΤΑΦΟ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ Ο ΑΓΙΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ Ο ΦΩΤΙΣΤΗΣ (ΑΡΜΕΝΙΟΣ)!
    ΕΞ ΑΛΛΟΥ, Ο ΥΜΝΟΣ ΤΟΥ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ : «ΦΩΣ ΙΛΑΡΟΝ», σύμφωνα με τη διδακτορική διατριβή του Δρ. θεολογίας κ. Αλεξ. Κορακίδη, τεκμηριώνεται ότι συνετέθη στις αρχές του 2ου αιώνα μ.Χ. Ο μητροπολίτης Εφέσου Ιωάσαφ, (1434-1437), στο έργο του «ομιλία εις το Φως Ιλαρόν», αναφέρει ότι ΤΟ 617, ΣΤΗΝ ΤΕΛΕΤΉ ΤΟΥ ΜΕΓΆΛΟΥ ΣΑΒΒΆΤΟΥ «ΕΨΕΛΝΕ ΑΥΤΟΝ ΤΟΝ ΥΜΝΟ Ο ΘΕΙΟΤΑΤΟΣ ΙΕΡΑΡΧΗΣ ΤΗΣ ΙΕΡΟΥΣΑΛΗΜ ΕΚΕΙΝΗΣ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ, ΜΑΖΙ ΜΕ ΤΟΥΣ ΥΠΟΛΟΙΠΟΥΣ ΚΛΗΡΙΚΟΥΣ, ΚΑΙ ΟΤΑΝ ΕΦΘΑΣΕ ΣΤΗ ΜΕΣΗ ΤΟΥ ΥΜΝΟΥ, ΕΔΕ ΕΝΑ ΦΟΒΕΡΟ ΘΕΑΜΑ, ΕΝΑ ΘΕΪΚΟ ΦΩΣ ΝΑ ΑΠΑΣΤΡΑΠΤΕΙ ΣΤΟΝ ΖΩΟΔΟΤΗ ΤΑΦΟ, ΤΟ ΟΠΟΙΟ ΤΟΝ ΠΕΡΙΚΥΚΛΩΣΕ ΚΑΙ ΤΟΝ ΚΑΤΑΦΩΤΙΣΕ ΚΑΙ ΑΝΑΨΕ ΤΙΣ ΚΡΕΜΑΜΕΝΕΣ ΚΑΝΔΗΛΕΣ». (ΣΕΛ. 50 ΑΓΙΟ ΦΩΣ Χ. ΣΚΑΡΛΑΚΙΔΗ, εκδ. 2014).

    ΚΑΙ ΝΑΙ! » Ο ΑΡΑΒΑΣ νομοδιδασκαλος, ΙΜΠΝ ΑΛ ΚΑΣ (940 μ.Χ.), αναγράφει ότι, κατά το πρώτο μισό του 10ου αιώνα, εποχή σφοδρών συγκρούσεων μεταξύ χριστιανών και μουσουλμάνων της Ιερουσαλήμ, ΟΤΑΝ Ο ΤΑΦΟΣ ΕΙΝΑΙ ΚΛΕΙΔΩΜΕΝΟΣ ΚΑΙ ΑΔΕΙΟΣ, ΜΕ ΤΟΝ ΟΡΘΟΔΟΞΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗ ΕΞΩ ΝΑ ΠΡΟΣΕΥΧΕΤΑΙ, ΞΑΦΝΙΚΑ, ΕΝΑ ΛΕΥΚΟ ΦΩΣ ΒΓΑΙΝΕΙ ΑΠΟ ΤΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ ΤΟΥ ΤΑΦΟΥ. Ο ΣΟΥΛΤΑΝΟΣ ΞΕΚΛΕΙΔΩΝΕΙ ΤΟΝ ΤΑΦΟ ΚΑΙ ΕΙΣΕΡΧΕΤΑΙ ΝΑ ΑΝΑΨΕΙ ΤΗ ΛΑΜΠΑΔΑ ΤΟΥ, ΚΑΙ ΕΞΕΡΧΟΜΕΝΟΣ ΤΗΝ ΠΑΡΑΔΙΣΕΙ ΣΤΟΝ ΙΜΑΜΗ (!!!!) ….ΟΤΑΝ Ο ΣΟΥΛΤΑΝΟΣ
    ΕΞΕΡΧΕΤΑΙ ΜΕ ΑΝΑΜΕΝΗ ΤΗ ΛΑΜΠΑΔΑ ΤΟΥ ΑΠΟ ΤΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΤΑΦΟΥ, ΤΟ ΦΩΣ ΤΗΣ ΛΑΜΠΑΔΑΣ ΤΟΥ ΔΕΝ ΚΑΙΕΙ! (σελ. 72, ίδιο βιβλίο).

    ΚΑΙ ΟΧΙ, ΤΟ ΘΕΜΑ ΔΙΑΜΑΧΗΣ ΛΑΤΙΝΩΝ, ΟΡΘΟΔΟΞΩΝ, ΚΟΠΤΩΝ, ΑΡΜΕΝΙΩΝ, ΛΥΘΗΚΕ, ΟΤΑΝ ΤΟ ΑΓΙΟ ΦΩΣ ΔΕΝ «ΒΓΗΚΕ ΣΤΟΥΣ ΛΑΤΙΝΟΥΣ, ΟΥΤΕ ΣΤΟΥΣ ΑΡΜΕΝΙΟΣ ΟΥΤΕ ΣΤΟΥΣ ΚΟΠΤΕΣ!!!
    Ο επιστημονικά μελετημένος από έλληνες και ξένους ερευνητές, ΔΙΕΡΡΗΓΜΕΝΟΣ ΚΊΟΝΑΣ, από το 1579, στην αρ. πλευρά της εισόδου του Ναού της Αναστάσεως, αποδεικνύει ότι το ΑΓΙΟ ΦΩΣ, κατήλθε εκεί, όταν απαγορεύτηκε από τους Τούρκους στον Πατρ. Σωφρόνιο να εισέλθει στον Πανάγιο Τάφο και εκείνος με τους πιστούς, καθόταν προσευχόμενος στην αριστερή μεριά της πύλης του ναο΄, κοντά στον κίονα αυτόν.Ακόμα και ο άραβας εμίρης Τουνόμ, που βρισκόταν στην αυλή, ομολόγησε στους ομοθρήσκους του τον Ιησού Χριστό και έγινε μάρτυρας αφού τον παρέδωσαν στην πυρρά (η μνήμη του εοράζεται 18 Απρ.και τα λειψανα του φυλάσσονται στη Μονή της Μεγάλης Παναγιάς στα Ιεροσόλυμα). (σελ. 258 ιδιο βιβλίο).

    ΚΑΙ ΝΑΙ. ΣΤΟ «ΔΩΡΟ ΤΟΥ ΘΕΟΥ» ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΑΓΙΟ ΦΩΣ, – ΟΠΩΣ ΚΑΙ ΣΕ ΚΑΘΕ ΕΙΚΟΝΑ ΑΓΙΟΥ ΣΕ ΛΙΤΑΝΕΙΑ – ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΤΙΜΗΤΙΚΗ ΥΠΟΔΟΧΗ. ΤΟ ΑΝ ΕΙΝΑΙ ΑΡΧΗΓΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ Η ΟΧΙ, ΑΥΤΟ ΕΙΝΑΙ ΑΛΛΟ ΘΕΜΑ!!!

    Ο Πατριάρχης Διόδωρος ο Α’ (κατείχε το πατριαρχικό αξίωμα επί 19 συνεχή έτη και συμμετείχε στην τελετή του Αγίου Φωτός επί 63 συνεχόμενα έτη), σε συνέντευξη που έδωσε στο δανό καθηγητή Niels Cristian Hvidt ( Επίκουρος Καθηγητής Δημόσιας Υγείας του Παν/μίου Νότιας Δανίας) και η οποία δημοσιεύτηκε σε δανέζικη εφημερίδα τον Σεπτ. 1998,αναφέρει επί λέξει: » Αφού σβήσουν όλα τα φώτα, σκύβω και εισέρχομαι στον πρώτο θάλαμο του Τάφου. Από εκεί, βρίσκω το δρόμο μέσα στο σκοτάδι για τον εσωτερικό θάλαμο του Τάφου όπου αποτέθηκε το σώμα του Ιησού. Εκεί, γονατίζω με ιερό φόβο και λέγω συγκεκριμένες προσευχές οι οποίες έχουν μεταβιβαστεί σε μας δια μέσου των αιώνων και αφού τις έχω αναγνώσει, αναμένω.Μερικές φορές μπορεί να περιμένω μερικά λεπτά, αλλά συνήθως το θαύμα πραγματοποιείται αμέσως μόλις διαβάσω τις προσευχές. ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΥΡΗΝΑ ΤΗΣ ΠΕΤΡΑΣ ΣΤΗΝ ΟΠΟΙΑ ΚΕΙΤΟΤΑΝ ΤΟ ΣΩΜΑ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ, ΕΝΑ ΑΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΤΟ ΦΩΣ ΑΝΑΔΥΕΤΑΙ ΠΡΟΣ ΤΑ ΕΞΩ. ΣΥΝΗΘΩΣ ΕΧΕΙ ΜΙΑ ΜΠΛΕ ΑΠΟΧΡΩΣΗ, αλλά το χρώμα μπορεί να αλλάξει και να πάρει πολλές διαφορετικές αποχρώσεις. ΔΕΝ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΠΕΡΙΓΡΑΦΕΙ ΜΕ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥΣ ΟΡΟΥΣ. ΤΟ ΦΩΣ ΑΝΑΔΥΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΕΤΡΑ ΣΑΝ ΝΑ ΑΝΑΔΥΕΤΑΙ ΑΠΟ ΜΙΑ ΛΙΜΝΗ. ΣΧΕΔΟΝ ΜΟΙΑΖΕΙ ΣΑΝ ΝΑ ΕΧΕΙ ΚΑΛΥΦΘΕΙ Η ΤΑΦΟΠΛΑΚΑ ΑΠΟ ΕΝΑ ΥΓΡΟ ΣΥΝΝΕΦΟ, ΑΛΛΑ ΕΙΝΑΙ ΦΩΣ. Αυτό το φως κάθε χρόνο συμπεριφέρεται διαφορετικά. Μερικές φορές καλύπτει μόνο την ταφόπλακα, ενώ άλλες φορές γεμίζει ολόκληρο το Κουβούκλιο, ώστε οι άνθρωποι που στέκονται έξω από τον Τάφο και κυτάζουν μέσα βλέπουν να έχει γεμίσει με φως. ΑΥΤΟ ΤΟ ΦΩΣ ΔΕΝ ΚΑΙΕΙ. ΠΟΤΕ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΚΑΕΙ Η ΓΕΝΕΙΑΔΑ ΜΟΥ ΣΕ ΑΥΤΑ ΤΑ 16 ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΥ ΕΙΜΑΙ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ στην Ιερουσαλήμ και έχω λάβει το Άγιο Φώς. Το Φως έχει διαφορετική σύσταση από ένα φυσιολογικό φως που καίει σε μια καντήλα. ΣΕ ΕΝΑ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΟ ΣΗΜΕΙΟ ΤΟ ΦΩΣ ΑΝΕΡΧΕΤΑΙ ΠΡΟΣ ΤΑ ΠΑΝΩ ΚΑΙ ΣΧΗΜΑΤΙΖΕΙ ΜΙΑ ΣΤΗΛΗ , ΤΗΣ ΟΠΟΙΑΣ Η ΦΛΟΓΑ ΕΧΕΙ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΗ ΦΥΣΗ, ΕΤΣΙ ΩΣΤΕ ΕΙΜΑΙ ΙΚΑΝΟΣ ΝΑ ΑΝΑΨΩ ΤΙΣ ΛΑΜΠΑΔΕΣ ΜΟΥ ΑΠΟ ΑΥΤΗΝ. Κατ΄αυτόν τον τρόπο, αφού λάβω τη φλόγα στις λαμπάδες μου εξέρχομαι και δίνω το φως πρώτα στον Αρμένιο πατριάρχη και μετά στον Κόπτη. Μετά από αυτό, μοιράζω το φως σε όλους τους παρισταμένους στο Ναό…….
    ΤΟ ΘΑΥΜΑ ΕΙΝΑΙ ΣΧΕΔΟΝ ΣΑΝ ΕΝΑ ΘΕΙΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ. ΜΕΤΑΤΡΕΠΕΙ ΤΗΝ ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΣΕ ΚΑΤΙ ΤΟΣΟ ΖΩΝΤΑΝΟ ΓΙΑ ΕΜΑΣ, ΣΑΝ ΝΑ ΕΧΕΙ ΣΥΜΒΕΙ ΜΟΛΙΣ ΛΙΓΑ ΧΡΟΝΙΑ ΠΡΙΝ…»

    Η περιγραφή του Πατριαρχη Διόδωρου, είναι τόσο σαφής, που δεν επιδέχεται σχολίων.
    _______________________
    Ο επίσκοπος Χριστόδουλος, στον οποίο ανέθεσε ο Πατρ. Διόδωρος να φέρει σε πέρας την τελετή του Αγίου Φωτός, τα έτη 1998 και 1999, αναφέρει τα εξής (σελ 297-298 του ως άνω βιβλίου):
    «…άρχισα αμέσως να διαβάζω την ειδική προσευχή και όταν αυτή ολοκληρώθηκε, παρατήρησα ότι η ταφόπλακα άρχισε να «ιδρώνει». Όσο περνούσε η ώρα το φαινόμενο γινόταν πολύ πιο έντονο και ήταν σαν να είχε καλυφθεί ολόκληρη από ένα υγρό μύρο που έβγαινε από το εσωτερικό της. ΤΑΥΤΟΧΡΟΝΩΣ, ΜΑΖΙ ΜΕ ΤΟ ΜΥΡΟ ΑΝΑΔΥΘΗΚΕ ΕΝΑ ΠΟΛΥ ΕΤΟΝΟ ΓΑΛΑΖΙΟ ΦΩΣ, ΠΟΥ ΚΑΛΥΨΕ ΟΛΟΚΛΗΡΗ ΤΗΝ ΤΑΦΟΠΛΑΚΑ. ΕΚΕΙΝΗ ΤΗ ΣΤΙΓΜΗ, ΑΝΑΨΕ ΘΑΥΜΑΤΟΥΡΓΙΚΩΣ ΚΑΙ Η ΑΚΟΙΜΗΤΗ ΚΑΝΔΗΛΑ.
    Τον ρωτά ο Χάρης Σκαρλακίδης: Και τότε ανάψατε τις δεσμίδες των κεριών σας από την κανδήλα;
    Απαντά ο Επίσκοπος Χριστόδουλος: ΟΧΙ. ΔΕΝ ΧΡΕΙΑΣΤΗΚΕ. ΕΦΕΡΑ ΤΙΣ ΔΕΣΜΙΔΕΣ ΤΩΝ ΚΕΡΙΨΝ ΜΟΥ ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΑΦΟΠΛΑΚΑ, ΕΠΑΝΩ ΑΠΟ ΤΟ ΓΑΛΑΖΙΟ ΦΩΣ, ΚΑΙ ΑΥΤΕΣ ΑΜΕΣΩΣ ΑΝΕΦΛΕΓΗΣΑΝ. ……..»
    ________________________
    Ο νύν Πατριάρχης, Θεόφιλος ο Γ’, (σελ. 300 του ως άνω βιβλίου), αναφέρει:
    » Αυτό που μπορώ να σας αναφέρω σχετικά με την τελετή του Αγίου Φωτός, είναι ότι η δύναμη της πίστεως είναι αυτή που προκαλεί το θαύμα. ΕΙΝΑΙ ΜΙΑ ΣΥΓΚΛΟΝΙΣΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΑΥΤΗ, ΤΗΝ ΟΠΟΙΑ ΒΙΩΝΕΙ ΚΑΝΕΙΣ ΕΚΕΙΝΗ ΤΗ ΣΤΙΓΜΗ. ΚΑΙ Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΑΥΤΗ ΕΙΝΑΙ ΟΜΟΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΟΥ ΜΥΣΤΗΡΙΟΥ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΣ, ΚΑΤΑ ΤΟ ΟΠΟΙΟ Ο ΑΡΤΟΣ ΚΑΙ Ο ΟΙΝΟΣ ΜΕΤΟΥΣΙΩΝΟΝΤΑΙ ΣΕ ΣΩΜΑ ΚΑΙ ΑΙΜΑ ΧΡΙΣΤΟΥ. Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΦΩΤΟΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΕΥΚΟΛΟ ΝΑ ΠΕΡΙΓΡΑΦΕΙ ή ΝΑ ΕΞΗΓΗΘΕΙ ΜΕ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΛΟΓΙΑ. ΑΝΤΙΛΑΜΒΑΝΕΤΑΙ ΚΑΝΕΙΣ ΤΗΝ ΜΙΚΡΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΛΑΧΙΣΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΚΕΙΝΗ ΤΗ ΣΤΙΓΜΗ.»

    Επειδή, υπάρχουν πλείστες όσες μαρτυρίες πίστης και άλλες «απιστίας, αμφιβολίας ή ακόμη και τσαρλατανισμού / διακομόδησης του Αγίου Φωτός, όπως κάποιοι έχουν κατ’ επανάληψη αναφερθεί με διάφορες εκπομπές τηλεοπτικές κυρίως, συνήθως κατά τις ημέρες του Πάσχα ή και γραπτώς, αναφερόμενοι σε θέσεις διαφωτιστών κλπ, όπως εκείνης του Κοραή, θα ήθελα να επισημάνω ότι αυτό που προσωπικά έχω καταλάβει από την όλη ιστορία, είναι πως Ο ΚΑΘΕΝΑΣ, ΒΙΩΝΕΙ ΑΥΤΟ ΠΟΥ ΒΙΩΝΕΙ, ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΙΣΤΗ ΤΟΥ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΑΘΑΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΑΣ ΤΟΥ. Όπως δεν μπορεί κανείς να περιγράψει με λόγια κάποιο θαύμα που του έγινε και που βίωσε προσωπικά, έτσι δεν μπορεί ΕΠΑΚΡΙΒΩΣ ΝΑ ΜΙΛΗΣΕΙ ΓΙΑ ΤΟ ΑΓΙΟ ΦΩΣ. Εκείνο όμως που είναι βέβαιο, είναι ότι «ΑΥΤΟ» ΥΠΑΡΧΕΙ, ΣΥΜΒΑΙΝΕΙ, ΕΡΧΕΤΑΙ ΣΤΟΝ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΟ ΤΟΠΟ, ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΠΡΟΣΕΥΧΗ [ή και χωρίς προσευχη (τους πρώτους χρόνους και ΙΔΙΩΣ ΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΦΟΡΑ, ΔΗΛ. ΤΗΝ 4η ΑΠΡΙΛΙΟΥ ΤΟΥ ΕΤΟΥΣ 33 μ.Χ. ΣΤΟ ΚΕΝΟ ΜΝΗΜΑ], ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΙΕΡΕΩΣ, ΔΕΝ ΚΑΙΕΙ, ΑΝΑΒΟΥΝ ΚΕΡΙΑ ΑΝΘΡΩΠΩΝ ΕΞΩ ΑΠΟ ΤΟ ΚΟΥΒΟΥΚΛΙΟ ΣΥΧΝΑ ΠΡΙΝ ΒΓΕΙ Ο ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ ΚΑΙ ΟΣΟΙ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΠΑΡΙΣΤΑΜΕΝΟΥΣ ΔΙΑΚΑΤΕΧΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ «ΚΑΛΗ ΑΠΙΣΤΙΑ ΤΟΥ ΘΩΜΑ», η όποια ΑΜΦΙΒΟΛΙΑ ΤΟΥΣ ή ΑΠΙΣΤΙΑ ΤΟΥΣ, ΠΑΥΕΙ ΝΑ ΥΦΙΣΤΑΤΑΙ, ΜΕ ΤΟ ΓΕΓΟΝΟΣ ΤΗΣ ΕΜΦΑΝΙΣΗΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΦΩΤΟΣ. ΑΛΛΟΙ, ΟΥΤΕ ΒΛΕΠΟΥΝ, ΟΥΤΕ ΚΑΤΑΛΑΒΑΙΝΟΥΝ, ΟΥΤΕ ΒΙΩΝΟΥΝ. ΟΠΩΣ ΕΡΧΟΝΤΑΙ ΣΤΟΝ ΝΑΟ ΤΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ, ΣΤΟΝ ΠΑΝΑΓΙΟ ΤΑΦΟ, ΕΤΣΙ ΚΑΙ ΦΕΥΓΟΥΝ. Αυτό το τελευταίο, είναι από προσωπική έρευνα στο γεγονός αυτό!
    Όπως κάποιοι λοιδωρούν, χαμογελούν με συγκατάβαση ή αφήνουν με «κατανόηση» εμάς «τους τρελούς στην τρέλα μας», όταν τους διηγούμαστε για τον αόρατο τοίχο που εμπόδιζε την Οσία Μαρία την Αιγυπτία να προσπελάσει στο εσωτερικό του ναού της Αναστάσεως, έτσι δεν μπορούν να καταλάβουν και την όλη «διαδικασία της αφής του Αγίου Φωτός», το οποίο -ειρήσθω εν παρόδω- ΚΑΝΕΙ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥ ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΦΟΡΕΣ ΠΛΗΝ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟΥ, ΣΤΟΝ ΠΑΝΑΓΙΟ ΤΑΦΟ.!!!!
    ΕΥΧΟΜΑΙ ΟΙ «ΔΙΑΞΙΦΙΣΜΟΙ» ΓΥΡΩ ΑΠΟ ΑΥΤΟ ΤΟ «ΦΛΕΓΟΝ ΘΕΜΑ» ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΕΠ’ ΑΓΑΘΩ ΚΑΙ ΠΡΟΣ ΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΠΙΣΤΕΩΣ.
    ELIZA PURMANN

  3. Δεν χρειάζονται ολόκληρα κατεβατά, ούτε βιβλιογραφίες, ούτε μαρτυρίες, ούτε ευσεβείς διηγήσεις.
    Ένα πράγμα χρειάζεται μόνον: Να γνωρίζει κανείς ελληνικά και να έχει μυαλό, ως κόκον σινάπεως.

    Το τι συμβαίνει στον Πανάγιο Τάφο το περιγράφει άριστα η δεητική ευχή, που αναπέμπει ο Πατριάρχης, ώστε να αγιασθεί το φυσικό φως, που λαμβάνει από την ακοίμητη κανδήλα και να καταστεί αυτό το φως, άγιον φως. Τόσο απλά.

    Η ευχή αυτή δεν είναι κρυφή και βρίσκεται στο επίσημο δημοσιογραφικό όργανο του Πατριαρχείου
    Ιεροσολύμων «Νέα Σιών» (τόμος ΞΒ΄, 1967, σλ. 235), όπου ο πάσα ένας μπορεί να την δει και να την μελετήσει.

    Στο κρίσιμο σημείο η ευχή αναφέρει: » Όθεν δη αγαλλομένη καρδία και χαρά πνευματική κατά τούτο το υπερευλογημένον Σάββατον τα εν γη και υπό γην θεοπρεπώς τελεσθέντα σοι σωτηριωδέστατα μυστήριά σου εορτάζοντες και σε το όντως ιλαρόν και εφετόν φως εν τοις καταχθονίοις θεϊκώς επιλάμψαν, εκ τάφου δε θεοπρεπώς αναλάμψαν αναμιμνησκόμενοι, φωτοφάνειαν ποιούμεθα, σου την προς ημάς συμπαθώς γενομένην θεοφάνειαν, εικονίζοντες. επειδή γαρ τη σωτηρίω και φωταυγεί νυκτί πάντα πεπλήρωται φωτός ουρανός τε και γη και τα καταχθόνια δια το υπερφυές μυστήριον της εν Άδου καθόδου σου και της εκ Τάφου σου τριημέρου αναστάσεως. Δια τούτο, εκ του επί τούτον τον φωτοφόρον σου Τάφον ενδελεχώς και αειφώτως εκκαιομένου φωτός ευλαβώς λαμβάνοντες, διαδιδόαμεν τοις πιστεύουσιν εις σε το αληθινόν φως και παρακαλούμεν και δεόμεθά σου, Πανάγιε Δέσποτα, όπως αναδείξης αυτό αγιασμού δώρον και πάσης θεϊκής σου χάριτος πεπληρωμένον, δια της χάριτος του Παναγίου και φωτοφόρου Τάφου σου. και τους απτομένους ευλαβώς αυτού ευλογήσης και αγιάσης, του σκότους των παθών ελευθερών και των φωτεινοτάτων σου σκηνών καταξιώσης, όπου φως το ανέσπερον της σης θεότητος λάμπει. χάρισαι αυτοίς, Κύριε, υγιείαν και ευζωίαν και τους οίκους αυτών παντός αγαθού πλήρωσον»

    Η προσεκτική μελέτη της ειδικής αυτής δεητικής ευχής καταδεικνύει τα εξής:

    1.- Πραγματοποιείται φωτοφάνεια σε ανάμνηση του Χριστού, που σαν Φως έλαμψε από τον Τάφο, από τον ίδιο τον Πατριάρχη (και επομένως δεν πραγματοποιείται ουρανόθεν η φωτοφάνεια): «… σε το όντως ιλαρόν και εφετόν φως εν τοις καταχθονίοις θεϊκώς επιλάμψαν, εκ τάφου δε θεοπρεπώς αναλάμψαν αναμιμνησκόμενοι, φωτοφάνειαν ποιούμεθα, σου την προς ημάς συμπαθώς γενομένην θεοφάνειαν εικονίζοντες. …»

    2.- Το Άγιο Φως λαμβάνεται από την ακοίμητη κανδήλα, η οποία συνεχώς και με επιμέλεια παραμένει αναμμένη πάνω από τον Πανάγιο Τάφο και δεν σβύνει ποτέ και από την οποία λαμβάνει ο Πατριάρχης το φως, το οποίο με τη δεητική ευχή μετατρέπεται σε Φως Άγιο και το οποίο κατόπιν μοιράζεται στους πιστούς: «… Δια τούτο, εκ του επί τούτον τον φωτοφόρον σου Τάφον ενδελεχώς και αειφώτως εκκαιομένου φωτός ευλαβώς λαμβάνοντες, διαδιδόαμεν τοις πιστεύουσιν εις σε το αληθινόν φως …».

    3.- Ο Πατριάρχης παρακαλεί τον Κύριο να αναδείξει το Φως, που έχει προηγουμένως λάβει από την ακοίμητη κανδήλα, αγιασμού δώρο και πεπληρωμένο πάσης θεϊκής χάριτος: «… παρακαλούμεν και δεόμεθά σου, Πανάγιε Δέσποτα, όπως αναδείξης αυτό αγιασμού δώρον και πάσης θεϊκής σου χάριτος πεπληρωμένον, δια της χάριτος του παναγίου και φωτοφόρου Τάφου σου. …».

    4.- Τέλος παρακαλεί, όπως ο Θεός στείλει τη λάμψη του φωτισμού Του στον εσωτερικό μας κόσμο: «… ούτω σήμερον λάμψον εν ταις καρδίαις ημών το σον ακήρατον φως, …».

    5.- Η ευχή είναι σαφώς δεητική και όχι ευχαριστιακή, καθότι παρακαλούμε να αγιασθεί το Φως, που ανάβουμε από την κανδήλα. Εάν το Φως ήτανε ουρανόπεμπτο, τότε θα ήτανε ήδη αγιασμένο και επομένως δεν θα χρειαζότανε ειδική δεητική ευχή για να καθαγιασθεί, ενώ σ’ αυτή την περίπτωση θα υπήρχε άλλου τύπου ευχή (ευχαριστιακή). Η ευχή αυτή καθαγιασμού είναι του ιδίου τύπου με τις ευχές, που αναπέμπονται στην περίπτωση του αγιασμού των υδάτων και της μεταβολής των Τιμίων Δώρων.

    Εκ των ανωτέρω αναφερομένων στοιχείων σαφώς καταφαίνεται, ότι το Άγιον Φως, που λαμβάνεται το μεσημέρι του Μ. Σαββάτου από τον Πανάγιο Τάφο, από τον Πατριάρχη Ιεροσολύμων δεν είναι θεόσταλτο και δεν ανάπτεται κατά θαυματουργικό τρόπο, αλλά ανάπτεται από το φυσικό φως της ακοίμητης κανδήλας, μετατρεπόμενο σε Φως Άγιο με την ειδική δεητική ευχή, που αναπέμπεται από τον Πατριάρχη και τότε παρέχεται στους πιστούς.

    Θεωρούμε πλέον, ότι κάθε άλλη συζήτηση ή μαρτυρία είναι άνευ περιεχομένου, αφού η ίδια η ευχή είναι καταλυτική πάνω στο θέμα αυτό και δεν αναφέρει πουθενά, περί άνωθεν κατερχομένου αϋλου φωτός, αλλά περί φυσικού φωτός στην ανάμνηση του Αναστάντος Χριστού, του αληθινού φωτός του κόσμου.

    Βέβαια μπορεί να υπάρχει και μια ιδιάζουσα περίπτωση: Μπορεί να προσεύχεται ο Πατριάρχης, ώστε το φυσικό φως της κανδήλας να μετατραπεί σε φως άγιο (κάτι που αποτελεί θαύμα), αλλά ο Θεός να εμην εισακούει της προσευχής του και να στέλνει ήδη αγιασμένο φως εξ ουρανού (κάτι που αποτελεί βεβαίως θαύμα) και αυτή η ανυπακοή του Θεού να γίνεται επί αιώνες τώρα!

    Ας σκεφθούμε κάτι ανάλογο στον μεγάλο Αγιασμό: Ο ιερέας να προσεύχεται για τον αγιασμό του νερού στο δοχείο, ο Θεός να μην ακούει την προσευχή και να στέλνει αγιασμένο νερό εξ ουρανού! Παντως τέτοια περίπτωση δεν έχει καταγραφεί μέχρι τώρα!

    Αντίστοιχες περιπτώσεις υπάρχουν στον καθαγιασμό των Τιμίων Δώρων, του καθαγιασμού του αγίου Μύρου, κ.λπ.

    Ι. ΚΑΡΔΑΣΗΣ
    .

  4. Ορισμένοι διατείνονται (όπως ο Αρχιμανδρίτης π. Τίτος, ηγούμενος της Ι.Μ. αγίων Θεοδώρων Ιεροσολύμων και Διευθυντής του περιοδικού «Νέα Σιών»), ότι στους Αγίους Τόπους πλεονάζει η Χάρις του αγίου Πνεύματος.

    Την απάντηση την δίνει ο άγιος Γρηγόριος Νύσσης, 16 αιώνες πριν:

    Το εάν πλεονάζει η Χάρις του αγίου Πνεύματος ή εάν οι πιστοί γίνονται μέτοχοι της Δωρεάς εξαιτίας της μετάβασής των στα Ιεροσόλυμα, ας αφήσουμε τον πλέον αρμόδιο να απαντήσει, τον άγιο Γρηγόριο Νύσσης, ο οποίος τις εμπειρίες του, τις καταγράφει στο βιβλίο του:«Ένα ταξίδι στα
    Ιεροσόλυμα», όπου μεταξύ πολλών άλλων αναφέρει: «Τι δε πλέον έξει ο εν τοις τόποις εκείνοις γενόμενος, ως μέχρι του νυν σωματικώς του Κυρίου εν εκείνοις τοις τόποις διάγοντος ημών δε αποφοιτώντος, ή ως του Αγίου Πνεύματος παρά τοις Ιεροσολυμίταις πλεονάζοντος προς δε ημάς διαβείναι αδυνατούντος; ….. Έπειτα και ει ην πλείων η χάρις εν τοις κατά Ιεροσόλυμα τόποις, ουκ αν επεχωρίαζε τοις εκεί ζώσιν η αμαρτία. νυν μέντοι ουκ έστιν ακαθαρσίας είδος ό μη τολμάται παρ’ αυτοίς, και πορνείαι και μοιχείαι και κλοπαί και ειδωλολατρείαι και φαρμακείαι και φθόνοι και φόνοι. και μάλιστά γε το τοιούτον επιχωριάζει κακόν, ώστε μηδαμού τοιαύτην ετοιμότητα είναι προς το φονεύειν όσην εν τοις τόποις εκείνοις, θηρίων δίκην τω αίματι των ομοφύλων επιτρεχόντων αλλήλοις ψυχρού κέρδους χάριν. όπου τοίνυν ταύτα γίνεται, ποίαν απόδειξιν έχει το πλείονα χάριν είναι εν τοις τόποις εκείνοις;». Και όλα αυτά 350 χρόνια μετά την Ανάσταση του Κυρίου μας, όπου η ανάμνηση του συγκλονιστικού αυτού γεγονότος ήτανε ακόμη πολύ νωπή.

    Ως προς δε την ωφέλεια από την εκείσε παρουσίαν, ο ίδιος ο άγιος θέτει κάποιες προϋποθέσεις: «Ει δε πλήρη έχεις τον έσω άνθρωπον λογισμών πονηρών, καν επί του Γολγοθά ης καν επί του όρους των Ελαιών, καν υπό το μνήμα της Αναστάσεως, τοσούτον απέχεις του τον Χριστόν δέξασθαι εν αυτώ όσον οι μηδέ την αρχήν ομολογήσαντες». Και αλλαχού: «Ει μεν ουν ό ην απ’ αρχής, εγίνετο μέχρι του νυν, του Αγίου Πνεύματος εν είδη πυρός των χαρισμάτων οικονομούντος έκαστον, έδει πάντας είναι εν τω τόπω εκείνω εν ω η διανομή του χαρίσματος εγίνετο. ει δε το πνεύμα όπου θέλει πνει, και οι ενταύθα πιστεύσαντες μέτοχοι γίνονται του χαρίσματος κατά την αναλογίαν της πίστεως, ου κατά την επιδημίαν την εν Ιεροσολύμοις».

    Θα πει κανείς, ότι τώρα όλα τα αναφερόμενα διορθώθηκαν και η κατάσταση είναι απείρως καλύτερη!

    Ι. ΚΑΡΔΑΣΗΣ

  5. Ένα άλλο θέμα που προκύπτει είναι αυτό της «σχισμένης κολώνας»:

    Ένα άλλο σημείο, στο οποίο θα πρέπει να σταθούμε, είναι η περιβόητη σχισμένη κολώνα και το θαύμα που (θρυλείται ότι) συνδέεται μ’ αυτήν. Ακόμα και σκληροπυρηνικοί απολογητές, στην περίπτωση αυτή συνιστούν επιφυλακτικότητα!

    Λέγεται, πως το 1549 μ.Χ. οι Αρμένιοι δωροδόκησαν τον σουλτάνο Μουράτ, για να τους δώσει την άδεια να εισέλθουν στον Πανίερο Ναό της Αναστάσεως και να βγάλουν αυτοί από τον Πανάγιο Τάφο το Άγιο Φως. Πράγματι, ο σουλτάνος τους έδωσε την άδεια και οι Αρμένιοι μπήκαν μέσα στον Ναό και τον κλείδωσαν. Γεμάτος απελπισία, ο Ορθόδοξος Πατριάρχης όταν είδε τους Αρμένιους να βρίσκονται μέσα στον Πανάγιο Τάφο, γονάτισε έξω στην είσοδο του Ναού κοντά σε μία από τις κολόνες. Ξαφνικά η κολόνα σχίστηκε και βγήκε το Άγιο Φως ανάβοντας τις λαμπάδες του Πατριάρχη. Ο Αγαρηνός Εμίρης παρακολουθούσε τα γεγονότα από τον μιναρέ του τζαμιού που βρίσκονταν απέναντι από τον Ναό. Μόλις είδε τα γεγονότα φώναξε «Μεγάλη η πίστη των Χριστιανών! ‘Ένας είναι ο αληθινός Θεός, ο Θεός των Χριστιανών. Πιστεύω στον Αναστάντα εκ νεκρών Χριστόν. Τον προσκυνώ ως Θεό μου». Μετά από αυτή την ομολογία του πήδησε από τον μιναρέ. Κατά την πτώση του όμως δεν έπαθε τίποτα. Τότε οι μουσουλμάνοι τον έπιασαν και τον αποκεφάλισαν.

    Εδώ όμως προκύπτουν κάποιοι προβληματισμοί. Το σχίσιμο της κολώνας, για παράδειγμα (το οποίο εστιάζεται κυρίως στο κατώτερο τμήμα της), δεν είναι διαμπερές! Συνεπώς, θα πρέπει να δοθεί μια λογική εξήγηση για το πώς (αλλά κυρίως ΓΙΑΤΙ) το φως διαπερνώντας το υλικό εμπόδιο του κίονα άφησε τα ίχνη του μόνο από την εξωτερική πλευρά. Εκτός κι αν … το σχίσιμο προκλήθηκε από έξω προς τα μέσα, και όχι από μέσα προς τα έξω!

    Ο Ιάσωνας Ευαγγέλου, στο «Θρησκευτικό φαινόμενο», κάνει λόγο για φθορά «από την πυρκαγιά του 1808», ενώ ο Κ. Καλοκύρης υποστηρίζει, ότι επρόκειτο για λάμψη κεραυνού, χωρίς ωστόσο να δίνει περαιτέρω πληροφορίες ή να διευκρινίζει πόθεν τούτο τεκμαίρεται.

    Εξαιρετικό ενδιαφέρον ωστόσο παρουσιάζει η εικασία του, ότι ο θρύλος περί θαυματουργικής εμφάνισης τού φωτός μέσα από την κολώνα, «πιθανόν να σχετίζεται με την παλαιά παράδοση που διασώζει ο Κλήμης ο Αλεξανδρέας κατά την οποία ο Θεός «και τω πυρί δεδίττεται – δηλαδή εκπλήσσει, φοβίζει – τους ανθρώπους ανάπτων εκ κίονος την φλόγα» (…). Και εδώ όμως ο Θεός «δεδίττεται» με τη φλόγα του κεραυνού που (…) έσχισε την κολώνα»!

    Ο προβληματισμός, σε σχέση με την αυθεντικότητα τού εν λόγω «θαύματος», γίνεται όμως ακόμα πιο βασανιστικός, όταν αναρωτιόμαστε, πως είναι δυνατόν οι Αρμένιοι να βίωσαν μπροστά στα μάτια τους αυτό το απίστευτο θαύμα, κι όμως αντί να αποκηρύξουν πάραυτα τα σφαλερά τους πιστεύω και να ασπαστούν το ορθόδοξο δόγμα, απλώς έφυγαν με σκυμμένο το κεφάλι; Γιατί δεν έκαναν αυτό που έκανε ο μουσουλμάνος μουεζίνης;

    Και καλά, για τον άλφα ή για τον βήτα λόγο, δεν το έκαναν. Έκτοτε όμως έχουν παρέλθει πάνω από 400 χρόνια και οι Αρμένιοι έχουν βιώσει το θαύμα ισάριθμες φορές, και μάλιστα από απόσταση αναπνοής! Ακόμα να πιστέψουν;

    Εδώ πράγματι διερωτάται κανείς, ότι ο Αρμένιος παρατηρητής πρέπει σίγουρα να είναι «ο πιο δύσπιστος χριστιανός όλων των εποχών! (…). Μόνον ο διάβολος θα είχε τόσο αρνητισμό!».

    Ι.ΚΑΡΔΑΣΗΣ

  6. Επανερχόμαστε με το θέμα της Ακαϊας:

    Η εξελικτική πορεία του αγίου Φωτός μέσα στο χρόνο, δεν ήταν βέβαια δυνατόν να μην αγγίξει και την κατά πολλούς εντυπωσιακότερη ιδιότητα του: την περιβόητη ακαϊα. Αρχικά, λέει, η φλόγα δεν καίει, και μόνο μετά την πάροδο 33 ολόκληρων λεπτών, αποκτά τις φυσικές της ιδιότητες!
    Το εκπληκτικό δε είναι, ότι η ακαΐα ΔΕΝ συνδέεται με τον βαθμό πίστης ή τις γενικότερες θρησκευτικές πεποιθήσεις του ατόμου, έτσι ώστε να μπορεί να βιωθεί ακόμα και από ανθρώπους που δεν πιστεύουν καν στο Άγιο Φως! – Μάλιστα… Φαίνεται λοιπόν πως και εδώ υπήρξαν σημαντικές τροποποιήσεις προϊόντος τού χρόνου … Διότι τουλάχιστον την εποχή του ιερομονάχου και ιεροδιδασκάλου Γαβριήλ (1755-1815), όπως ο ίδιος μας διαβεβαιώνει, η ακαΐα εξαρτάτο ΑΜΕΣΑ από τον βαθμό τής πίστης με την οποία προσερχόταν κανείς στο φως: Ευλαβείς και ενάρετοι προσκυνητές «το εβάστασαν μετά πίστεως ώρα ικανήν και εις τας χείρας και εις τους κόλπους και εις το πρόσωπον και δεν εκάησαν. Αλλ˙ ήρχισες να διστάζεις (…) και να δοκιμάζεις όχι με πίστιν, αλλά με αμφιβολίαν; Καίει, το ομολογώ»!

    Τι ισχύει λοιπόν τελικά; Τι θα πρέπει επιτέλους να πιστέψουμε; Γιατί το «θαύμα» δεν χαρακτηρίζεται από επιβλητική απλότητα και αναλλοίωτη συνέχεια; Γιατί όλες αυτές οι ανακολουθίες; Είναι κι αυτά τα τόσο συμβολικά, υποτίθεται διά θαύματος εμφανιζόμενα 33 λεπτά ακαΐας, που πραγματικά πρέπει να παλέψει κανείς για να μην κολαστεί! Διότι άσχετα με την (αντικειμενική ή υποκειμενική) υπόσταση του φαινομένου, γεννάται το ερώτημα: Γιατί 33, 23, 13 ή οσαδήποτε λεπτά και όχι πάντα; Γιατί το θαύμα στη γένεσή του να είναι τόσο εντυπωσιακό, τόσο υπέρλογο, μα στη συνέχεια να υπόκειται σε φυσικούς περιορισμούς;

    Σε κάθε περίπτωση πάντως, για να έχετε μια ιδέα, πως ακριβώς εννοείται η ακαΐα που επικαλούνται αρκετοί, παρακολουθήστε μερικά από τα βίντεο που εμφανίζουν πιστούς να μην καίγονται. Προσέξτε, ότι στην συντριπτική πλειοψηφία κανένας δεν κρατά σταθερά τη φλόγα σε ένα σημείο, αλλά μετακινούν με σχετική ταχύτητα, είτε το κερί, είτε το «δοκιμαζόμενο» σημείο του σώματος. Σημειώστε επίσης, ότι τα περισσότερα βίντεο που σχετίζονται με αυτό το θέμα, δεν διαρκούν παρά ελάχιστα δευτερόλεπτα, ενώ κάποια απ’ αυτά αναπαράγωνται σε αργή κίνηση, για να δίνουν την ψευδαίσθηση της παρατεταμένης διάρκειας. Με λίγα λόγια, ακόμα και στην περίπτωση αυτή, συμβαίνει ότι πάνω-κάτω και με τους Αναστενάρηδες στη Δράμα, ένα φαινόμενο το οποίο έχει εξηγηθεί επιστημονικά.

    Θα πρέπει να αναφερθεί τέλος, πως το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων, σε σχέση με την θαυματολογία, δεν παίρνει επίσημη θέση και τηρεί μια στάση ουδετερότητας. Στην δε, επίσημη ιστοσελίδα του Πατριαρχείου, ουδεμία αναφορά γίνεται στο θέμα.

    Ι. ΚΑΡΔΑΣΗΣ

  7. Τελευτώντας θα θέλαμε να μεταφέρουμε κάποιες παρατηρήσεις από το βιβλίο του π. Γ. Μεταλληνού: «Φωτομαχικά – Αντιφωτομαχικά», που δεν δύναται κανείς βέβαια να του επισυνάψει την ιδιότητα του «μεταπατερικού» :

    Ο Αρχιμανδρίτης Προκόπιος Δενδρινός (1848), αγιορείτης μοναχός της Ι. Μ. Παντοκράτορος και διευθυντής της Εκκλησιαστικής Σχολής Πόρου (επί Καποδίστρια) στο έργο του: «Τα υπέρ του Αγίου Φωτός, τα υπέρ και τα κατά», αναφέρει ως ενισχυτικό των απόψεών του (κατά του θαυματουργικού τρόπου) το διαθρυλούμενο συμβάν με τον «κίονα», από τον οποίο «εξήλθε φως» (1580). Ο Δενδρινός δέχεται ότι ήταν απάτη (ο κίων τρυπήθηκε με μαχαίρι και έβαλαν στο άνοιγμά του την «πνευματώδη ύλη»). Ερωτά δε: Γιατί το «Άγιο Φως» να μην βγει από την Αγία Τράπεζα του Βήματος, που συμβολίζει τον Άγιο Τάφο, αλλά από τον κίονα; Καυστικότατα δε καταφεύγει σε ένα ισχυρότατο επιχείρημα, που δεν στερείται θεολογικής σημασίας: Αν το «θαύμα» εκείνο έγινε δια την αναξιότητα των Αρμενίων, γιατί μεταδίδεται σ’ αυτούς το φως από τον Πατριάρχη ή τον αντικαταστάτη του; Η μετάδοση, άμεσα ή έμμεσα, του Φωτός στους αιρετικούς δεν βρίσκει εκκλησιολογικά δικαίωση… (Είναι δύσκολο να υπάρξει θεολογική αντίρρηση σ’ αυτή την επισήμανση, διότι και η υμνογραφική πρόσκληση «Δεύτε, λάβετε φως» στα μέλη της Εκκλησίας απευθύνεται) (σελ. 127).

    Αλλά και ο ίδιος ο Δενδρινός επισημαίνει εύστοχα και κάτι, πράγματι, περίεργο. Οι Αγιοταφίτες δεν λειτουργούν ποτέ στον άγιο λίθο του Πανάγιου Τάφου, που είναι «αρχέτυπον των ιερών Τραπεζών». Θα υπέθετε κανείς, ότι αποφεύγεται τούτο, διότι οι παπικοί τελούν σ’ αυτόν την «μιαρά τελετή» τους, όπως και οι Αρμένιοι και οι Χαμπέσιοι (= Αιθίοπες). Είναι δε όντως και οι παπικοί αιρετικοί. Πως όμως ο λίθος, ενώ γίνεται «βέβηλος» με τις τελετές των αιρετικών και γι’ αυτό «ανεπίδεκτος της αναιμάκτου θυσίας», γίνεται εν τούτοις «επιδεκτικός Αγίου Φωτός»;» (σελ. 128-129).

    Επίσης, ο ίδιος ο συγγραφέας σε άλλο σημείο του βιβλίου του καταγράφει: «Προτιμώ τους «αθέους», που απορρίπτουν διαρρήδην κάθε περίπτωση θαύματος στο θέμα του «Αγίου Φωτός», από την για οποιονδήποτε λόγο απόκρυψη της αλήθειας».

    Ο καθηγητής του ΑΠΘ κ. Κ. Καλοκύρης στην έρευνά του για το Άγιο Φως, στο βιβλίο του, που ανεφέρθη παραπάνω, καταγράφει: «Η….. σωματική έρευνα στην οποίαν λέγεται ότι υποβάλλεται ο Πατριάρχης πριν από την είσοδό του στο Κουβούκλιο….. είναι ένας θρύλος, προϊόν κατώτερης λαϊκής αφέλειας […..], που υποβιβάζει σε «απάτη» την έντιμη και ακατάκριτη συμπεριφορά του και τον παρουσιάζει έτσι ως συνεργό στην εμφάνιση ενός ψευδοθαύματος».

    Τέλος, ο Μ. Πρωτοπρεσβύτερος του Οικουμενικού Πατριαρχείου, π. Γεώργιος Τσέτσης («ΤΟ ΒΗΜΑ» 21.4.06), δηλώνει: «Υπάρχει, αιώνες τώρα, διάχυτη η πεποίθηση στον ευσεβή μεν, αλλά θεολογικά λειτουργικά απαίδευτο ορθόδοξο πιστό, που ψάχνει για «θαύματα» προκειμένου να πληρώσει το πνευματικό του κενό, ότι κατά την τελετή αφής το Άγιον Φως κατέρχεται θαυματουργικά «ουρανώθεν», για να ανάψει τη λαμπάδα του Πατριάρχου…..».
    Άλλοι θεωρούν ότι, εκτός του ότι δεν πρόκειται για θαυματουργική φλόγα, πρόκειται για απάτη και το αποδίδουν σε τέχνασμα των κληρικών του ελληνορθόδοξου Πατριαρχείου με σκοπό την εκμετάλλευση των πιστών.

    Ο Πάπας Γρηγόριος Η’ (1227-1241) αποκήρυξε το Άγιο Φως ως απάτη και απαγόρευσε στους Φραγκισκανούς να έχουν οποιαδήποτε σχέση με αυτό. Επακολούθησε η καταγραφή χρονικών των Αγίων Τόπων στα οποία οι Φραγκισκανοί καυτηρίαζαν μαρτυρίες σχετικά με την τελετή. Ένας Φραγκισκανός του 15ου αιώνα, ο Φραντσέσκο Σουριάνο (Fra Francesco Suriano), εξιστόρησε λεπτομερώς την απείθαρχη έξαψη συναισθημάτων της οποίας υπήρξε μάρτυρας πριν καταγράψει την εξής παρατήρηση: «Η λεγόμενη φωτιά, όμως, δεν κατέρχεται αληθινά (και κατά τη δική μας γνώμη, των μοναχών), αν και όλα τα έθνη εξαιτίας ημών των μοναχών προσποιούνται ότι αυτό το ψεύδος είναι αληθές».

    Ι. ΚΑΡΔΑΣΗΣ

    ΥΓ: Για τους μη γνωρίζοντες, ο μακαριστός πλέον καθηγητής Βυζαντινής Αρχαιολογίας στο ΑΠΘ Κ. Καλοκύρης διενήργησε ανασαφές στον Ναό της Αναστάσεως και στον Πανάγιο Τάφο, μετά από πρόσκληση του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων και τις εμπειρίες του κατέγραψε στο βιβλίο του: «Το αρχιτεκτονκό συγκρότημα του ναού της Αναστάσεως Ιεροσολύμων και το θέμα του αγίου Φωτός.

    ΙΚ

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s