Τα πρόσωπα της Παλαιάς διαθήκης, που αναφέρονται στον Μεγάλο Κανόνα και οι συμβολισμοί τους.

 Μέγας Κανών

επιμέλεια: πρωτοπρεσβ.Δημήτριος Αθανασίου

Εισαγωγικά.

Με την ονομασία Μεγάλος Κανόνας είναι γνωστό το σπουδαιότερο υμνογραφικό έργο του αγίου Ανδρέα Κρήτης, ο οποίος γεννήθηκε στη Δαμασκό γύρω στο 660 μ.Χ., έζησε ως μοναχός στα Ιεροσόλυμα, υπηρέτησε την Εκκλησία ως αρχιεπίσκοπος Κρήτης μέχρι το θάνατό του το 740 και συγκαταλέγεται ανάμεσα στους σπουδαιότερους εκκλησιαστικούς συγγραφείς. Πρόκειται για ένα μεγάλης θεολογικής και ηθικής αξίας ποίημα, που ξεχωρίζει ανάμεσα στους υπόλοιπους κανόνες, τόσο για την πρωτοτυπία, όσο και για την έκτασή του.

Ο Μέγας Κανών έχει εννέα Ωδές. Αποδεικνύεται ότι είναι «μέγας» στην απόλυτή του έννοια, γιατί, ενώ στους συνήθεις Κανόνες κάθε Ωδή έχει 2-3 Τροπάρια και στο σύνολο γύρω στα 30, ο Μέγας Κανών έχει πολύ περισσότερα σε κάθε Ωδή και στο σύνολο 250 Τροπάρια. Σήμερα τα Τροπάρια του Μεγάλου Κανόνος είναι κατά 30 περισσότερα από τα αρχικά, επειδή μεταγενέστεροι υμνογράφοι προσέθεσαν τροπάρια για την Οσία Μαρία την Αιγυπτία, που είναι ποίημα Θεοδώρου και Ιωσήφ των Στουδιτών, αλλά και για τον ίδιο τον Άγιο Ανδρέα.

Ο Μέγας Κανών έχει εννέα Ωδές, όπως αναφέρθηκε, αλλά ένδεκα Ειρμούς, διότι η β και η γ Ωδή έχουν διπλό Ειρμό. Ο αριθμός των Τροπαρίων κατά Ωδές έχει ως εξής: α25, β29 + 12, + 19 γ9, δ29, ε23, στ17 + 16, ζ22, η22, θ 27. Σύνολο Τροπαρίων 250 και με τους Ειρμούς 261. Κατά το Συναξάριο του Αγίου και της Ακολουθίας του Κανόνος «ο ποιητής πάσαν Παλαιάς και Νέας Διαθήκης ιστορίαν ερανισάμενος και αθροίσας, το παρόν ηρμόσατο μέλος … προτρέπεται γούν δια τούτου πάσαν ψυχήν, όσα μεν αγαθά της ιστορίας ζηλούν και μιμείσθαι προς δύναμιν, όσα δε των φαύλων αποφεύγειν και αεί προς Θεόν ανατρέχειν δια μετανοίας, δακρύων και εξομολογήσεως και της άλλης ευαρεστήσεως ».

Ο ποιητής, αφού επέλεξε και συγκέντρωσε απ ‘όλη την Π. και Κ. Διαθήκη παραδείγματα, συναρμολόγησε τον παρόντα Κανόνα … και προτρέπει δι ‘αυτού κάθε ψυχή, όσα παραδείγματα της ιστορίας είναι αγαθά να ζηλέψει και να μιμηθεί κατά δύναμη, όσα δε είναι φαύλα να τα αποφεύγει και πάντοτε να καταφεύγει στο Θεό δια μετανοίας, δακρύων και εξομολογήσεως και κάθε άλλης ευαρεστήσεως.

…………………………………………………………………………………………………………………………

Σημείωση ιστολογίου. Στο παρακάτω άρθρο αναγράφονται οι συμβολισμοί των προσώπων του καθηγητή Αθανασίου Γλάρου, όπως αναπτύσσονται στο βιβλίο του  -Θεία Παιδαγωγία-.

Τα πρόσωπα της Παλαιάς διαθήκης που αναφέρονται στον Μεγάλο Κανόνα και οι συμβολισμοί τους .

Ααρών . Γιος του Αμράρ και της Ιωχαβέδ. Αδελφός του Μωυσή και πρώτος αρχιερέας. Μαζί με τον Ωρ στήριξε τα χέρια του Μωυσή σε στάση προσευχής, μέχρις ότου ο Ιησούς του Ναυή νίκησε τους εχθρούς (ΕΞΟΔ. 17,12), διαδραμάτισε ενεργό ρόλο στην κατασκευή και λατρεία του χρυσού μόσχου (ΕΞΟΔ. 32) και εναντιώθηκε μαζί με την αδελφή του στο Μωυσή (ΑΡΙΘΜ. 12).
Προβάλλεται το ιερατικό του καθήκον να διατηρεί άσβεστη τη φλόγα του θυσιαστηρίου και το φως τη ς χρυσής λυχνίας. Χρησιμοποιείται ως θετικό παράδειγμα ιερέα που υπηρετεί το Θεό με άδολη και καθαρή λατρεία.

Άββακούμ. Προφήτη ς του Ισραήλ. Ο ποιητής χρησιμοποιεί τα λόγια του ύμνου του προφήτη, για να συνθέσει τον ειρμό τη ς δ ‘ωδής. Η ακοή του μυστηρίου της Ενανθρωπήσεως του Χριστού προκαλεί φόβο και δέος στον προφήτη. Τα ίδια συναισθήματα προκαλούνται στον άγιο Ανδρέα.Ο ποιητής επιδιώκει να οδηγήσει τον πιστό σε ψυχολογική ταύτιση και να του προκαλέσει συναισθήματα δέους.

Άβελ. (= Πνοή). Ο δεύτερος γιος του Αδάμ και τη ς Εΰας, ο οποίος χαρακτηρίζεται για την άδολη ζωή του και τη θεάρεστη θυσία του .Είναι ο τύπος του δίκαιου άνδρα και προτύπωση του Χριστού (Ο Καλός  Ποιμήν). Αναφέρεται ως πρότυπο ανθρώπου που ζει σύμφωνα με το νόμο του Θεού και μετέχει συνειδητά στη λατρευτική ζωή τη ς Εκκλησίας.
Αβραάμ . Γιος του Θάρα, γενάρχης του Ισραήλ, ο οποίος διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στο σχέδιο της σωτηρίας του.Πρότυπο πίστης και αφοσίωσης. Το παράδειγμά του σχετίζεται με την προαίρεση του ανθρώπου και τη γνησιότητα της πίστης του. Η γνήσια πίστη είναι αποφασιστική και αναμορφωτική. Δεν υπολογίζει εξωτερικά εμπόδια αλλά αφήνεται στο θέλημα και στη ν πρόνοια του Θεού. Ο ποιητής στα μέσα της γ ‘ωδής θέλει να αποτρέψει τον πιστό από τον κίνδυνο της απόγνωσης. Έχει ήδη διαπιστωθεί η τεράστια ελλειπτικότητά του. Χρειάζεται ενθαρρυντικό παράδειγμα, για να κάνει μια καινούργια αρχή στη ζωή του. Η γη Χαρράν συμβολίζει την κατάσταση της αμαρτίας. Ο Αβραάμ κατόρθωσε να φύγει από εκείνη τη γη, γιατί υπάκουσε στο θέλημα του Θεού και όχι στις επιταγές της λογικής του. Αυτό καλείται να πράξει και ο πιστός.

Άζαρίας. Ένας από τους τρεις παίδες στην καιόμενη κάμινο. Οι άλλοι δυο ήταν ο Ανανίας και ο Μισαήλ. Οι τρεις παίδες αποτελούν παράδειγμα πίστεως, το οποίο εξυπηρετεί την παιδαγωγική λειτουργία της ενθάρρυνσης.

Άννα . Σύζυγος του Ελκανά και μητέρα του Κριτή Σαμουήλ. Η σύλληψη του τελευταίου έγινε με θαυματουργικό τρόπο σαν αποτέλεσμα της επίμονης και σιωπηλής προσευχής της. Προβάλλεται η ανάγκη της κατ’ ιδίαν προσευχής στον καθημερινό βίο, όπου ο πιστός πολλές φορές προσεύχεται «μη κινών τα χείλη, άλλα τη διάνοια βοών». Η σιωπηλή προσευχή είναι, η πιστή τήρηση της ευαγγελικής εντολής περί της «εν τω κρυπτώ» προσευχής.

Βαράκ . Κριτής των Εβραίων, γιος του Αβινεέμ. Κλήθηκε από το Θεό να ελευθερώσει το λαό του Ισραήλ από το βασιλιά Χανάν μέσω της προφήτιδος Δεβώρρας. Αποτελεί παράδειγμα γενναιότητας. Σημασία όμως έχει και η σωστή επιλογή στρατοπέδου. Ο πιστός ενθαρρύνεται με την ιδέα ότι ανήκει στη στρατευόμενη Εκκλησία, της οποίας κεφαλή είναι ο Χριστός. Επιλέγοντας ο πιστός να είναι με το Χριστό, έχει στο πλευρό του τον Ισχυρό και μπορεί να νικήσει τους πειρασμούς.

Γεδεών. Κριτής του Ισραήλ. Νίκησε με τους τριακόσιους άνδρες του τους Μαδιανίτες. Χρησιμοποιούνται δύο περιστατικά από τη ζωή του. Το πρώτο αφορά τον πόκον, το μαλλί του προβάτου, που ο Γεδεών έβαλε στο αλώνι του και κάλεσε το Θεό να του δείξει σημάδι νίκης. Αν ο πόκος την άλλη μέρα το πρωί ήταν υγρός, ενώ γύρω του θα υπήρχε ξηρασία, αυτό θα σήμαινε ότι η νίκη θα ήταν δική του. Πράγματι ο Θεός του έστειλε αυτό το σημάδι. Η παρρησία προς το Θεό είναι χαρακτηριστικό γνώρισμα δίκαιου άνδρα και οφείλεται στην αγιότητα του βίου του. Ο ποιητής ενθαρρύνει και νουθετεί ταυτόχρονα τον πιστό με αυτό το παράδειγμα. Η παρουσία του Θεού στη ζωή του ανθρώπου, η Επικοινωνία και η συνδιαλλαγή Μαζί του είναι μια  καθημερινή υπόθεση για τον δίκαιο άνθρωπο. Το ίδιο δίδαγμα αναδύεται και από το δεύτερο περιστατικό, το οποίο αφορά και πάλι σημάδι του Θεού προς το Γεδεών σε σχέση με το ποιους άνδρες θα έπρεπε να πάρει μαζί του στη μάχη κατά των Μαδιανιτών. Τριακόσιοι πολεμιστές, που έσκυψαν και ήπιαν νερό όπως οι σκύλοι, επιλέχθηκαν, ενώ όσοι γονάτισαν, για να πιουν, αποκλείστηκαν.

Δαβίδ. Γιος του Ιεσσαί, βασιλιάς των Εβραίων. Παράδειγμα ειλικρινούς μετανοίας, λόγω της διπλής αμαρτίας του. Διέπραξε φόνο και μοιχεία. Φέρει τα χαρακτηριστικά του ειλικρινώς μετανοούντος ανθρώπου, δηλαδή συντριβή, δάκρυα, θερμή προσευχή για το έλεος του Θεού.

Δανιήλ. Προφήτης των Εβραίων. Παράδειγμα ακλόνητης πίστης. Ρίφθηκε στο λάκκο των λεόντων από το βασιλιά Δαρείο και σώθηκε με θαύμα.Η θαυματουργική του διάσωση χρησιμοποιείται για την ενθάρρυνση του πιστού.

Δεβώρρα. Κριτής των Εβραίων. Υπέδειξε στο Βαράκ να πολεμήσει το στρατηγό Σισάρα. Μετά τη νίκη των Ισραηλιτών έγραψε επινίκιο ύμνο.Πρότυπο αγωνιστικής πίστης.

Έλισαίος. Γιος του Σαφάτ, μαθητής και διάδοχος του προφήτη Ηλία στο έργο του. Χρησιμοποιούνται δυο εικόνες από τη ζωή του: το θαύμα με το χωρισμό των υδάτων του Ιορδάνη, στο οποίο καθοριστικό ρόλο  διαδραμάτισε  η προβιά του διδασκάλου του  Ηλία, που μόλις είχε  αναληφθεί στον ουρανό, και η φιλοξενία του από τη Σωμανίτιδα. Στην Πρώτη Εικόνα εξαίρεται  η αγιότητα βίου του, και ιδιαίτερα η εγκράτεια του, που αμείφθηκε με τη διπλή χάρη που έλαβε από το Θεό. Στη δεύτερη εικόνα επαινείται η αρετή της φιλοξενίας.

Ένώς . Γιος του Σήθ. Πρότυπο ενάρετου και δίκαιου άνδρα. Ένώχ » . Γιος του Ιάρεδ, πρότυπο δίκαιου άνδρα. Έζησε 365 έτη .Όπως τον προφήτη Ηλιού έτσι και αυτόν τον παρέλαβε ο Κύριος στους ουρανούς. Τα παραδείγματα του Ενώχ, του Ενώχ και του Σηθ είναι θετικά και σκοπό έχουν να καταδείξουν την ελλειπτικότητα του πιστού και να οδηγήσουν στη ταπείνωση του.

Ήλιου . Προφήτης του Ισραήλ, πολέμιος του θεού Βάαλ. Παράδειγμα ανθρώπου με παρρησία προς το Θεό, ο οποίος του χορηγεί προφητικό χάρισμα και θαυματουργική δύναμη. Χρησιμοποιείται σε δυο διηγηματικές απεικονίσεις, που αφορούν την τιμωρία και τον έλεγχο των ασεβών.

Ησαΐας . Προφήτης του Ισραήλ. Χρησιμοποιείται στο παράδειγμα του Εζεκία ως ο αγγελιοφόρος του μηνύματος του Θεού.

Ίαήλ. Γυναίκα του Χαβέρ του Κιναίου, που θανάτωσε τον εχθρό του Ισραήλ Σισάρα, όταν αυτός ζήτησε καταφύγιο στη σκηνή της μετά την ήττα του από το Βαράκ και τη Δεβώρρα. Το φονικό όργανο ήταν κομμάτι ξύλου σε σχήμα σταυρού. Η Ιαήλ αποτελεί υπόδειγμα γενναιότητας. Ο ποιητής θέλει να τονίσει τη δύναμη του σημείου του Σταυρού, ο οποίος αποτελεί όπλο του χριστιανού στον πνευματικό του αγώνα.

Ιακώβ. Αδελφός του Ησαΰ, γιος του Ισαάκ και της Ρεββέκας. Ο ποιητής αναφέρει το ενύπνιο όραμα της κλίμακα. Η κλίμακα που οδηγεί στα ουράνια είναι για τον ποιητή η ευσέβεια.Ο Ιακώβ παρουσιάζεται ως πρότυπο ευσέβειας.

Ίάφεθ. Γιος του Νώε, ο οποίος και ευλογήθηκε από τον πατέρα του, επειδή έτρεξε να του σκεπάσει τη γύμνια, όταν αυτός μέθυσε και γυμνώθηκε. Παράδειγμα διάκρισης και φιλοστοργίας προς τον πλησίον. Ο χριστιανός οφείλει να καλύπτει τα σφάλματα του αδελφού του. Δεν πρέπει να τον διαπομπεύει και να τον κατακρίνει.

«Ιερεμίας . Προφήτης του Ισραήλ Πρότυπο θρηνώδους βίου

Ίεφθάε . Κριτής των Εβραίων, που απελευθέρωσε τους Ισραηλίτες από το ζυγό των Αμμωνιτών. Πρότυπο γενναιότητας.

Ίησοϋς τον Naυή . Διάδοχος του Μωυσή. Είναι το υπόδειγμα του ανθρώπου που με πολλή προσοχή, έρευνα και κόπο, δίνοντας πολλές μάχες και τηρώντας το νόμο του Θεού, οδηγεί τον εαυτό του και τους άλλους στη «Γη τη ς Επαγγελίας».

Ισαάκ. Γιος του Αβραάμ και τη ς Σάρρας, σύζυγος τη ς Ρεβέκκας. Προτυπώνει τον Κύριο που θυσιάστηκε για τις αμαρτίες των ανθρώπων. Υπόδειγμα υπακοή ς στο Θείο θέλημα.

Ίωβ. Ενάρετο πρόσωπο της Π.Δ,που  πολεμήθηκε από το Διάβολο κατόπιν παραχωρήσεως του Θεού. Υπόδειγμα υπομονής, καρτερίας και υπακοής στο Θεό. Πρότυπο δίκαιου άνδρα, που αντιμετωπίζει την αδικία και τη θλίψη με ακλόνητη πίστη στο Θεό. Ίωνάς . Ένας από τους λεγόμενους μικρούς προφήτες του Ισραήλ. Προφήτης που δίδαξε τη μετάνοια στους Νινευίτες, ύστερα από θαυματουργική επέμβαση του Θεού. Σύμφωνα με το ομώνυμο βιβλίο της Π.Δ. ο Ιωνάς προσπάθησε, φεύγοντας για την πόλη Θαρσείς, να αποφύγει την εντολή του Θεού και να μη σωθούν με το κήρυγμα του οι Νινευίτες. Δε συμφωνούσε με την ιδέα της σωτηρίας αλλοφύλων, αν και ως προφήτης γνώριζε τη φιλεύσπλαχνη θέληση του Θεού. Όμως μετά τη δοκιμασία του στην κοιλία του κήτους αναγκάζεται να διδάξει τους Νινευίτες. Ωστόσο ενώ υπακούει με ζήλο το Θεό, θλίβεται από την επιτυχία του έργου του, τη σωτηρία δηλαδή των Νινευιτών. Ο άγιος Ανδρέας θέλει να καταδείξει ότι ο πιστός άνθρωπος οφείλει να υπακούει το Θεό, ακόμα και όταν δε συμφωνεί με το θέλημα Του. Με την υπακοή «στο θέλημα του Θεού επιταχύνεται η υλοποίηση των σχεδίων της Θείας Οικονομίας, η οποία ούτως ή άλλως θα πραγματωθεί. Η ευσπλαχνία του Θεού είναι ασυγκρίτως μεγαλύτερη τω ν ανθρώπων ακόμα και των δικαίων.

«Ιωσήφ. Γιος του πατριάρχη Ιακώβ από τη Ραχήλ. Θεωρείται προτύπωση του Χριστού. Η πώληση του από τα αδέλφια του στους Ισμαηλίτες προτυπώνει την προδοσία του Ιούδα για τριάντα αργύρια. Ο εγκλεισμός του στο λάκκο, πριν από την πώλησή του, προτυπώνει την Ταφή και την Ανάσταση του Κυρίου. Υπόδειγμα αγνότητας, σωφροσύνης και αγωνιστικότητας ιδιαίτερα για τους νέους.

Λεία . Κόρη του Λαβαν, γυναίκα του Ιακώβ, η οποία ήταν πολύτεκνη.Η μορφή της συμβολίζει την πράξη που χρειάζεται ο πνευματικός αγώνας, για να καρποφορήσει με αρετές.

Λώτ . Ενάρετος άνδρας, γιος του Αρράν, αδελφού του Αβραάμ.Το όνομα του είναι συνδεδεμένο με την καταστροφή των Σοδόμων και
Γομόρρων, που κατέκαυσε ο Θεός λόγω της αμαρτωλής ζωής των κατοίκων τους. Λόγω της αρετής του και ύστερα από παράκλησή του, καταφεύγει στην πόλη Σηγώρ, για να σωθεί από την καταστροφή καθ ‘υπόδειξη των θεόσταλτων αγγέλων. Γνωστή είναι και η εντολή του Θεού  «μη περιβλέψη εις τα οπίσω», στην οποία όμως δεν υπάκουσε η γυναίκα του Λώτ, με αποτέλεσμα να γίνει στήλη άλατος.

Mανασσής » . Ασεβής βασιλιάς, γιος του Εζεκία, διαδεχθείς στο θρόνο τον πατέρα του. Ο βασιλιάς αυτός, στον οποίο αποδίδονται μεγάλα εγκλήματα, όπως ο κατά μία παράδοση δια πριονισμού θάνατος του προφήτη Ησαΐα για τον οποίο μετανόησε ειλικρινά. Αποτελεί ένα από τα πιο ισχυρά παραδείγματα μετανοίας. Η δύναμη της ειλικρινούς μετανοίας είναι τέτοια, που μπορεί να σώσει και το χειρότερο εγκληματία, τον πιο αμαρτωλό άνθρωπο.

Μανωε . Ευσεβής άνδρας της Π.Δ, πατέρας του Σαμψών. Ο ποιητής μνημονεύει από τη ζωή του το μήνυμα που του έστειλε ο Θεός μέσω αγγέλου, ότι θα αποκτήσει παιδί από τη στείρα γυναίκα του. Ένα ακόμα παράδειγμα θεϊκής ανταμοιβής της ευσέβειας και της αρετής.

Μελχισεδέκ . Ιερέας και βασιλιάς ταυτόχρονα. Τύπος της ιερατικής ιδιότητας του Μεσσία. Παράδειγμα προς μίμηση προς τους ιερείς, οι οποίοι πρέπει να ζουν ανάμεσα στους ανθρώπους, «μεμονωμένοι του εν κόσμω βίου».

Μωϋσής. Μεγάλος θρησκευτικός και πολιτικός ηγέτης των Εβραίων.Στην ε ‘ωδή ο ποιητής αναφέρεται σε διάφορες εικόνες ό τη ζωή του Μωυσή. Στο έβδομο τροπάριο προβάλλει την εικόνα του βρέφους που περιφερόταν στα νερά του ποταμού. Μολονότι δεν εξάγεται κανένα ηθικό δίδαγμα, έμμεσα προβάλλεται η πρόνοια του θεού για τον κάθε άνθρωπο ξεχωριστά. Στο όγδοο τροπάριο ο ποιητής αναφέρει την εντολή που είχαν οι μαίες της Αιγύπτου, να θανατώνουν τα αρσενικά εβραιόπουλα, για να καταδείξει τον κίνδυνο που διέφυγε ο Μωυσής, ώστε να γίνει «μέγας» με την πρόνοια του Θεού. Στο ένατο τροπάριο ο ποιητής αποδίδει ποιητικά την εικόνα του φόνου του Αιγυπτίου που διαπράχθηκε από το Μωυσή, επειδή ο πρώτος χτυπούσε βάναυσα έναν Εβραίο. Η ερμηνεία της εικόνας είναι αλληγορική. Ο Αιγύπτιος εκπροσωπεί το φιλόκοσμο φρόνημα. Ο ποιητής ζητά με ρητορική ερώτηση από την ψυχή να σκοτώσει τα πάθη με το όπλο της μετανοίας. Στο δέκατο τροπάριο ο ποιητής χρησιμοποιεί την αλληγορία, παρουσιάζοντας την έξοδο του Μωυσή προς την έρημο ως σύμβολο απομάκρυνσης της ψυχής από τη δουλεία της αμαρτίας. Όπως ο Μωυσής στην έρημο είδε το Θεό, έτσι και η ψυχή θα φτάσει στη θεωρία Του μακριά από την αμαρτία. Στο ενδέκατο τροπάριο ο ποιητής αναφέρει ένα από τα πρώτα θαύματα του Μωυσή, το χωρισμό της θάλασσας με τη ράβδο του. Έμμεσα υποδεικνύεται στον πιστό ότι μπορεί να φτάσει σε μεγάλα πνευματικά κατορθώματα με τη δύναμη του ζωοποιού Σταύρου, του οποίου προτύπωση αποτελεί η ράβδος. Στην ς ‘ωδή επιλέγονται ακόμα δυο περιστατικά από τη ζωή του Μωυσή. Το ένα είναι η λέπρα του χεριού του που εμφανίστηκε και εξαφανίστηκε θαυματουργικά και παραλληλίζεται με τη ν αμαρτία, η οποία θεραπεύεται πλήρως με τη μετάνοια. Το άλλο αποτελεί άμεση αλληγορία για το θαύμα της εκροής ύδατος από τη ν πέτρα στη ν έρημο, η οποία κατά τον ποιητή συμβολίζει τη ζωοποιό πλευρά του Χρίστου, από την οποία αντλούμε το «πόμα» της αιώνιας ζωής, τη Θεία Κοινωνία.
Νώε  . Γιος του Λάμεχ. Το όνομα του σημαίνει ανακούφιση. Ηθικός και ενάρετος άνθρωπο ς τη ς Π.Δ. , που σώθηκε από τον κατακλυσμό μαζί με την οικογένεια του. Αποτελεί πρότυπο δίκαιου άνδρα που έζησε πριν από το Μωσαϊκό Νόμο. Αντιπαραβάλλεται με την ασέλγεια των συγχρόνων του που τιμωρήθηκαν με τον κατακλυσμό.

ΡΑΧΗΛ .Κόρη του  Λαβαν, σύζυγος του Ιακώβ. Συμβολίζει τη θεωρία, την πνευματική γνώση, η οποία αποκτάται με πολύ μόχθο. Η μορφή της συστοιχίζεται με τη μορφή της Λείας, για να προβληθεί η ενότητα σώματος και «ψυχής, λόγου και νου, και η αρμονική τους ανάπτυξη μέσα από την πράξη και τη θεωρία.

Σαμουήλ. Γιος του Ελκανά και της Άννας. Ο τελευταίος και ένας από τους σημαντικότερους Κριτές των Εβραίων. Ο ποιητής προτείνει στον πιστό να γίνει αυτός αυστηρός κριτής των Έργων του, συγκρίνοντας τα με αυτά των δικαίων. Πρότυπο ευσέβειας, ζήλου και αφοσίωσης στο Θεό.

Σαούλ . Ο πρώτος βασιλιάς των Εβραίων. Ο ποιητής αναφέρει το περιστατικό της ανάδειξης του σε βασιλιά, μέσα από συμπτωματικά γεγονότα, που ερμηνεύονται ως επέμβαση του Θεού στην ιστορία. Επειδή εμπιστεύθηκε το πρόβλημα του στο Θεό, αναδείχθηκε απρόσμενα σε βασιλιά. Ο ποιητής ερμηνεύει αλληγορικά το περιστατικό και το μεταφέρει στη ζωή του πιστού. Οι όνοι είναι οι κτηνώδεις ορέξεις, τις οποίες ακόρεστα αναζητά ο άνθρωπος να ικανοποιήσει και δεν τα καταφέρνει. Όταν στρέψει το βλέμμα του στο Χριστό, τότε η αναζήτηση του θα τον οδηγήσει σε κάτι πολύ μεγαλύτερο από την ικανοποίηση των παθών του, στη Βασιλεία των Ουρανών. Ο ποιητής, παρά την αυστηρότητα που αποπνέει το έργο του Μ.Κ., μένει πιστός στην ορθόδοξη πνευματικότητα, η οποία επιδιώκει την εξάλειψη των παθών όχι μόνο μέσω της καταστολής τους, αλλά και μέσω της μεταμόρφωσης τους σε «βασιλικές» αρετές. Την αλληγορία αυτή εκδιπλώνει ο ποιητής με προτρεπτικό και συμβουλευτικό τόνο. Το πρόσωπο του Σαούλ, όπως παρουσιάζεται στο Μ.Κ., λειτουργεί ως θετικό παράδειγμα, παρόλο που ο ίδιος δεν είχε δίκαιο τέλος.

Σαραφθία. Η χήρα γυναίκα που φιλοξένησε τον προφήτη Ηλιού. Πρότυπο έμπρακτης αγάπης ​​και φιλανθρωπίας.

Σηθ. Γιος του Αδάμ και της Εΰας. Γεννήθηκε σε  αντικατάσταση του Αβελ . Πρότυπο δίκαιου άνδρα που έζησε πριν από το Μωσαϊκό Νόμο.

Σήμ . Γιος του Νώε, ο οποίος ευλογήθηκε από τον πατέρα του για την ενέργεια του να του σκεπάσει τη γύμνια του. Όπως και ο αδελφός του Ιεφθάε, αποτελεί πρότυπο διάκρισης και φιλοστοργίας.

Σωμανίτις . Είναι η γυναίκα που φιλοξένησε τον προφήτη Ελισαίο.Ο ποιητής χρησιμοποιεί τη μορφή της, για να εξάρει την αρετή της φιλοξενίας, η οποία γίνεται με αγαθή διάθεση, αυθόρμητα και χωρίς απώτερα κίνητρα.

Άβειρών. Γιος του Ελιάβ, εβραίος ηγεμόνας που εναντιώθηκε στο Μωυσή. Τιμωρήθηκε παραδειγματικά. Αρνητικό πρότυπο που συμβολίζει την ανταρσία του πιστού κατά του Θείου θελήματος. Ο Αβειρών υπήρξε μέλος της εβραϊκής κοινότητας και μάλιστα κατείχε ηγεμονική θέση σε αυτήν. Ο άγιος Ανδρέας υπογραμμίζει ότι η υπακοή ως αρετή αφορά μόνο τα μέλη της Εκκλησίας. Είναι ένας έμμεσος έλεγχος κυρίως προς τους ηγήτορες της Εκκλησίας που πολλές φορές λησμονούν την υπακοή, λόγω της εκκλησιαστικής τους εξουσίας.

Άβεσσαλώμ. Γιος του Δαβίδ και της Μααχά. Κοιμήθηκε με τις παλλακίδες του πατέρα του. Παράδειγμα εμπάθειας και φιληδονίας.

Άγαρ. Αιγύπτια δούλη του Αβραάμ. Με αυτή απέκτησε τον Ισμαήλ κατόπιν παρακινήσεως της Σάρρας. Ελέγχεται για το γεγονός της ανάρμοστης συμπεριφοράς της προς τη Σάρρα, όταν συνέλαβε τον Ισμαήλ. Αρνητικό παράδειγμα εγωισμού και αυθάδειας.

Άδάμ. Ο πρώτος άνθρωπος. Ο Αδάμ είναι ο πηλός που ο «Κεραμεύς ζωοπλαστήσας σάρκα και οστά και ζωήν και πνοήν». Αυτή την «πρώτη στολή» διέρρηξε ο Αδάμ και έβαλε τους δερμάτινους χιτώνες.Η απώλεια του Παραδείσου είναι μια δίκαιη τιμωρία.Ο ποιητής άμεσα ή έμμεσα αναφέρεται σε αυτόν προβάλλοντας τα αποτελέσματα της πτώσης όχι μόνο στο πρόσωπο του, αλλά και σε κάθε άνθρωπο. Η αίσθηση της γύμνιας του παρομοιάζεται με την πνευματική γύμνια του αμαρτωλού. Ο Αδάμ στον Κανόνα  χρησιμοποιείται τυπολογικά. Είναι ο πεπτωκώς άνθρωπος, το αρχέγονο και οικουμενικό σύμβολο του αμαρτωλού. Είναι ο φορέας της αμαρτίας ως κατηγορίας γένους και όχι είδους. Δε λείπουν όμως και έμμεσες αναφορές στην πατριαρχική του ιδιότητα. Μνημονεύεται ως ο πατέρας δίκαιων ανδρών, αλλά και του άδικου Κάιν. Τα τροπάρια που τον αφορούν αποδίδονται σε α ‘πρόσωπο. Ο συγγραφέας ταυτίζεται με τον Αδάμ και το ίδιο επιθυμεί να κάνει και ο πιστός.

Άμαληκίτες . Ο Αμαλήκ ήταν εγγονός του Ησαύ. Γενάρχης των Αμαληκιτών, ειδωλολατρικού λαού που πολεμήθηκε από τον Ιησού του Ναυή. Συμβολίζουν τα πάθη.

Άχαάβ . Βασιλιάς του Ισραήλ, που εισήγαγε τη λατρεία των ειδώλων την εποχή του προφήτη Ηλιου. Ο τελευταίος, για να τον ελέγξει, θανάτωσε τους ψευδοπροφήτες του, ώστε να φανεί η ανυπαρξία των θεών του Αχαάβ. Το περιστατικό αυτό προβάλλεται, για να καταδειχθεί η τιμωρία των φορέων της πολιτικής εξουσίας που πολεμούν την πίστη. Για λίγο χρονικό διάστημα έχουν γόητρο και επιρροή στο λαό, αποκτούν οπαδούς. Με την αποκάλυψη της ευτέλειας και αδυναμίας τους στα μάτια των οπαδών τους χάνουν το γόητρο τους και καταδικάζονται σε αφάνεια ή ήττα από τους αντιπάλους τους, όπως ο Αχαάβ. Αλληγορική ερμηνεία του ίδιου τροπαρίου θα μπορούσε να θεωρήσει τον Αχαάβ σύμβολο των υλιστικών και αθεϊστικών ιδεολογιών, οι οποίες επικρατούν για ένα χρονικό διάστημα. Οι καταστροφικές τους επιπτώσεις κατά την ιστορική τους εφαρμογή επαληθεύουν την αναλήθειά τους και εγκαταλείπονται.

Άχιτόφελ . Σύμβουλος και μετέπειτα εχθρός του Δαβίδ, εισηγητής της διαπράξεως της αμαρτίας του Αβεσσαλώμ και αυτόχειρας. Οποιητής με τη χρήση αυτού του προτύπου παρουσιάζει τα καταστροφικά αποτελέσματα της ανήθικης συμβουλής.

Γίεζής . Υπηρέτης του προφήτη Ελισαίου. Αρνητικό παράδειγμα φιλαργυρίας, αφού έλαβε για λογαριασμό του την αμοιβή που αρνήθηκε ο Ελισαίος για το θαύμα του στο Νεεμάν. Ο ποιητής καυτηριάζει την σιμωνία.

Η γυναίκα τον Λώτ. Έγινε στήλη άλατος, επειδή παράκουσε την επιταγή του Θεού και γύρισε να κοιτάξει την καταστροφή των Σοδόμων. Ο ποιητής προσπαθεί να προστατέψει τον πιστό από τον πειρασμό της επαναφοράς του στον πρότερο αμαρτωλό βίο. Η απόφαση για μετάνοια και αλλαγή τρόπου ζωής πρέπει να παραμείνει οριστική και αμετάκλητη. Η πυρπόληση, η εκρίζωση ή το γκρέμισμα των παθών, που έχουν εγκατασταθεί στην καρδία του ανθρώπου, είναι μια μεγαλειώδης καταστροφή. Πρέπει όμως να «σχολάζουν» όχι μόνο οι ενέργειες των παθών αλλά και οι σχετικές με αυτά μνήμες. Σε ψυχολογικό επίπεδο, «το στήλωμα του ψυχικού βλέμματος στον εστιακό χώρο μιας καταστροφής, που συντελείται στην» περιοχή «της ζωής του ατόμου, παραδίδει το άτομο στη γοητεία ενός ψυχολογικού καταποντισμού στην ίδια του την εσωτερικότητα, που όμως παραλύει, παγώνει, πετρώνει ολόκληρο τον ψυχισμό του … βιώνει αναπόφευκτα μία υπαρξιακή κατάσταση «ουδετερότητος», κατά την οποία δεν μπορεί να ξέρη αν ζη ή αν «μαρμάρωσε» ». Ο μόνος τρόπος για να αποφύγει κανείς« τό σύμπλεγμα της στήλης άλατος »είναι η καταφυγή στην αγάπη και την προστασία του Θεού, η αναζήτηση του πατρικού Του βλέμματος.

«Τα Γόμορρα. Συλλογικό πρότυπο απιστίας και ακολασίας.

Δαθάν . Γιος του Ελιάβ, που εναντιώθηκε στους Μωυσή και Ααρών. Χρησιμοποιείται μαζί με το παράδειγμα του Αβειρών, για να απο τρέψει τον πιστό από το αμάρτημα της ανυπακοής.

Ευα. Η γυναίκα του πρωτόπλαστο υ Αδάμ. Χρησιμοποιείται τυπολογικά όπως και ο Αδάμ.

Έφραίμ. Δεύτερος γιος του Ιωσήφ, αδελφός του Μανασσή. Δεν αποτελεί ο ίδιος το προβαλλόμενο παράδειγμα αλλά ο λαός του ομώνυμου βασιλείου του Ισραήλ που αποστατούσε συχνά από το Νόμο και προσκυνούσε τα είδωλα. Αρνητικό παράδειγμα ασυνέπειας, αποστασίας και ασέβειας που οδηγεί στην εξαγρίωση.

Ήλί. Κριτής και αρχιερέας των Ισραηλιτών, πατέρας των Οφνί και Φινεές. Τιμωρήθηκε -όπως και οι ασεβείς γιοι του – για την υπέρμετρη ανοχή και επιείκειά του προς αυτούς. Παράδειγμα προς αποφυγή που απευθύνεται κυρίως προς τους φορείς της αγωγής, γονείς, διδασκάλους και ποιμένες. Η ανοχή της αμαρτίας, λόγω προσωποληψίας, οδηγεί το πνευματικό τέκνο στην καταστροφή. Οι πνευματικοί πατέρες φέρουν ευθύνη και θα κριθούν για την καταστροφική και εμπαθή ανοχή τους.

Ήσαύ . Πρωτότοκος γιος του Ισαάκ και της Ρεβέκκας, δίδυμος αδελφός του Ιακώβ Συμβολίζει τον υλισμό και τον ηδονισμό. Η κατάληξη του ανθρώπου που ενστερνίζεται αυτόν τον τρόπο ζωής είναι ο πνευματικός θάνατος.

Ίαμβρής . Μάγος της Αιγύπτου, αντισταθείς σε Μωυσή και Ααρών, στην προσπάθεια του να μιμηθεί τα θαύματα τους.

Ίανής . Το ίδιο ακριβώς με τον προηγούμενο. Κακός Σύμβουλος του άδικου Φαραώ. Αυτός και ο Ιαμβρής είναι άνθρωποι «κατεφθαρμένοι τον νουν» και «αδόκιμοι περί την πίστιν», που «ανθίστανται τη αλήθεια». Με βαριά ψυχή και σώμα και «βυθισμένο» νου συμβούλευαν τον ασεβή Φαραώ. Οι άνθρωποι αυτοί είναι οι χειρότεροι σύμβουλοι. Οι συμβουλές τους επιτείνουν το ήδη υπάρχον κακό φρόνημα. Το παράδειγμα τους όμως μέσα στο κείμενο του Μεγάλου Κανόνα δε στρέφεται τόσο γύρω από την κακή συμβουλή, όσο γύρω από την τελματώδη κατάσταση, στην ο ποία περιέρχεται ο άνθρωπος που συσσωρεύει αμαρτήματα.

Ίεζάβελ .. Σύζυγος του ασεβή βασιλιά Αχαάβ. Είχε μεγάλη εξουσία και κήρυξε διωγμό εναντίον των προφητών και ιδιαίτερα του προφήτη Ηλιου. Το περιστατικό, στο οποίο αναφέρεται ο ποιητής, αφορά στην εξολόθρευση των στρατιωτών του γιου της Οχοζία, και όχι της ίδια.Η Ιεζάβελ είχε φρικτό τέλος. Χρησιμοποιείται ως πρότυπο ύψιστης ασέβειας, η οποία αποδυναμώνει την ψυχή και την οδηγεί σε τραγική απώλεια.

Ίεροβοάμ. Βασιλιάς του Ισραήλ, ονομαστός για την προκλητική εμμονή του να αντιστρατεύεται το θέλημα του θεού. Ήταν ο ιδρυτής του Βόρειου Βασιλείου, επικεφαλής της αποστασίας των δέκα βορείων ισραηλιτικών φυλών. Προσπάθησε να απομακρύνει το λαό του από την ιερή πόλη της Ιερουσαλήμ. Για το γνώστη των περιστατικών της ζωής του αποτελεί ιδιαίτερα έντονο παράδειγμα ασέβειας.

Ισραήλ. Συλλογικό πρότυπο αχαριστίας και αγνωμοσύνης. Ισμαήλ. Γιος του Αβραάμ και της δούλης Άγαρ, τον οποίο τεκνοποιεί υστέρα από την υπόδειξη της Σάρρας, λόγω της αδυναμίας της να κάνει η ίδια παιδί. Η ονοματοδοσία του γίνεται από το Θεό δια στόματος αγγέλου. Παρουσιάζεται ως καρπός αυθάδειας και εμπάθειας.

Κάϊν. Ο πρωτότοκος γιος του Αδάμ και της Εύας. Η θυσία του δεν ήταν θεάρεστη και από ζηλοφθονία σκότωσε το δευτερότοκο αδελφό του Άβελ. Οικουμενικό πρότυπο κακίας και απώλειας.

Λάμεχ . Γιος του Μαθουσάλα και πατέρας του Νώε. Όπως εκείνος έδωσε συνέχεια στην αμαρτία σκοτώνοντας το δολοφόνο Κάιν, έτσι και ο άνθρωπος, επιμένοντας να υποτάσσεται «ταις παραλόγοις και« φιληδόνοις όρμαις », αυτοκαταστρέφεται και καταστρέφει και τους άλλους.

Όζά. Ο οδηγός της άμαξας που μετέφερε τη Διαθήκη. Τιμωρήθηκε από το Θεό για την ενέργεια του να αγγίξει την Κιβωτό. Αρνητικό παράδειγμα ασέβειας κατά τη λατρεία.

Όζίας . Ονομάζεται και Αζαρίας. Αναδείχθηκε βασιλιάς του Ιούδα σε ηλικία δεκαέξι ετών. Αρνητικό πρότυπο λόγω της υπερηφάνειας του.Ο υπερήφανος και άδικος άνθρωπος δεν μπορεί να προσφέρει καθαρή λατρεία. Ο Οζίας, όταν πήγε να θυμιάσει στο ναό, προκάλεσε, λόγω της αμαρτίας του, το θυμό των ιερέων και «λέπραν ανέτειλεν εν τω μετώπω αύτοΰ». Σε πνευματικό επίπεδο, λέπρα είναι η αμαρτία, η οποία θεραπεύεται, κατά τον άγιο Ανδρέα, με τη μετάνοια.

Όφνεί. Ασεβής γιος του Κριτή Ηλεί. Αρνητικό παράδειγμα ακάθαρτου βίου και ανάρμοστης συμπεριφοράς κατά τη λατρεία. Αντιπαραβάλλεται με την άδολη και καθαρή λατρεία του Ααρών.

Ροβοάμ. Γιος και διάδοχος του Σολομώντα. επί της εποχής του διαιρέθηκε το  Βασίλειοσε δύοΒασιλεία, του Ιοΰδα με έδρα τα Ιεροσόλυμα, και του Ισραήλ με έδρα τη Σαμάρεια. Η ιστορία τον κρίνει ανίκανο και αναποτελεσματικό ηγέτη. Ο ποιητής επιλέγει από τη ζωή του το περιστατικό που αφορά στον τρόπο φορολόγησης του λαοΰ του.Ο Ροβοάμ άκουσε τη συμβουλή των παιδαρίων και όχι των πρεσβυτέρων καιεπέβαλε βαριά φορολογία με δυσμενές επακόλουθο τη συρρίκνωση τουβασιλείου του. Ο άγιος Ανδρέας δεν επιδιώκει απλώς να εξάρει την αξίατης καλής συμβουλής, αλλά και επιθυμεί να προβάλει το θεμελιακό χαρακτήρα που έχει στη ζωή του πιστού η αρετή της υπακοής στους πνευματικούς πατέρες της Εκκλησίας. Για το λόγο αυτό χρησιμοποιεί τη φράση «πατρώα βουλή». Χωρίς ΤΗΝ υπακοή στους πνευματικούς πατέρες  της Εκκλησίας ο άνθρωπος κινδυνεύει να υποπέσει σε λάθη, να συρρικνώσει την πνευματική του ζωή, ακόμα και να χάσει την ψυχή του.

Ρονβίιν (Ρουβίμ) · Πρωτότοκος γιος του Ιακώβ  και της Λείας Σαμψών. Ηρωικός Κριτής των Εβραίων , γιος του Μανωέ. Στηλιτεύεται η ράθυμη και φιλήδονη ζωή του, η οποία τελικά έγινε αιτία του εκφυλισμού και της καταστροφή ς του. Εκείνος που με μια σιαγόναγαϊδάρου νίκησε χίλιους αλλόφυλους άνδρες, γίνεται παρανάλωμα της εμπαθούς λαγνείας και χαΰνωσης. Η σωφροσύνη αντίθετα οδηγεί στη μακαριότητα. Η αντίθεση αυτή αντιστοιχεί στο παιδαγωγικό σχήμα αμοιβή-τιμωρία, Παράδεισος-Κόλαση.

Σισάρα. Στρατηγός που πολέμησε ενάντια στο Βαράκ και τη Δεβώρρα. Θανατώθηκε από την Ιαήλ. Τη μορφή του χρησιμοποιεί ο ποιητής, για να επιτύχει μια διδακτική παρομοίωση :. Ο θάνατος του δια πασάλου συμβολίζει τη νίκη του χριστιανού επί των δαιμόνωνμε όπλο το σημείο του Σταυρούόπως . Οπως η Ιαήλ ήταν  σαφώς αδύναμη από τον  πανίσχυρο στρατηγό, έτσι και ο άνθρωπος, που βάλλεται από τα «πεπυρωμένα βέλη τοΰ πονηροϋ», έχει ακαταμάχητο όπλο στον αγώνα του κατά των δαιμόνων το Σταυρό.

Σόδομα .. Συλλογικό πρότυπο απιστίας και ακολασίας.

Σολομών. Γιος και διάδοχος του Δαβίδ. Ονομαστός για τη δικαιοσύνη και τη σοφία του. Χρησιμοποιείται ως αρνητικό παράδειγμα. Ήταν ακόλαστος και προσκολλημένος σε πολλές και αλλό φυλες γυναίκες. Παρέδωσε την καρδιά του σε αυτές και στο τέλος έχασε την πίστη του.Εκείνος που έκτισε το Ναό, το λίκνο της θρησκείας του Ισραήλ, τώρα προσκυνά τα είδωλα. Ο ποιητής θέλει να καταδείξει πως ένας χαρισματικός άνθρωπος, ονομαστόςγια τη  σοφία και αξιοσύνη του μπορεί να  αλλοτριωθεί από ένα και μόνο πάθος και τελικά να χάσει ακόμα και αυτά τα έμφυτα χαρίσματά του. Η πίστη άρχεται και τελειώνει στο χώρο της καρδίας και όχι του νου. Αν η καρδία παραδοθεί στα πάθη, τότε και ο νους θα παραδοθεί στην απιστία.

Φινεές . Ασεβής γιος του Κριτή Ηλεί. Με τον αδελφό του Οφνεί, αποτελεί παράδειγμα ασέβειας κατά τη λατρεία.

Χάμ. Γιος του Νώε, τον οποίο καταράστηκε ο πατέρας του, επειδήδεν του σκέπασε τη γυμνότητα αλλά αντίθετα την κοινοποίησε στα άλλα του αδέλφια. Ο ποιητής στηλιτεύει τον πανσεξουαλισμό. Το να φέρεις στην επιφάνεια της συνείδησης αυτά που αρμόζει να τα κρατήσεις στο ημίφως του υποσυνειδήτου είναι «διαστροφή» της ψυχής. Ο Χαμ ονομάζεται «πατραλοίας», δηλαδή πατροκτόνος, με την ηθική έννοια. Όποιος «την αίσχΰνην ούκ έκάλυψε του πλησίον» επιδιώκει να τον καταργήσει ως ως πρόσωπο, να τον υποβιβάσει από υποκείμενο σε αντικείμενο.

(Απόσπασμα από την εργασία μας-Σημειωματάριο Τριωδίου)

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s